Wat zijn de drie functies van staatsrecht? Constitueren: ambten instellen. Attribueren: bevoegdheden toekennen. Reguleren: grenzen stellen aan bevoegdheidsuitoefening. Wat is de juiste volgorde: constitueren, attribueren, reguleren? 1 constitueren, 2 attribueren, 3 reguleren. Eerst ambt, dan bevoegdheid, dan grens. Waarom moet staatsrecht bepalen welk ambt welke bevoegdheid heeft? Om machtsconcentratie en machtsmisbruik te voorkomen; zonder bevoegdheidsverdeling kan één groep wetgeven, besturen en rechtspreken. Welke drie elementen maken volgens het volkenrecht een staat? Bevolking/groep personen, grondgebied, effectief en daadwerkelijk onafhankelijk gezag. Is erkenning nodig om staatskarakter te hebben? Nee. Erkenning is declaratoir: staten spreken bereidheid uit betrekkingen aan te gaan; staatskarakter hangt af van de feitelijke criteria. Wat betekent volkenrechtelijke soevereiniteit? Zelfstandigheid en onafhankelijkheid tegenover andere staten; de staat oefent macht uit zonder inmenging en is rechtssubject in het volkenrecht. Valt het ontstaan van een staat samen met het ontstaan van een nieuwe overheid? Nee. Een staatsgreep of nieuw constitutioneel bestel betekent niet automatisch een nieuwe staat zolang bevolking, grondgebied en effectief gezag blijven. Welke drie manieren van ontstaan/tenietgaan van staten noemt de stof? Opsplitsing, samenvoeging/opgaan in één staat, en theoretisch ontstaan op voorheen staatsloos territoir met bevolking. Wie erkent staten? Andere staten. Het volkenrecht wijst geen centraal internationaal orgaan of vaste procedure aan. Welke criteria spelen bij erkenning van staten? Harde eis: feitelijke staatskenmerken. Daarnaast politieke criteria zoals democratie, minderhedenrechten, grondrechten en niet-gewelddadige grenswijziging. Wat is soevereine immuniteit? Een vreemde staat kan voor overheidshandelingen niet zomaar door de rechter van een andere staat worden beoordeeld, tenzij die staat rechtsmacht aanvaardt. Kan een ambt tot meerdere overheidsverbanden behoren? Ja. De Koning is bijvoorbeeld ambt binnen Nederland en binnen het Koninkrijk. Vertegenwoordigt een ambt publiekrechtelijk het overheidsverband? Nee, publiekrechtelijk handelt het ambt zelf. Privaatrechtelijk kan vertegenwoordiging van het overheidsverband wel spelen. Waar berust volgens Kortmann soevereiniteit in Nederland? Niet bij één orgaan, maar bij het overheidsverband: Koninkrijk voor Koninkrijksaangelegenheden en centrale verbanden van de landen voor eigen aangelegenheden. Waarom zijn klassieke grondrechten rechtsstatelijk? Zij beschermen vrijheidssferen van burgers tegen de overheid en temperen overheidsmacht. Waarom zijn sociale grondrechten volgens Kortmann een vreemd element in de rechtsstaatgedachte? Zij vragen juist overheidsinterventie, terwijl de rechtsstaat klassieke beperking/tempering van overheidsmacht benadrukt. Wanneer passen sociale grondrechten wel in de rechtsstaatgedachte? Als zij de positie van burgers tegenover de overheid versterken en bijdragen aan hun vrijheidssfeer. Wat is een organiek besluit in materiële zin? Een besluit met primaire constituerende functie: het stelt ambten in of richt staatsrechtelijke organisatie in, ongeacht vorm of grondwettelijke opdracht. Is elke wet op grondwettelijke opdracht een organiek besluit in materiële zin? Nee. Alleen als de wet een primaire constituerende functie heeft. Waarom is Kortmann terughoudend met ongeschreven staatsrecht rond regering en parlement? Het geschreven staatsrecht is een open systeem; te veel ongeschreven regels zouden het systeem dichtzetten en bestendigheid/coherentie aantasten. Wat is een convention? Een vaste praktijk of vast gedragspatroon. Welke conventions zijn positief staatsrecht volgens Kortmann? Vooral de vertrouwensregel en de regel dat een kabinet het parlement niet twee keer mag ontbinden over hetzelfde conflict. Kan jurisprudentie bron van constitutioneel recht zijn? Ja. Vooral bij normen tussen ambten en burgers, met inachtneming van het toetsingsverbod. Wat betekent het limitatieve karakter van constitueren en attribueren? Alleen ambten en bevoegdheden die tot de constitutie zijn te herleiden kunnen rechtens bestaan. Kan ongeschreven recht bevoegdheden creëren? Nee. Ongeschreven recht kan geen bevoegdheidsgrondslag zijn, maar kan wel bevoegdheidsuitoefening normeren. Wat is het legaliteitsbeginsel? Overheidsbevoegdheden en belastend overheidsoptreden moeten een wettelijke/constitutionele grondslag hebben. Kent Nederlands constitutioneel recht één specifieke legitimiteitsgrondslag? Nee. Er is geen unieke soevereiniteitsideologie; legitimiteit blijkt uit verspreide constructies zoals kiesrecht, grondrechten, rechtspraak en openbaarheid. Wat zijn drie kenmerken van Nederlandse machtenscheiding volgens Kortmann? Drie zelfstandige ambtencomplexen; scheiding is niet absoluut; checks and balances beperken macht. Wat is constitutionalisme? Organisatie van de overheid met machtenspreiding over verschillende ambten/verbanden; tegenover absolutisme. Welke drie staatsvormen worden onderscheiden? Gecentraliseerde eenheidsstaat, gedecentraliseerde eenheidsstaat, federale staat. Sluit federalisering decentralisatie uit? Nee. Deelstaten binnen een federatie kunnen zelf gedecentraliseerd zijn. Noem drie confederale EU-elementen. Verdragsgrondslag, recht van secessie/uittreding, besluitvorming met unanimiteit of gekwalificeerde meerderheid. Noem drie federale EU-elementen. Rechtspersoonlijkheid EU, supranationale/exclusieve bevoegdheden, rechterlijk toezicht/voorrang EU-recht/binding burgers. Wat is een wet in formele zin? Een besluit dat tot stand komt door regering en Staten-Generaal gezamenlijk volgens art. 81 Gw. Wat is een wet in materiële zin? Een algemene, externe regel; hoeft niet van de formele wetgever te komen. Kan de formele wetgever elke inhoud aan een wet geven? In beginsel ruim, maar begrensd door grondrechten, bevoegdheden van andere ambten en ongeschreven rechtsbeginselen. Wat is attributie? Originaire toekenning/schepping van een bevoegdheid aan een ambt. Wat is delegatie? Overdracht van een bestaande geattribueerde bevoegdheid aan een ander ambt, onder eigen verantwoordelijkheid van de delegataris. Wat is mandaat? Bevoegdheid wordt namens de mandans uitgeoefend; de mandans behoudt de bevoegdheid en verantwoordelijkheid. Wat is privatieve werking bij delegatie? De delegans kan de gedelegeerde bevoegdheid niet meer zelf uitoefenen zolang delegatie geldt. Wanneer is delegatie van regelgevende bevoegdheid grondwettelijk toegestaan? Bij formuleringen als “bij of krachtens de wet” of termen als “regels/regelen” die delegatie mogelijk maken. Is art. 81 Gw attributie of delegatie? Attributie: wetgevende bevoegdheid aan regering en Staten-Generaal gezamenlijk. Waarom is constitutioneel recht primair recht? Het regelt totstandkoming, gelding en handhaving van andere rechtsnormen en wijziging van regels over regelvorming. Heeft constitutioneel recht volgens Kortmann als zodanig een legitimerende functie? Nee, maar de inhoud kan feitelijke aanvaarding van overheidsgezag versterken. Wat is géén rechtsstaatuitvloeisel bij Kortmann: sociale bestaansvoorwaarden of geen terugwerkende kracht? Het voorzien in materiële voorwaarden voor menswaardig bestaan is bij Kortmann geen klassiek rechtsstaatuitvloeisel. Noem vier kenmerken van Nederlands constitutioneel recht. Weinig ideologisch; monarchale terminologie/ministeriële verantwoordelijkheid; open systeem; geen centrale constitutionele rechter. Waarom kan de Staatsregeling 1798 de eerste Nederlandse Grondwet worden genoemd? Omdat zij de eenheidsstaat Nederland vestigde en als basiswet van die eenheidsstaat fungeerde. Waarom kan de Grondwet 1814 de eerste Nederlandse Grondwet worden genoemd? Omdat zij de eerste Grondwet na onafhankelijkheid van Frankrijk was en hoofdlijnen nog herkenbaar zijn. Wat kenmerkt de Grondwetsherziening van 1983? Bekorting en systematisering; nieuw hoofdstuk grondrechten; sociale grondrechten; wijzigingen rechtspraak; doodstrafverbod. Is het Koninkrijk der Nederlanden volkenrechtelijk een staat? Ja, aan de volkenrechtelijke criteria kan worden voldaan, maar staatsrechtelijk is het een eigensoortige associatie/samenwerkingsverband. Wat is de basisregeling van het Koninkrijk? Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden én deels de Nederlandse Grondwet via art. 5 Statuut. Wat staat hiërarchisch hoger: Statuut of Nederlandse Grondwet? Voor zover niet Koninkrijksconstitutioneel: het Statuut staat hoger; de Grondwet moet het Statuut in acht nemen. Mag de rechter de Grondwet toetsen aan het Statuut? Volgens de Hoge Raad is toetsing van formele wet inclusief Grondwet aan het Statuut uitgesloten. Noem belangrijke Koninkrijksaangelegenheden. Defensie/onafhankelijkheid, buitenlandse betrekkingen, Nederlanderschap, ridderorden/vlag/wapen, scheepsnationaliteit/veiligheid, toelating/uitzetting Nederlanders, uitlevering, waarborging mensenrechten/rechtszekerheid/deugdelijk bestuur. Wanneer is rijksregeling vereist? Als het een Koninkrijksaangelegenheid betreft én de regeling ook in Aruba, Curaçao of Sint Maarten zal gelden. Welke technieken heeft de rechter bij verdragsrecht? Verdragsbepaling toepassen en strijdig nationaal recht buiten toepassing laten; verdragsconforme interpretatie; schadevergoeding/onrechtmatige daad bij niet-naleving. Wat betekent “een ieder verbindende bepaling”? Een verdragsbepaling die de rechter kan toepassen zonder beleidskeuzes te maken die aan wetgever of bestuur zijn voorbehouden. Wat doet de Europese Commissie globaal? Initiatief tot regelgeving, toezicht op naleving, dagelijks bestuur, bevoegdheden zoals mededinging, lidstaten voor Hof dagen. Wat doet het Europees Parlement globaal? Mede-wetgeving en controle op de Commissie. Wat doet het Hof van Justitie van de EU? Oordeelt over niet-naleving EU-recht en beantwoordt prejudiciële vragen voor uniforme toepassing. Wat is een EU-verordening? Algemene strekking, verbindend in al haar onderdelen en rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Wat is een EU-richtlijn? Verbindend voor het te bereiken resultaat; lidstaten kiezen vorm en middelen van uitvoering. Zijn aanbevelingen en adviezen verbindend? Nee, maar rechters kunnen er wel rekening mee houden bij interpretatie. Waarom reikt conformeringsplicht aan EU-recht verder dan gewoon internationaal recht? EU-recht werkt volgens Hof-jurisprudentie autonoom door; strijdig nationaal recht blijft van rechtswege buiten toepassing, ongeacht monisme/dualisme. Wat is het verschil tussen gecentraliseerde en gedecentraliseerde eenheidsstaat? In de gecentraliseerde staat liggen bevoegdheden bij centrale organen; in de gedecentraliseerde staat oefenen decentrale verbanden eigen bevoegdheden uit. Wat is autonomie bij decentrale overheden? Eigen regeling en bestuur van eigen huishouding binnen wettelijke grenzen. Wat is medebewind? Decentrale organen voeren taken uit die door hoger recht/centrale wetgever aan hen zijn opgedragen. Wat is het hoofdverschil autonomie vs medebewind voor verantwoordelijkheid? Bij autonomie meer eigen beleidsruimte; bij medebewind uitvoering van hogere regeling en vaak meer toezicht/verantwoordingsplicht. Welke vormen van bestuurlijk toezicht kent Nederland? Preventief toezicht zoals goedkeuring en repressief toezicht zoals schorsing/vernietiging. Wat is kenmerkend voor verhouding centraal-decentraal in een gedecentraliseerde eenheidsstaat? Decentrale vrijheid bestaat, maar binnen door centrale wetgever gestelde grenzen en onder mogelijk toezicht. Welke betekenissen kan “Koning” in de Grondwet hebben? De persoon van de koning, de regering/Koning als regeringsambt, of soms koninklijke macht met ministeriële verantwoordelijkheid. Wat betekent ministeriële verantwoordelijkheid voor de koning? De koning is onschendbaar; ministers zijn politiek verantwoordelijk voor koninklijk handelen en uitlatingen. Mag de koning privébelangen van het koninklijk huis politiek doordrukken? Nee. Invloed van de koning staat onder ministeriële verantwoordelijkheid; ministers moeten algemeen belang en verantwoordelijkheid bewaken. Wat gebeurt als geen troonopvolger is aan te wijzen? De Grondwet kent procedures zoals benoeming van een opvolger bij wet, afhankelijk van de situatie. Zijn reglementen van orde van Kamers staatsrechtelijk bindend? Ja, intern bindend voor de Kamerorganisatie; zij regelen procedure en orde van het parlementaire ambt. Wat is de ratio van openbaarheid van Kamervergaderingen? Democratische controle, transparantie en publieke verantwoording van volksvertegenwoordiging. Wat is quorum? Het minimumaantal leden dat aanwezig moet zijn om geldig te kunnen beraadslagen/besluiten volgens de regels. Is partijlidmaatschap vereist om een Kamerzetel te krijgen? Nee. Zetels komen juridisch toe aan gekozen personen, niet aan partijen. Waarom zijn voorkeurstemmen relevant? Zij kunnen bepalen welke kandidaten op een lijst daadwerkelijk een zetel krijgen. Is contraseign relevant voor geldigheid van besluiten van de Koning? Ja. Besluiten van de Koning vereisen ministeriële medeondertekening voor geldigheid. Is contraseign de enige basis van ministeriële verantwoordelijkheid? Nee. Politieke verantwoordelijkheid voor de koning is ruimer dan alleen medeondertekende besluiten. Welke twee parlementaire rechten liggen besloten in art. 68 Gw? Vragenrecht/inlichtingenrecht en interpellatieachtige informatiecontrole; Kamerleden kunnen inlichtingen verlangen tenzij strijdig met belang van de staat. Waarom kiest een Kamerlid bij belangrijk politiek conflict eerder interpellatie dan gewone vragen? Interpellatie leidt tot plenair debat en directe politieke confrontatie; gewone vragen zijn beperkter. Wat is het enquêterecht? Parlementair onderzoek met vergaande bevoegdheden om informatie te verkrijgen, ook van burgers/ambtenaren. Heeft het enquêterecht alleen controlefunctie? Nee. Ook waarheidsvinding, informatievergaring, agendering en soms politieke verantwoording. Wanneer vraagt de regering advies aan de Raad van State over wetsvoorstellen? In de voorbereidende fase vóór indiening bij de Tweede Kamer. Kan de regering advies van de Raad van State negeren? Ja, het advies is zwaarwegend maar niet bindend. Wie is verantwoordelijk voor een koninklijke boodschap bij wetsvoorstel? De betrokken minister(s), zichtbaar via contraseign/ministeriële verantwoordelijkheid rond het voorstel. Welke typen noodtoestand kent de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden? Beperkte noodtoestand en algemene noodtoestand; verschil zit vooral in reikwijdte/intensiteit van noodbevoegdheden. Valt een concreet besluit van een zbo onder politieke ministeriële verantwoordelijkheid? Beperkt. Minister is meestal verantwoordelijk voor systeem/toezicht/benoeming, niet volledig voor elk zelfstandig concreet besluit. Wat zijn zelfstandige bestuursorganen? Bestuursorganen die niet hiërarchisch ondergeschikt zijn aan een minister maar publieke taken uitoefenen. Waarom bestaan zbo’s? Voor onafhankelijke, deskundige of op afstand geplaatste taakuitoefening, vaak om politieke beïnvloeding te beperken. Wat is het verschil tussen politieke en juridische verantwoordelijkheid? Politiek: verantwoording aan parlement. Juridisch: rechtmatigheid/toetsing door rechter of wettelijke aansprakelijkheid. Wat is art. 120 Gw? Toetsingsverbod: rechter treedt niet in beoordeling van grondwettigheid van wetten in formele zin en verdragen. Wat is formele toetsing? Toetsing of een wet volgens juiste procedure/vorm tot stand kwam. Wat is materiële toetsing? Toetsing van de inhoud van een wet aan hogere normen zoals Grondwet of rechtsbeginselen. Wat besliste het Harmonisatiewet-arrest in hoofdlijn? De rechter mag wetten in formele zin niet toetsen aan de Grondwet en ook niet aan fundamentele rechtsbeginselen om art. 120 Gw te omzeilen. Welke colleges behoren tot de rechterlijke macht volgens de Grondwet? In elk geval rechtbanken, gerechtshoven en Hoge Raad; sommige bestuursrechters behoren niet automatisch tot rechterlijke macht. Hoe is rechterlijke onafhankelijkheid grondwettelijk gewaarborgd? Onder meer benoeming voor het leven, ontslag/schorsing alleen in bij wet bepaalde gevallen en door rechterlijke instantie. Waarom voldeed Kroonberoep niet aan art. 6 EVRM? Omdat geschilbeslechting uiteindelijk bij bestuur/Kroon lag en dus onvoldoende onafhankelijk/onpartijdig was. Wat is de burgerlijke rechter als lacunerechter? De burgerlijke rechter biedt rechtsbescherming waar geen voldoende bestuursrechtelijke rechtsgang openstaat. Waarom is lacunerechter een elastische bevoegdheid? De rol krimpt of groeit afhankelijk van de beschikbaarheid van gespecialiseerde bestuursrechtelijke rechtsbescherming. Mag de rechter de wetgever bevelen formele wetgeving tot stand te brengen? In beginsel nee; dat raakt de staatsrechtelijke positie van de wetgever. Welke technieken heeft de Nederlandse rechter om Unierecht te effectueren? Nationaal recht buiten toepassing laten, richtlijnconforme/Unieconforme interpretatie, prejudiciële vragen stellen en effectieve rechtsbescherming bieden. Wat is constitutionele toetsing in Nederlandse verhoudingen? Beoordeling van wetgeving aan constitutionele normen; voor formele wetten aan Grondwet is dit door art. 120 Gw verboden. Uit welk gedachtegoed komen klassieke grondrechten vooral voort? Liberaal-rechtstatelijk gedachtegoed, naast historische/christelijke wortels. Waarom ontstonden klassieke grondrechten? Als bescherming tegen machtsconcentratie bij overheid/vorst en ter garantie van individuele vrijheid. Wat is het verschil klassieke en sociale grondrechten? Klassieke grondrechten zijn vaak subjectieve vrijheidsrechten tegen overheid; sociale grondrechten zijn vooral opdrachten/zorgplichten voor overheid. Waarom is klassiek vs sociaal niet altijd scherp? Klassieke rechten kunnen positieve verplichtingen vragen; sociale rechten kunnen vrijheid van burgers versterken. Welke zes typen grondrechten onderscheidt Kortmann naar functie? Basis-/bodemnormen, klassieke vrijheidsrechten, gelijkheidsnormen, politieke participatierechten, sociale grondrechten, procedurele waarborgen. Wat zijn basis- en bodemnormen? Ongeclausuleerde normen die de fysieke/psychische kern van de mens beschermen tegen aantasting. Wat zijn politieke participatierechten? Rechten die deelname aan democratische besluitvorming mogelijk maken, zoals kiesrecht. Wat is horizontale werking van grondrechten? Werking van grondrechten in verhoudingen tussen burgers/particulieren onderling, direct of indirect. Wat betekent glijdende schaal bij horizontale werking? Er zijn meerdere intensiteiten: van inspiratie/interpretatie tot directe toepassing tussen private partijen. Wat is een algemene beperking van grondrechten? Een beperking die niet specifiek op het grondrecht is gericht, maar het recht feitelijk wel raakt. Wat is een bijzondere beperking van grondrechten? Een beperking die specifiek het grondrecht beperkt en moet passen binnen de beperkingsclausule van dat grondrecht. Wie mag art. 3 Gw beperken? Alleen de formele wetgever, omdat art. 3 Gw bepaalt dat alle Nederlanders op gelijke voet in openbare dienst benoembaar zijn “volgens de wet”.

Lesweek 6: Bystander effect

Kap 17 - bostad

Bastard Vocab

Latane & Darley (1968) - The Bystander Effect

palvras bastante usadas no ingles

Köpa bostad

VHS Study Guide Psychology WEEK 1: Psychology as a Science The goal of this week is to distinguish between "Pop Psychology" (myths) and "Empirical Science" (facts). 1. The Philosophical Roots & "Big Names" Wilhelm Wundt: Established the first psychology lab (1879). He used Structuralism, trying to map the "structure" of the mind through Introspection (having subjects report every tiny sensation they felt). Sigmund Freud: Founded Psychoanalysis. He believed behavior is driven by the Unconscious mind and childhood traumas. He used dream analysis and "free association." Behaviorism (Watson & Skinner): They rejected Freud. They argued psychology must be an Empirical Science, meaning we only study what we can see and measure. Watson: Famous for the "Little Albert" study (fear conditioning). Skinner: Focused on how rewards/punishments shape behavior (Operant Conditioning). Ivan Pavlov: A physiologist who discovered Classical Conditioning (associating a neutral stimulus, like a bell, with a natural reflex, like drooling). Maslow’s Hierarchy of Needs: A Humanist theory. It’s a pyramid starting with basic survival (food/water) and moving up to Self-actualization (reaching your full potential). 2. The "Brain Traps" (Critical Thinking & Myths) Word-of-Mouth: We believe things just because we’ve heard them a lot (e.g., "We only use 10% of our brain"—FALSE). Desire for Easy Answers: People prefer a "quick fix" (like a 5-minute cure for anxiety) over complex scientific reality. Selective Perception: We only notice things that confirm our existing beliefs. Post Hoc, Ergo Propter Hoc: "After this, therefore because of this." The logical error of assuming that because Event B followed Event A, Event A must have caused it. Inferring Causation from Correlation: The most common exam trap. Just because two variables move together (like heat and crime), it doesn't mean one causes the other. Reasoning by Representativeness: Stereotyping. Thinking a person "looks like" a certain role, so they must be that role (the "Finance Bro" vest example). WEEK 2: Scientific Inquiry and Research This is the "How-To" of psychology. You need to know the difference between just watching people and running a real experiment. 1. Research Methods Naturalistic Observation: Watching subjects in their natural habitat without interfering. High "real world" accuracy, but you have zero control. Case Study (Clinical): An intensive, detailed look at one unique individual (e.g., a person with a rare brain injury). Great for detail, but you can't apply the results to everyone. Archival Research: Looking at old records, newspapers, or medical files to find patterns. Longitudinal vs. Cross-Sectional: Longitudinal: Following the same group of people for 20+ years. (Expensive, but shows true change). Cross-Sectional: Comparing different ages at the same time (e.g., testing 10-year-olds and 50-year-olds today). 2. The Experimental Design (The "Gold Standard") Inductive vs. Deductive: Inductive: Starting with observations $\rightarrow$ forming a theory (Bottom-up). Deductive: Starting with a theory $\rightarrow$ testing it with an experiment (Top-down). Independent Variable (IV): The variable the researcher manipulates (The "Cause"). Dependent Variable (DV): The variable being measured (The "Effect"). Control vs. Experimental Group: The experimental group gets the "treatment"; the control group gets a placebo or nothing. Random Assignment: Every participant has an equal chance of being in either group. This prevents Bias. Single-Blind vs. Double-Blind: Single: Participants don't know which group they are in. Double: Neither the participants nor the researchers know. This prevents the researcher from accidentally giving "cues." WEEK 3: Biology and Behavior The "Hardware" section. How the physical brain creates the "Pink Slime" experience. 1. The Nervous System Map Central (CNS): Brain and Spinal Cord. Peripheral (PNS): Everything else. Somatic: Voluntary movements (walking). Autonomic: Involuntary (heartbeat). Sympathetic: "Fight or Flight" (Eyes dilate, heart speeds up, digestion stops). Parasympathetic: "Rest and Digest" (Calms the body down). 2. The Neuron (The Building Block) Dendrites: Receive messages. Soma (Cell Body): Process info. Axon: Sends the electrical signal. Myelin Sheath: Fatty tissue that speeds up the signal. Synapse: The tiny gap between neurons where chemicals travel. Neurotransmitters: Agonist: A chemical that mimics a neurotransmitter (enhances the effect). Antagonist: A chemical that blocks a neurotransmitter. 3. Brain Tools & Anatomy EEG: Measures electrical brain waves (good for sleep studies). MRI vs. fMRI: MRI shows structure (a picture); fMRI shows function (where blood is flowing). PET Scan: Uses radioactive "tracer" sugar to see which parts of the brain are active. The Endocrine System: Uses Hormones (slow-acting chemicals) released into the bloodstream by Glands (like the Adrenal or Pituitary). 4. The "Hidden" Biological Details (Week 3) Refractory Period: After a neuron fires, it needs a tiny "recharge" break before it can fire again. Think of it like a camera flash or a toilet flushing—you can't do it twice in a split second. Broca’s Area vs. Wernicke’s Area: * Broca’s: Controls Speech Production (Frontal Lobe). If damaged, you know what you want to say but can't get the words out. Wernicke’s: Controls Language Comprehension (Temporal Lobe). If damaged, you can speak, but it's "word salad"—it makes no sense. WEEK 4: Consciousness Consciousness is your awareness of yourself and your environment. It’s not an "on/off" switch; it’s a spectrum. 1. Processing Levels Conscious Processing: Tasks that require focused attention (e.g., learning a new TikTok dance or solving a math problem). Automatic Processing: Tasks we do "without thinking" once they are learned (e.g., walking or an experienced driver steering a car). 2. Altered States Hypnosis: A state of extreme self-suggestion where a person is highly open to direction. Meditation: A practice of focused attention to achieve mental clarity and emotional calm. Daydreaming: A shift in attention away from the current task toward internal thoughts and "mental movies." 3. Psychoactive Drugs (The "Drug Cabinet") Depressants (Alcohol, Barbiturates): Slow down the Central Nervous System (CNS). They decrease heart rate and reaction time. Stimulants (Caffeine, Nicotine, Cocaine, ADHD meds): Speed up the CNS. They increase heart rate and energy. Opiates (Heroin, Morphine, Vicodin): Specifically target pain receptors. They mimic Endorphins to stop pain and create euphoria. Hallucinogens (LSD, Marijuana, Psilocybin): Distort perceptions and evoke sensory images in the absence of sensory input. WEEK 5: Sleep and Dreams Sleep is a biological necessity, not a luxury. Your brain is incredibly active during this "downtime." 1. Stages of Sleep (The Cycle) Stage 1 (NREM-1): Light sleep. You might experience "hypnagogic sensations" (feeling like you are falling). Stage 2 (NREM-2): Deep relaxation. Characterized by Sleep Spindles (bursts of rapid brain activity). Stage 3 & 4 (NREM-3): Deepest sleep. This is when the body repairs itself. If you wake up here, you’ll feel very groggy. REM (Rapid Eye Movement): The "Dream Stage." Your brain waves look like you are awake, but your motor cortex is blocked—meaning your body is paralyzed so you don't act out your dreams. 2. Dream Theories (Why do we dream?) Freud’s Wish Fulfillment: Dreams are a "safety valve" for unacceptable feelings. Manifest Content: The actual storyline of the dream (e.g., being chased by a giant Pink Slime). Latent Content: The hidden psychological meaning (e.g., you are running away from your final exam stress). Activation-Synthesis: The brain's attempt to make sense of random neural static. The brain "synthesizes" a story from random "activation." Information Processing: Dreams help us sort out the day's events and consolidate memories. Threat Simulation Theory: Dreaming allows us to "practice" surviving dangerous situations in a safe environment. WEEK 6: Thinking and Processing This is about "Cognition"—how we use our "Pink Slime" to solve problems and make decisions. 1. Building Blocks of Thought Concepts: Mental groupings of similar objects (e.g., the concept of "Dogs"). Prototype: The best example of a category. (If I say "Bird," you probably think of a Robin, not a Penguin. The Robin is your prototype). Schemata (Schema): A mental framework that helps us organize and interpret information (e.g., your "School Schema" includes desks, teachers, and bells). 2. Problem-Solving Tactics Trial-and-Error: Trying random solutions until one works. (Slow and inefficient). Algorithms: A step-by-step, logical rule that guarantees a solution. (e.g., a math formula or checking every single aisle in a store to find milk). Heuristics: A mental shortcut or "rule of thumb." It's faster than an algorithm but can lead to errors. (e.g., looking at the signs above the aisles to find the milk). 3. The Biases (Why we make mistakes) Confirmation Bias: Searching for information that supports our preconceptions and ignoring everything else. Hindsight Bias: After an event occurs, believing we "knew it all along." Anchoring Bias: Getting "stuck" on the very first piece of information offered. (e.g., if a shirt is "on sale" for $50 down from $100, you think $50 is a deal, even if the shirt is only worth $10). Availability Heuristic: Estimating the likelihood of events based on how easily they come to mind. (e.g., being afraid of a plane crash because you saw one on the news, even though car crashes are more common). Mental Set: The tendency to approach a problem in one particular way, often a way that has worked in the past but may not work now. WEEK 7: Memory Memory is the persistence of learning over time. 1. The Three Stages of Memory Encoding: Getting information into our brain. Semantic Encoding: Encoding the meaning of words (Deepest processing). Visual Encoding: Encoding images. Acoustic Encoding: Encoding sounds. Storage: Retaining that information. Retrieval: Getting the information back out. 2. Types of Storage Short-Term Memory (STM): Holds about 7 items (plus or minus 2) for about 20 seconds. Long-Term Memory (LTM): Unlimited capacity and can last a lifetime. Explicit (Declarative): Facts and experiences (Semantic = facts; Episodic = your life stories). Implicit (Procedural): Skills (like riding a bike or typing). 3. Memory Sins & Failures Schacter’s Seven Sins: Includes Transience (fading over time), Absent-mindedness (forgetting your keys), and Persistence (unwanted memories that won't go away). Amnesia: Anterograde: You can't form new memories. Retrograde: You can't remember the past. 4. Enhancement Techniques Chunking: Organizing items into familiar, manageable units. Spaced Repetition: Studying small amounts over a long time rather than cramming. Mnemonic Devices: Memory aids like "PEMDAS" for math. 5. The "Subtle" Memory Sins (Week 7) The Serial Position Effect: You are most likely to remember the beginning of a list (Primacy Effect) and the end of a list (Recency Effect), but you’ll probably forget the middle. Pro-Tip: This is why you should study the "middle" weeks (Week 4, 5, 6) extra hard! Misinformation Effect: This is why eyewitness testimony is shaky. If someone asks, "How fast was the car going when it smashed into the pole?" you will remember the car going faster than if they said "hit." WEEK 8: Lifespan Development Developmental psychology examines how we change physically, cognitively, and socially from "womb to tomb." 1. Cognitive Development (Jean Piaget) Piaget believed children think differently than adults and move through four stages: Sensorimotor (0–2 years): Exploring the world through senses. Key milestone: Object Permanence (realizing things still exist even if you can't see them). Preoperational (2–7 years): Symbolic thought (make-believe) but lacks logic. Key trait: Egocentrism (thinking everyone sees the world exactly as they do). Concrete Operational (7–11 years): Logical thinking about physical objects. Key milestone: Conservation (understanding that volume stays the same even if the shape of the glass changes). Formal Operational (12+ years): Abstract reasoning and hypothetical "what if" thinking. 2. Psychosocial Development (Erik Erikson) Erikson focused on "crises" we face at each age. Trust vs. Mistrust (Infancy): Is the world safe? Identity vs. Role Confusion (Adolescence): "Who am I?" (This is the most common exam question). Integrity vs. Despair (Late Adulthood): Looking back on life with satisfaction or regret. 3. Moral Development (Lawrence Kohlberg) Pre-conventional: Doing the right thing to avoid punishment or get a reward. Conventional: Doing the right thing because it's the law or to fit in. Post-conventional: Doing the right thing based on universal ethical principles (even if it breaks the law). 4. Parenting Styles Authoritative: High warmth, high rules. (The "Goldilocks" style—best outcomes). Authoritarian: Low warmth, high rules. ("Because I said so!"). Permissive: High warmth, low rules. (More like a friend than a parent). Uninvolved: Low warmth, low rules. (Neglectful). WEEK 9: Learning Learning is a relatively permanent change in behavior due to experience. 1. Classical Conditioning (Ivan Pavlov) Learning by association (connecting two stimuli). Unconditioned Stimulus (UCS): The natural trigger (Food). Unconditioned Response (UCR): The natural reflex (Drooling for food). Neutral Stimulus (NS): A trigger that means nothing yet (A Bell). Conditioned Stimulus (CS): The bell after it has been paired with food. Conditioned Response (CR): Drooling for the bell alone. 2. Operant Conditioning (B.F. Skinner) Learning by consequences (Rewards and Punishments). Positive Reinforcement: Adding something good to increase behavior (A gold star for working). Negative Reinforcement: Removing something bad to increase behavior (The car stops beeping when you buckle your seatbelt). Positive Punishment: Adding something bad to stop behavior (A speeding ticket). Negative Punishment: Taking away something good to stop behavior (Taking away your phone). 3. Observational Learning (Albert Bandura) Learning by watching others. Famous study: The Bobo Doll Experiment, where kids imitated adults punching a doll. 4. The "Fine Print" of Learning (Week 9) Spontaneous Recovery: After a behavior has been "extinct" (gone away) for a while, it suddenly reappears out of nowhere. (Like Pavlov's dog suddenly drooling at a bell weeks after he stopped). Generalization vs. Discrimination: Generalization: Fearing all dogs because one bit you. Discrimination: Only fearing the specific dog that bit you. WEEK 10: Social Influences This is the study of how the "situation" and "group" overpower the individual. 1. The Stanford Prison Experiment (Zimbardo) Demonstrated the power of Social Roles and Scripts. Ordinary students became abusive "guards" or submissive "prisoners" simply because of the role they were assigned. 2. Influence & Conformity Normative Social Influence: Conforming to fit in and be liked (Dressing like your friends). Informational Social Influence: Conforming because you think the group has more info than you (Following the crowd in a new city). Obedience (Milgram): Following orders from an authority figure, even if it hurts someone else. 3. Group Dynamics Social Loafing: Working less hard in a group than when alone (The "Billy" effect). Deindividuation: Losing self-awareness and self-restraint in a large crowd or behind an anonymous screen. Group Polarization: When group discussion leads to more extreme opinions. Bystander Effect: People are less likely to help if others are around due to a Diffusion of Responsibility. 4. Thinking Patterns Fundamental Attribution Error: Blaming someone's personality for their behavior while ignoring the situation. Cognitive Dissonance: The "icky" feeling when our actions don't match our beliefs (e.g., you hate lying, but you just lied to your mom). We usually change our beliefs to match our actions to feel better. 5. Social Psych "Secret" Terms (Week 10) Self-Serving Bias: When we succeed, we take the credit ("I'm a genius"). When we fail, we blame the situation ("The test was unfair"). Foot-in-the-Door vs. Door-in-the-Face: Foot-in-the-Door: Ask for something tiny first, then the big thing. Door-in-the-Face: Ask for something HUGE (get rejected), then ask for the smaller thing you actually wanted. They are more likely to say yes because it feels like a "compromise." WEEK 11: Multiculturalism & Diversity This is the study of how culture, identity, and group values shape our behavior and how we interact with others. 1. Cultural Values Individualism: Cultures that value personal independence and "Me" goals (e.g., USA). Success is based on personal achievement. Collectivism: Cultures that value group harmony and "We" goals (e.g., Latin America, Asia). Success is based on doing what is best for the family or community. 2. Acculturation (How we adapt to new cultures) Integration: The "Best of Both Worlds." Keeping your original culture while participating in the new one. Assimilation: Giving up your original identity to fully "blend in" with the new culture. Separation: Keeping your original culture and avoiding the new one. Marginalization: Feeling like you don't belong to either culture (The "lonely" state). 3. Metaphors for Society The Melting Pot: The old idea that everyone should blend together and lose their differences to become one "American" identity. The Salad Bowl: The newer idea where cultures live together but stay distinct. You can see the "tomatoes" and the "lettuce"—everyone keeps their unique flavor. 4. Social Barriers Microaggressions: Small, daily slights or "backhanded compliments" toward marginalized groups (e.g., "You’re so articulate for someone from your neighborhood"). Prejudice vs. Discrimination: Prejudice is the thought/feeling (pre-judging), while Discrimination is the action (treating someone differently). WEEK 12: Stress & Health This is the study of how our brain's "appraisal" of the world affects our physical and mental health. 1. The Appraisal Process (Lazarus) Primary Appraisal: Judging if a stressor is a Threat (harmful) or a Challenge (potential for growth). Secondary Appraisal: Evaluating your tools. "Do I have the resources to handle this?" If yes, stress stays low. If no, panic sets in. 2. The Body’s Response (Selye’s GAS) General Adaptation Syndrome (GAS): The three stages of how your body reacts to stress: Alarm: Fight-or-Flight. Heart races, adrenaline hits. Resistance: Staying on "high alert" to cope. This is where you grind through the week. Exhaustion: Your battery dies. Your immune system crashes, and you get sick (The Cohen Cold Study). 3. Types of Stress Eustress: "Good stress." The kind that motivates you to finish a project or perform well in a game. Distress: "Bad stress." Chronic pressure that leads to burnout, fatigue, and health problems. 4. Coping Strategies Problem-Focused Coping: Attacking the problem directly. (Example: Time-Blocking your homework so it isn't overwhelming). Emotion-Focused Coping: Managing the feelings. (Example: Going to the Gym or meditating to stop feeling anxious). 5. Stress "Secret" Terms Cortisol: The primary stress hormone. Great for emergencies, but too much of it "eats" your memory and weakens your heart. Psychoneuroimmunology: The fancy word for the study of how your brain (stress) talks to your immune system. WEEK 13: Mental Wellness & The Science of Happiness The goal of this week is to identify the psychological frameworks and empirical studies that explain how humans build resilience and long-term well-being. 1. The Three Dimensions of Happiness (Module 14.5) According to the textbook, happiness is an enduring state consisting of joy and contentment. It is built through three "lives": The Pleasant Life: Attaining and savoring daily pleasures that add joy to the moment (e.g., the aroma of coffee or the feeling of sunshine). The Good Life: Identifying your unique skills and using them to enrich your life. This is where you find the state of Flow—being so "in the zone" that you lose track of time. The Meaningful Life: Using your talents and efforts in the service of the greater good or to help others, which provides a deeper sense of fulfillment than pleasure alone. 2. The Four Pillars of Well-Being (Wellness Studies) Based on Dr. Richard Davidson’s research, well-being is a "trainable skill" rather than a fixed trait. It is built on: Awareness: Noticing what your mind is doing in the present moment (meta-awareness). Connection: Cultivating kindness and healthy social relationships, which are the #1 predictor of long-term health. Insight: Having curiosity about how your own mind works and not believing every negative thought as a "fact." Purpose: Having a clear sense of direction or a "life compass" that guides your daily actions. 3. Empirical Evidence: The Creswell et al. Study (2014) This study provided scientific proof that mental training has biological effects: The Setup: An experimental design where students were randomly assigned to either a mindfulness group or an analytic control group. The Independent Variable: Brief 3-day mindfulness meditation training (25 mins/day). The Dependent Variable: Biological stress markers (Cortisol levels) and self-reported stress. The Result: The mindfulness group showed significantly lower cortisol levels, proving that meditation fosters biological resilience to stress. 4. Scientifically Proven Benefits of Gratitude Research shows that gratitude is a powerful "reset" for the nervous system: Physical: Improved sleep quality and duration; fewer reported aches and pains. Psychological: Reduces "toxic" emotions (envy, resentment) and increases mental strength. Studies of 9/11 survivors showed gratitude was a major factor in preventing PTSD. Social: Encourages "pro-social" behavior, making people more likely to form and maintain new relationships. 5. Mindfulness vs. Meditation (The State vs. The Practice) It is critical to distinguish between these two often-confused terms: Mindfulness: A state of being. It is the quality of being fully present, aware of where we are and what we’re doing, without being overly reactive or overwhelmed. Meditation: The formal practice or "mental gym" used to train the brain. It is the intentional time set aside to practice techniques that eventually lead to a consistent state of mindfulness. 6. Key Terminology & Cognitive Traps Affective Forecasting: The human tendency to overestimate how much future events (both good and bad) will affect our long-term happiness. We assume milestones like "perfect grades" will provide permanent joy, but they usually don't. Optimism & Resilience: Optimism is the general tendency to expect good outcomes. It is the "engine" of resilience—the ability to "bounce back" from major life stressors (like those listed on the SRRS). Problem-Focused vs. Emotion-Focused Coping: * Problem-Focused: Dealing with the stressor directly (e.g., studying for the test). Emotion-Focused: Managing the feelings associated with the stressor (e.g., taking a nap or exercising)

Discuss Factors that Contribute to Bystanderism ERQ

Bystanderism theories + studies

Bastard Feudalism

Bystander Intervention and Attribution

Piliavin et al. Study on Bystander Apathy

Inglorious Bastards

Filosofische vragen & domeinen 1 Vraag: Wat is een filosofische vraag? Antwoord: Een fundamentele vraag zonder definitief antwoord. 2 Vraag: Tot welk domein behoort de vraag “Wat is schoonheid?” Antwoord: Esthetica 3 Vraag: Tot welk domein behoort de vraag “Wat is goed en slecht?” Antwoord: Ethiek 4 Vraag: Tot welk domein behoort de vraag “Wat bestaat er echt?” Antwoord: Metafysica 5 Vraag: Tot welk domein behoort de vraag “Hoe weten we iets?” Antwoord: Kenleer (epistemologie) 6 Vraag: Tot welk domein behoort de vraag “Hoe moet een staat georganiseerd zijn?” Antwoord: Politieke filosofie Filosofen Parmenides 7 Vraag: Wat zegt Parmenides over verandering? Antwoord: Verandering is een illusie. 8 Vraag: Wat betekent “het zijn bestaat, het niet-zijn bestaat niet”? Antwoord: Alleen het bestaande is werkelijk. René Descartes 9 Vraag: Wat betekent “Cogito ergo sum”? Antwoord: Ik denk dus ik ben. 10 Vraag: Wat bewijst volgens Descartes dat we bestaan? Antwoord: Dat we denken. 11 Vraag: Hoe heet het idee dat lichaam en geest verschillend zijn? Antwoord: Dualisme Baruch Spinoza 12 Vraag: Wat zegt Spinoza over lichaam en geest? Antwoord: Ze zijn één. 13 Vraag: Wat betekent noodzakelijkheid bij Spinoza? Antwoord: Alles gebeurt volgens natuurwetten. Thomas Hobbes 14 Vraag: Wat gebeurt volgens Hobbes zonder overheid? Antwoord: Oorlog van allen tegen allen. 15 Vraag: Waarom hebben mensen volgens Hobbes een sterke staat nodig? Antwoord: Voor veiligheid en orde. 16 Vraag: Welk boek schreef Hobbes over de staat? Antwoord: Leviathan Aristotle 17 Vraag: Wat betekent algemene rechtvaardigheid volgens Aristoteles? Antwoord: Wetten gehoorzamen. 18 Vraag: Waarom is de mens volgens Aristoteles een politiek dier? Antwoord: Omdat mensen in een samenleving leven. John Stuart Mill 19 Vraag: Wat zegt Mill over vrijheid? Antwoord: Vrijheid stopt waar je anderen schaadt. 20 Vraag: Hoe heet dit principe van Mill? Antwoord: Harm principle. Peter Singer 21 Vraag: Bij welke ethische theorie hoort Singer? Antwoord: Gevolgenethiek. 22 Vraag: Wanneer is een handeling goed volgens Singer? Antwoord: Wanneer ze de beste gevolgen heeft. 23 Vraag: Wat vindt Singer over dieren? Antwoord: Dieren moeten moreel meetellen. Philippa Foot 24 Vraag: Welk gedachte-experiment bedacht Philippa Foot? Antwoord: Het trolley-probleem. 25 Vraag: Wat is het morele dilemma in het trolley-probleem? Antwoord: 1 persoon opofferen om 5 te redden. Alan Turing 26 Vraag: Wat is de Turing-test? Antwoord: Test om te zien of een computer intelligent lijkt. Ethiek 27 Vraag: Wat bestudeert ethiek? Antwoord: Goed en kwaad. 28 Vraag: Wat is een ethisch dilemma? Antwoord: Een keuze tussen twee morele opties. Politieke filosofie 29 Vraag: Wat is legitimiteit van een staat? Antwoord: Waarom een staat macht mag hebben. 30 Vraag: Wat is het verschil tussen individu en gemeenschap? Antwoord: Individu = persoonlijke vrijheid, gemeenschap = algemeen belang. Kenleer 31 Vraag: Wat bestudeert kenleer? Antwoord: Kennis en waarheid. 32 Vraag: Waarom kunnen zintuigen ons soms misleiden? Antwoord: Omdat waarneming fouten kan bevatten. Logica 33 Vraag: Wat is deductie? Antwoord: Redeneren van algemene regel naar conclusie. 34 Vraag: Voorbeeld van deductie? Antwoord: Alle mensen sterven → Socrates is mens → Socrates sterft. Technologie & filosofie 35 Vraag: Wat is een deepfake? Antwoord: AI-gemaakte nepvideo of audio. 36 Vraag: Welke filosofische vraag kan je stellen bij deepfakes? Antwoord: Hoe weten we nog wat waar is? Filosofische houding 37 Vraag: Wat betekent filosofische verwondering? Antwoord: Je afvragen waarom dingen zijn zoals ze zijn. Extra examenvragen 38 Vraag: Wat is empirisme? Antwoord: Kennis komt uit ervaring. 39 Vraag: Wat is rationalisme? Antwoord: Kennis komt uit denken. 40 Vraag: Welke twee filosofen staan bekend om het lichaam-geest debat? Antwoord: Descartes en Spinoza

Psychology Experiment Design, Variables, and Controls: Bystander Effect and Ethical Considerations

Bystanderism

LP 2.2 Bestände in Einrichtungen für Medien- und Informationsdienste

les 2: het bestand

Toen bestond internet nog niet