Lesweek 6: Bystander effect

Milgram Experiment: een autoriteit gehoorzamen

• Uitgevoerd door Stanley Milgram (1961).

• Onderzocht gehoorzaamheid aan autoriteit.

• Deelnemers dachten dat ze elektrische schokken moesten toedienen aan een leerling bij foute antwoorden.

• Gehoorzaamheid was het hoogst wanneer:

  • De opdrachten werden gegeven door een gezaghebbende persoon in plaats van een andere vrijwilliger.

  • De experimenten werden uitgevoerd in een prestigieuze instelling.

  • De gezaghebbende persoon aanwezig was in de ruimte met de proefpersoon.

  • De proefpersoon zich in een andere ruimte bevond.

  • De proefpersoon zag niet dat andere proefpersonen de opdrachten negeerden.

Een autoriteit gehoorzamen: waarom

• Om beloningen te krijgen

• Om de negatieve gevolgen van ongehoorzaamheid te vermijden

• Omdat ze geloven dat een autoriteit legitiem is

Een autoriteit gehoorzamen: extreme gevallen

• Mensen rechtvaardigen hun gedrag door de verantwoordelijkheid bij de autoriteit te leggen in plaats van bij zichzelf.

• Mensen definiëren het gedrag dat van hen verwacht wordt als routine.

• Mensen willen niet onbeleefd zijn of de autoriteit beledigen.

• Mensen gehoorzamen eerst aan eenvoudige bevelen en voelen zich vervolgens gedwongen om steeds moeilijkere bevelen op te volgen; dit proces wordt 'verleiding' genoemd.

Bystander effect

• Mensen zijn minder geneigd hulp te bieden wanneer er andere omstanders aanwezig zijn.

• Iedereen verwacht dat iemand anders zal ingrijpen.

• Dit leidt tot verspreiding van verantwoordelijkheid (diffusion of responsibility).

• Hoe meer omstanders, hoe kleiner de kans dat één persoon helpt.

Bystander effect: oorzaken

• Verspreiding van verantwoordelijkheid:
  Iemand anders zal wel ingrijpen

• Misinterpretatie van de situatie door groepsdruk:
  Alle anderen zullen ongetwijfeld goede redenen hebben om passief te blijven

• Angst om jezelf in gevaar te brengen

• De rol van de overheid

Groepsdruk: vormen

• Onbewuste aanpassing

• Impliciete groepsdruk

• Expliciete groepsdruk

Onbewuste aanpassing: groepsdruk

• Men wil graag bij een bepaalde groep horen.

• De aanpassing is vrijwillig en wordt niet als een aanpassing onder groepsdruk ervaren.

Impliciete groepsdruk

• Geen enkel lid van de groep uit een expliciete eis.

• Desondanks voelt men duidelijk dat de groep iets van hen eist.

• Belangrijkste drijfveer: angst voor uitsluiting.

Expliciete groepsdruk

• Men verandert zijn gedrag omdat men daartoe gedwongen wordt: ambigue druk

• er is een duidelijke dreiging met sancties

• Aanpassing om psychologische, fysieke, sociale en/of materiële gevolgen te vermijden

Omgaan met groepsdruk: onbewuste aanpassing en impliciete groepsdruk

• De enige uitweg is dat je iets aan jezelf verandert.

• Volledig besef dat je in feite handelt onder druk van je leeftijdsgenoten.

• Hoe word je minder afhankelijk van de goedkeuring van je leeftijdsgenoten?

• Een complexe reeks hulpmiddelen met betrekking tot een positief zelfbeeld en sociale vaardigheden.

Omgaan met groepsdruk: expliciete groepsdruk

• Hulp zoeken, binnen of buiten de groep

• Discussie, binnen of buiten de groep: wat is functioneel en wat is permissief gedrag?

  • Laat weten dat ze het niet eens zijn met wat er van hen gevraagd wordt

  • Ik zie het anders: doorbreek de impliciete consensus binnen de groep

  • Mensen vergissen zich er vaak in dat andere groepsleden dezelfde consensus delen

• Drempels:

  • Dit vereist veel moed van een individu

  • Externe hulp vragen is niet gemakkelijk en zal waarschijnlijk iemands eigen positie binnen de groep ondermijnen

  • De negatieve gevolgen van groepsdruk zijn misschien vermeden, maar de persoon in kwestie zal waarschijnlijk zijn of haar lidmaatschap moeten opgeven

• Alternatief:

  • Hulp van buitenaf grijpt niet zozeer in door onderdrukkers te 'straffen', maar door de onderdrukten te ondersteunen en te begeleiden bij het in twijfel trekken van groepsnormen

5D model: Bystander effect overwinnen

• Distract

• Delegate

• Document

• Delay

• Direct

Distract: 5D model

• Afleiding is een subtiele en creatieve manier om in te grijpen. Doel: simpelweg het incident van intimidatie te stoppen door het te onderbreken.

• Kernpunt: negeer de persoon die intimideert en ga direct in gesprek met de persoon die wordt geïntimideerd.

• De kracht van afleiding is dat niemand hoeft te weten dat je daadwerkelijk ingrijpt bij de intimidatie.

• Voorbeelden:

  • Doe alsof je verdwaald bent en vraag de persoon die lastiggevallen wordt om je de weg te wijzen.

  • Vraag naar de tijd.

  • Ga in de weg staan: ga door met wat je aan het doen was, maar ga tussen de persoon die je lastigvalt en de persoon die lastiggevallen wordt staan.

  • Mors of laat per ongeluk iets vallen of veroorzaak ophef om de aandacht van de intimidatie af te leiden (laat je koffie vallen).

Delegate: 5D model

• Een derde partij om hulp vragen bij het ingrijpen bij intimidatie

• Belangrijkste tips:

  • Zoek iemand die bereid is te helpen (vaak is de persoon naast je een goede keuze)

  • Probeer zo duidelijk mogelijk uit te leggen wat je ziet en hoe je graag wilt dat ze je helpen

• Voorbeelden:

  • Zeg tegen je afgevaardigde: "Ik denk dat de persoon met de rode hoed de persoon in het blauwe jasje ongemakkelijk maakt. Kun je me helpen om ze uit die situatie te halen? Kun je de aandacht afleiden door tussen hen in te gaan staan ​​terwijl ik ga vragen of 'de persoon in het blauwe jasje' in orde is?"

  • In openbare ruimtes kan je afgevaardigde iemand zijn die gezag heeft: een winkelmanager, een buschauffeur, een leraar of een medewerker van het openbaar vervoer.

Document: 5D model

• Het houdt in dat je een geval van intimidatie vastlegt of er aantekeningen van maakt.

• Belangrijkste punten:

  • Beoordeel de situatie: helpt iemand de persoon die wordt geïntimideerd? Zo niet, gebruik dan een van de 5 D's.

  • Vraag altijd aan de persoon die is geïntimideerd wat hij/zij met je opname en/of aantekeningen wil doen (plaats het nooit online en gebruik het nooit zonder toestemming).

Delay: 5D model

• Ook als je niet direct kunt ingrijpen, kunnen we nog steeds een verschil maken voor iemand die is lastiggevallen door na afloop contact met die persoon op te nemen.

• We kunnen het trauma van die persoon helpen verminderen door na een incident van intimidatie met hem of haar te praten.

• Voorbeelden:

  • Vraag hen of je hen op een of andere manier kunt steunen.

  • Bied aan om hen naar hun bestemming te begeleiden of even bij hen te zitten.

  • Deel informatiebronnen met hen en bied aan om hen te helpen bij het opstellen van een rapport als ze dat willen.

  • Als je het incident hebt gedocumenteerd, vraag hen dan of ze de documentatie willen ontvangen.

Direct: 5D model

• Soms willen we direct reageren op intimidatie door het ongepaste gedrag te benoemen en de persoon die de intimidatie pleegt te confronteren.

• Gebruik deze D met voorzichtigheid, want het kan riskant zijn (escalatie, enz.).

• Voordat je ingrijpt, stel jezelf de volgende vragen, reageer enkel wanneer alles ‘ja’ is:

  • Ben je fysiek veilig?

  • Is de persoon die lastiggevallen wordt fysiek veilig?

  • Lijkt het onwaarschijnlijk dat de situatie zal escaleren?

  • Kun je inschatten of de persoon die lastiggevallen wordt wil dat iemand zich uitspreekt?

• Belangrijk:

  • Houd het kort en bondig; vermijd dialoog, debat of ruzie.

  • Als de persoon die je lastigvalt reageert op je directe tussenkomst, richt je aandacht dan op het helpen van de persoon die is benadeeld, in plaats van in gesprek te gaan met de persoon die de overlast veroorzaakt.

• Voorbeelden:

  • “Dat is niet oke”, “dat is lastigvallen”, …

  • “Laat hen met rust”

  • “Stop aub”

  • “Ze hebben je gevraagd om hen met rust te laten, ik ben hier om hen te ondersteunen”

Bystander effect overwinnen: rol van DC

• Duidelijke rol en mandaat vastleggen

• Morele moed en aanspreekcultuur bevorderen

• Duurzaamheid meetbaar koppelen aan prestaties

• Alliantie opbouwen binnen de organisatie

• Narratief van gedeelde waarden versterken

• Transparantie en externe verantwoording stimuleren

• Gebruik maken van ethische besluitvormingskaders

• Successen zichtbaar maken en vieren

Tips and tricks voor de werkvloer

• Zelfbewustzijn

• Herken de signalen van het omstaanderseffect

• Verantwoordelijkheid nemen

• Geef duidelijke instructies

• Cultiveer een positieve bedrijfscultuur

• Oefeningen en rollenspellen

• Empathie ontwikkelen

• Beloon proactieve hulp

• Bespreek voorbeelden en ervaringen

• Stimuleer discussie en reflectie