Hoofdstuk 3: centrale concepten en techniekfilosofie

Communicatietechnologie definiëren

• = overkoepelende term → verwijzen materiële objecten → informatie overdragen van bron naar bestemming + handelingen + organisaties die er rond worden gevormd:

  • materiële objecten → artefacten/toestellen die vermogen om communiceren mogelijk maken/uitbreiden

  • handelingen → bezitten/gebruiken om toestellen ontwikkelen/gebruiken

  • organisaties → gevormd rond toestellen en handelingen

• technologie = wetenschap gebaseerd op techniek

  • techniek = methode van handelen + materiële middelen gebruikt om iets tot stand te brengen om problemen op te lossen/doelen te bereiken

  • technologie → medieert communicatie + gepaard met overbruggen afstand/tijd + vervorming

Kenmerken digitale communicatietechnologieën

• analoog signaal → werkt als golf

  • continu: waarden tussen 0 en 1

• digitaal signaal → slechts 2 waarden → 0/1 of aan/uit

  • discreet: geen waarden tussen 0 en 1

• digitaal idpv analoog → binaire code: 0 en 1 → gevolgen:

  • medium-onafhankelijkheid → overal en op alles

  • compressie → samenvoegen/kleiner voor bandbreedte

  • toegankelijkheid → iedereen

  • dupliceerbaarheid → eenvoudig

• many-to-many communicatie

• interactiviteit → gebruiker is consument + producent

• content → eenvoudig aanpassen + distribueren

  • impact publiek

• losgekoppeld → iedereen + plaats onafhankelijk

Communicatiemodel van Laswell

• eenrichtingsverkeer

• effect ventraal

Communicatiemodel van Shannon en Weaver

• ingenieursmodel → over overdragen van info

• optimalisatie van signalen

• doel → modelleren communicatie los van inhoud

• zoektocht naar kleinste eenheid communicatie → de bit

Digitale spraak in GSM netwerk

Bemiddeling of mediatie door technologie

• met overbrugging → tijd en afstand

• vaak → bepaalde vervorming

  • gesprek beïnvloed door → toon, geur, bewustzijn, onderbewustzijn, ervaringen, …

  • versterken of verzwakken

  • materialiteit kan ook → bv.: kleed, broche, …

Overbrugging tijd en afstand

• doe technologie vandaag → verschillende plaatsen tegelijk

• tijd:

  • asynchroon → vertraging + onbeperkt

  • synchroon → realtime + beperkt

• plaats:

  • mobiel → onbeperkt

  • vast → beperkt

• voorbeelden:

  • whatsapp bericht → asynchroon + mobiel

  • QR code tafel → asynchroon + vast

  • telefoon gesprek → synchroon + mobiel

  • face to face → synchroon + vast

Oorsprong communicatietechnologie

• probleem → bericht overbrengen van op afstand

• oplossing → zonder schrift:

  • niet Westers

  • muurschilderingen

  • trommel

  • te paard

Hoe communiceren over afstand - voorbeelden

• rookpluimen

• schijnvlaggen

• pony express

• optische telegraaf

Hoe communiceren over afstand - pony express

• Amerikaans

• postdienst → ruiters + paarden

• 1,5 jaar

Hoe communiceren over afstand - optische telegraaf

• = semafoor = Chappe telegraaf

• machine om mee in lucht te schrijven

• Frans

• efficiëntie → 1/3 correct + veel ruis

• snelheid → traag

• competitie → koeriers op paard

• geografisch → Napoleon verspreid naar kolonies

  • enkel gebruikt voor zijn beleid

  • blokkeerde nieuwe technologie → morscode telegraaf

  • veel geld in systeem gestoken → verspreid over FR

Mediation

• = mediatie/bemiddeling

• tussenkomst technologie:

  • overbrugging tijd en afstand

  • vervorming ‘werkelijkheid’

• technologie → bemiddelaar mens en wereld + niet extern aan ons → verandert mens zijn:

  • zelfbeeld → wie we zijn

  • onderlinge interacties → hoe we socialiseren

  • voorstelling werkelijkheid → metafysica, hoe we wereld zien

  • interacties werkelijkheid → keuzevrijheid

Onlife world

• = neologisme dat verwijst naar ervaring om te leven in wereld waar geen onderscheid is tussen online en offline zijn

• online en offline → vermengen

• niet meer onafhankelijk → geen onderscheidt meer

ICT: 4 belangrijke transformaties

1. vervaging onderscheidt realiteit en virtualiteit

2. vervaging onderscheidt mens, machine en natuur

3. omkering info schaarste naar info overvloed

4. verschuiving op zichzelf staande dingen, eigenschappen en binaire relaties naar primeren interacties, processen en netwerken

Application programming interface

• = API

• = set aan definities waarmee softwareprogramma’s onderling communiceren

• vertelt hoe stuk software/code gebruiken + verbergt wat eronder zit → tussenpersoon

• elke software kan het aanbieden

• iedereen kan het gebruiken in eigen app

• alles geraakt gekoppeld aan elkaar

• voorbeeld:

  • Uber heeft locatie nodig → maakt kaart niet zelf → via API → vragen aan Google Maps → antwoord → via API → naar Uber → locatie gekregen maar niet zelfgemaakt

Model context protocol connector

• = MCP

• = open standaard voor connecteren van AI-toepassingen aan externe systemen

• AI-toepassingen verbinding met:

  • gegevensbronnen → bestanden, databanken, …

  • tools → zoekmachines, rekenmachines, …

  • workflows → prompts, …

• krijgen toegang → cruciale info → nodig voor uitvoeren taken

• API van AI

• wordt geïntegreerd

Albert Borgmann

• technologieën beïnvloeden hoe mensen leven + engagement wereld

• bevelende aanwezigheid dingen → steeds meer vervangen door beschikbaarheid apparaten

• ding:

  • pre-technologie

  • fysieke toegang

  • zelf aan werken

  • bv.: waterput

• apparaat:

  • technologie

  • beperkt toegang → bepaalde aspecten niet

  • afhankelijk van → pas door als ze kapot zijn

  • bv.: kraan

Postfenomenologische techniekfilosofen

• postfenomenologie:

  • gebaseerd op fenomenologische traditie → objecten/gebeurtenissen zoals ze worden waargenomen/begrepen in menselijk bewustzijn → niet uit iets onafhankelijk van menselijk bewustzijn centraal stelt

  • focus → relaties mens en technologie

  • onderzoek → hoe op verschillende manieren relaties mens en wereld vorm geeft

  • technologieën → gezien als bemiddelaars van menselijke ervaringen + praktijken

  • combinatie → filosofische analyse + empirisch onderzoek

• 3 mensen:

  • Martin Heidegger

  • Don Ihde

  • Peter-Paul Verbeek

Postfenomenologische techniekfilosofen: Martin Heidegger

• Duits

• bekendste werk → Sein und Zeit

  • over techniek → Die Technik und die Kehre

• visie → hoe mensen verhouden tot techniek + via deze tot de wereld

• dingen → 2 manieren aan mens ‘verschijnen’:

1. zuhanden = ready-at-hand:

• verschijnt als middel in praktisch verband

• binnen betekenisveld → nooit op zichzelf

• intuïtief + weinig aandacht (achtergrond van leven)

• bv.: hamer → ‘iets om te timmeren’

2. vorhanden = present-at-hand:

• verschijnt als object op zich waarnaar je kijkt

• betekenisveld → valt weg

• bekijkt het als ding met eigenschappen + oneigenlijke context

• bv.: hamer → ‘iets om inbreker te slaan’

Postfenomenologische techniekfilosofen: Don Ihde

• Amerikaan

• bekende werken → Technology and the lifeworld. From Garden to Earth + Bodies in technology

• onderzoek → betekenis lichaam in technologie:

  • hoe zintuigen van lichaam + oriëntatie in wereld beïnvloed worden door verschillende vormen technologie

• ontwikkelt typologie → ik-technologie-wereld relaties

• typologie → 4 relaties:

1. inlijvingrelatie: op achtergrond, vergeten → bv.: bril, spiraal, wandelstok blinden

2. hermeneutische relatie: aanwezig op zich, niet achtergrond, technologie vertelt iets over wereld → bv.: infrarood camera, MRI scan

3. alteriteitrelatie: vermenselijking → bv.: ai chatbots, seksdol

4. achtergrondrelatie: op achtergrond, wereld een met technologie → bv.: wifi, elektriciteit

Technologische mediatie/bemiddeling

• technologie:

  • als bemiddelaars relaties tussen mens en wereld

  • connecteert ons met wereld

  • niet neutraal → bevat script

• mediatie → brengt vervorming mee

• belangrijk → meenemen bij ontwerpen technologie

• gebruikt in design discipline:

  • moraal ‘ingebed’ in dingen → banken met armleuningen tussen

  • dutch hostile architecture → driehoeken

  • moraal van toestellen

  • ingebedde moraal in apps → signal vs whatsapp

Nudging: sturen gedrag gewenste richting

• = voorzien bepaalde aangepaste designs ‘keuze architecturen’ om keuze door gebruikers bepaalde richting te stimuleren → beïnvloeden gedrag zonder keuzes mens beperken + effecten ervan makkelijk + goedkoop kunnen vermijden

• keuze-architectuur:

  • ontwerp omgeving zodanig dat keuze mens in eigen voordeel beïnvloed wordt

  • inrichten omgeving waarbinnen mensen keuzes maken

  • principes van beïnvloeding gebruikt:

    • info aanbieden

    • gebruik groepsdruk

    • kanaliseren gedrag

  • irrationele aspecten → vermijden

• voorbeelden:

  • voeten op roltrap

  • cirkel rond bureau

  • vlieg in wc

  • ‘next episode’ knop