5. Verterings fysiologie

Kopdarm

Verzamelt en verwerkt voedsel als eerste stap in de spijsvertering; structuur varieert per diergroep.

Voordarm

Bestaat uit de oesophagus en maag, verantwoordelijk voor transport, opslag en initiatie van proteïnenvertering.

Middendarm

Dunne darm, essentieel voor verdere vertering en absorptie van voedsel, met villi voor oppervlaktevergroting.

Einddarm

Comprised of colon, caecum, and rectum, responsible for storage, water absorption, and microbial fermentation.

Histologie spijsverteringskanaal

Bestaat uit mucosa, submucosa, muscularis externa, en serosa, met verschillende functies in de spijsvertering.

GALT

Mucosaal immuunsysteem dat beschermt tegen microbiële pathogenen en immunotolerantie voor voedselbestanddelen biedt.

Enterisch zenuwstelsel

Reguleert de gastro-intestinale functies met een aantal neuronen gelijk aan de rest van het autonome zenuwstelsel.

Korte reflexen

Reflecties die functioneren zonder de tussenkomst van het centrale zenuwstelsel, vaak inhiberend voor GI-werking.

Vagovagale reflexen

Lange reflexen met centrale betrokkenheid, stimuleren de gastro-intestinale werking.

Segmentatiecontracties

Motiliteit van de GI die helpt bij het mengen en kneden van de darminhoud.

Peristaltische contracties

Contracties die de darminhoud voortstuwen in aborale richting.

Sfincter

Reguleert de doorgang van darminhoud; proximale stimulussen leiden tot relaxatie, distale tot contractie.

Bovenste oesophageale sfincter

Sfincter tussen pharynx en oesophagus, gemaakt van dwarsgestreept spierweefsel.

Onderste oesophageale sfincter

Cardiale sfincter die zich tussen oesophagus en maag bevindt en bestaat uit glad spierweefsel.

Slikreflex

Reflex of vrijwillige actie betrokken bij het slikken.

Slikcentrum

Gelegen in de medulla, geactiveerd bij het voorbijglijden van de bolus van de pharynx.

Maagzones

Verdeeld in cardia, corpus en pylorus, elke zone heeft specifieke functies.

Fundus

De uitgestulpte zak aan het corpus van de maag.

Antrum

Onderdeel van de pylorus, bevat het pylorisch kanaal en pylorische sfincter.

Receptieve relaxatie

Relaxatie van de fundus als gevolg van een vagovagale reflex.

Gastrische accommodatie

Langzame uitzetting van de fundus als voedsel binnenkomt.

Pylorische sfincter

Reguleert maaglediging en voorkomt duodenale reflux.

Enterogastrische reflex

Maaglediging die wordt gereguleerd via negatieve feedback vanuit de duodenum.

Migrerende motorcomplexen

Ritmische elektrische en motorische activiteit tussen maaltijden.

Voedsel motorpatroon

Segmentale en peristaltische contracties in dunne darm die ontstaat met voedselopname.

Motiline

Hormoon dat de migrerende motorcomplexen reguleert.

Ileocaecale sfincter

Klep tussen ileum en caecum die voedsel langer in de middendarm houdt.

Gastro-ileumreflex

Openen van de ileocaecale sfincter als gevolg van voedsel in de maag.

Taeniae coli

Longitudinale spierstrengen in de colon.

Haustra

De hobbelige structuur van de colon veroorzaakt door de tonus van taenia.

Gastrocolische reflex

Initiatie van massaperistaltiek door maagdistentie.

Anale sfincters

Reguleert de darmlediging; inwendig onder onwillekeurige controle, uitwendig onder zowel willekeurige als onwillekeurige controle.

Defaecatiereflex

Wordt geïnitieerd door rectum dat gevuld is na massaperistaltiek.

Emese

Braken als reflex om het proximaal deel van het GI-kanaal te ledigen.

Regurgitatie

Terugstroming van voedsel, specifiek bij roofvogels en herkauwers.

Oppervlakte-epitheelcellen

Secreteren HCO3--rijk slijm of mucus.

Muceuze nekcellen

Cellen in de maag die mucus produceren.

Pariëtale cellen

Wandcellen die maagzuur en intrinsieke factor produceren, essentieel voor vitamine B12-opname.

Hoofdcellen

Zymogene cellen die pepsinogeen, de inactieve precursor van pepsine, secretie.

Endocriene cellen

Secreteren hormonen in de lamina propria die invloed hebben op nabijgelegen cellen.

Tubulovesiculaire membranen

Bevatten een waterstof/kaliumpomp voor de vrijgave van zure secretie.

Stimulerende maagzuursecretie

Maagzuursecretie kan worden gestimuleerd door histamine, gastrine en acetylcholine.

Inhiberende maagzuursecretie

Inhibitie van maagzuursecretie door somatostatine en enterogastron.

Basale fase van zuursecretie

Interdigestieve fase met lage maagzuursecretie tussen maaltijden.

Cephalische fase

Stimulus als gevolg van de zintuigen die leidt tot 30% van de maagzuursecretie.

Gastrische fase

G-cellen worden gestimuleerd door zure pH, wat leidt tot 50-60% van de maagzuursecretie.

Intestinale fase

Kortstondige stimulatie van maagzuursecretie door aanwezigheid van aminozuren en halfverteerde eiwitten.

Gastrische diffusiebarrière

Beschermt epitheelcellen van de maag tegen maagzuur.

Pepsinogenen

Inactieve precursoren van pepsine die worden gesecreteerd door hoofdcellen.

Pepsines

Actieve enzymen die ontstaan uit pepsinogeen en betrokken zijn bij de vertering van eiwitten.

Endopeptidasen

Enzymen zoals pepsine die peptidebindingen in eiwitten hydrolyseren.

Maaglipase

Enzym betrokken bij de vertering van lipiden, vooral bij neonaten.

Chymosine

Proteolytisch enzym in de maag van jonge zoogdieren dat melk stremt.

Exocriene klier

Geeft secreet af in een lumen dat theoretisch buiten het lichaam ligt.

Lobules

Structuren waaruit speekselklieren en pancreas zijn opgebouwd.

Acini

Eenheden binnen lobules, verantwoordelijk voor het produceren van secreet.

Acinaire cellen

Specialized epithelial cells that produce and secrete proteins; contain extensive rough ER.

Zymogenen

Inactieve pro-enzymen die pas actief worden na activatie.

Kanaalcellen

Gepolariseerde epitheliumcellen gespecialiseerd in het transport van elektrolyten.

Kanaal van Wirsung

Afvoerkanaal van de pancreas, essentieel voor de afvoer van pancreasjuice.

Sfincter van Oddi

Reguleert de afvoer van gal en pancreasenzymen in de duodenum.

Cholescystokinine (CCK)

Hormoon dat de exocriene pancreaswerking reguleert, verhoogt secretie bij voedselopname.

Secretine

Hormoon geproduceerd door duodenale S-cellen dat vocht- en elektrolytsecretie stimuleert.

Eilandjes van Langerhans

Endocriene eenheden in de pancreas die insuline en glucagon produceren voor bloedsuikerregulatie.

SGLT1

Glucose-transporter die glucose en galactose opneemt in de darm.

GLUT5

Transporter voor de opname van fructose via gefaciliteerde diffusie.

M-cellen

Cellen die intacte proteïnen opnemen en verder verwerken in de darm.

Emulsiedruppels

Vetdruppels waarop lipasen en gal binden voor vetvertering.

Colipase

Cofactor dat essentieel is voor lipase activiteit op vetdruppels.

Chylomicron

Lipoproteïnedruppel die gevormd wordt uit vetten in de darm en naar de bloedbaan gaat.

Intrinsieke factor

Noodzakelijk voor de opname van vitamine B12 in het ileum.

Pernicieuze anemie

Anemie veroorzaakt door een tekort aan vitamine B12, vaak door voedingsgebrek.

Vena porta hepatica

Blod vessel that carries venous blood from the intestines to the liver.

Hepatocyten

Levercellen die verantwoordelijk zijn voor diverse metabole functies.

Ruimte van Disse

Extracellulaire ruimte tussen hepatocyten en sinusoidal endotheel met collageenmatrix.

Itocellen

Stellaatcellen in de ruimte van Disse die vet en vitamine A opslaan.

Stercellen van Kupffer

Macrofagen in de lever betrokken bij de afweer en fagocytose.

Ductus hepaticus

Buis die gal van de lever afvoert.

Ductus cysticus

Afvoerkanaal van de galblaas.

Ductus choledocus

Galbuis die ontstaat wanneer de ductus hepaticus en cysticus samenkomen.

Galblaas

Orgaan dat gal opslaat en concentreert.

Gal

Biochemische vloeistof die vetten emulgeert, bestaat uit water en elektrolyten.

Enterohepatische circulatie

Circulatie van galzouten tussen lever en darm.

Bilirubine

Afbraakproduct van hemoglobine, betrokken bij galvorming.

Ferritine

Eiwit dat ijzer opslaat in lever, milt, en beenmerg.

Biliverdine

Afbraakproduct van heem, omgevormd door reticulo-endotheliaal systeem.

Urobilinogeen

Verbinding gevormd in de darm uit bilirubine door bacteriële enzymen.

Stercobiline

Vorm van bilirubine die in de stoelgang komt en verantwoordelijk is voor de bruine kleur.

Urobiline

Geel pigment gevormd uit urobilinogeen in de nieren.

Icterus

Geelzucht veroorzaakt door ophoping van bilirubine in het lichaam.

Galstenen

Kristallen van cholesterol die zich kunnen vormen in de galblaas.

Glycogenolyse

Afbraak van glycogeen in de lever tot glucose.

Lipoproteïnelipase

Enzym dat triglyceriden afbreekt tot vrije vetzuren.

Chylomicronrestanten

Resten van chylomicronen die het resultaat zijn van vetverwerking.

HDL

High-density lipoprotein dat cholesterol uit cellen ophaalt en transporteert.

Atherosclerose

Vernauwing van bloedvaten door ophoping van vetten, meestal LDL.

Herbivorie

Dietary behavior requiring breakdown of large plant materials to extract nutrients.

Magen koe

Structuren in de maag van herbivoren, waaronder rumen, reticulum, omasum, en abomasum.

Regurgitatie

Terugstroom van deels verteerd voedsel uit het rumen naar de mond.

Eructatie

Vrijlaten van gassen uit de maag via de mond.