les 10: technologie en cognitie

these-kids-these-days-effect

• veel weerklacht op de jeugd van tegenwoordig = veel mensen klagen dat de jongeren niet meer lezen

  • = uitvergroot door superioriteitseffect = herkennen zwakte waar ze zelf in excelleren

• = voorwerp van onderzoek

  • geheugenvertekening = overschatten in hetzelfde domein hun eigen competentie van hun jeugdjaren

    • mensen die nu goed lezen = vaak als student minder goede lezers.

• zie driehoek

Belang opslag

• evolutionaire basis = wie betere info heeft, heeft grotere kans op overleven

  • geletterdheid helpt bij duurzame opslag

  • → digitale dragers MAAR hebben beperkte levensduur

opslag digitale dragers

• de levensduur van digitale dragers is beperkt.

  • een aantal voordelen =

    • makkelijk te vermenigvuldigen

    • eenzelfde fysieke ruimte kan meer data dragen

    • MAAR= ze verouderen veel sneller (moeten constant kopieën gemaakt worden)

  • Omgevingsfactoren maar ook
    gebruik en kwaliteit (bv. krassen op CD, zijn helemaal niet robuust)

Back-ups

= veiligheidskopie (regelmatig verversen om betrouwbaar te houden)

• verschillende vormen:

  • partieel = enkel cruciale bestanden worden gekopieërd

  • incrementeel = enkel wijzigingen ten aanzien van de oudste back-up worden bijgehouden

Back-ups in praktijk

• gebeurt met rotatieschema

• 3-2-1 principe:

  • er worden 3 afzonderlijke kopieën voorzien

  • op 2 verschillende types geheugendragers

  • waarvan 1 kopie op een andere locatie (vb. cloud)

• veiligheid komt door het veelvoudig bewaren van informatie

• oudere versies bijgehouden via service management

Internet archive

= een bewaarplatvorm (1996) met als doel = ""universal access to all knowledge”

• Multipodaal archief = bewaart dingen als beeld, tekst, geluid,… en heeft meer dan 48 petabyte aan data

  • initiatief: SUCHO = door zo’n 1500 vrijwilligers = backups maken van Oekraïnse websites (al zo’n +50TB)

repositories

= digitale kerninfrastructuur waar mensen voor lange termijn data dumpen

• → hopen dat het een op lange termijn is en je data dus lang beschikbaar blijft.

• DUS hun functie = opslag van elektronische gegevens beheer en curatie

  • = ordenen, toegankelijk houden, bewaren

• VB: Zenodo = repository voor onderzoekers

  • Onderhouden door CERN

  • Bevat data uit alle wetenschappelijke domeinen

  • Sinds 2021: meer dan 1 petabyte aan data

    • → wel Geen kwaliteitscontrole

Mnemotechnieken

• de meerderheid van de bevolking had voor millenia nauwelijks toegang tot schrift

• menselijke geheugen als enige instrument

  • Dus = cognitieve strategieën voor langdurige geheugenopslag

  • vb: geheugenpaleis

Somonides van Ceos

• in 5e eeuw = building collapse

  • Simonides had net voor de instorting de feestzaal verlaten

    • wist waar mensen waren wanneer hij er was en kon die lijken dan identificeren

Loci-methode (geheugenpaleis)

• je gaat mentaal feiten aan fysieke ankerpunten in een bekende omgeving linken.

  • → kan later In gedachte locatie doorlopen en het relevante feit ophalen

• werkt omdat = mens heeft het brein van een jager-verzamelaar (goede navigatie)

  • deze techniek os vooral toegepast in de kunst van rhetorica

  • VOORBEELD (FAIR) = je plakt bij elke gekende hoek van je gekende locatie een voorwerp

    • findable = zoekbalk/ microscoop

    • accessable = inlogscherm/ open deur

    • interopable = kabels/ tape

    • reusable = zoutvat/ glas

• Je “wandelt” in gedachten door je kamer → Elke hoek triggert een beeld
  →Elk beeld triggert een begrip

transmissie culturele informatie

• via het geheugen is culturele informatie stabiel door te geven

  • paradox = pas met introductie van het schrift krijgt uit het hoofd leren waarde

• transmissie via Oraliteit

oraliteit

• pas in vorige eeuwen stroomversnelling in onderzoek naar oraliteit

  • VB onderzoek Parry

    • = Illias en Odyssee door één persoon geschreven?

    • schrijfstijl analyseren

• Epitheta = vaste bijvoeglijke woorden bij een naam
  bv. “de snelle Achilles”, “de slimme Odysseus”

  • Worden constant herhaald

  • Soms onlogisch in de context

• Parry = de betekenis is niet belangrijk

  • ze zijn handig om het metrum te vullen → zoals stopwoordjes

  • DUS = vaste epitheta zijn handig voor het onthouden en eventueel improviseren

  • slavische dichters = voorbrengen in cafe = onthoudbaar en rest improviseren

mondelinge tradities

• (vb: cantussen, spreekwoorden, grapjes)

• nog niet uitgestorven

• Waren heel belangrijk voor onderdrukte groepen (vb zingen ontsnappingsroutes verstopt in liederen die op plantages gezongen werden)

• nooit opgeschreven maar toch stabiel

  • vormelijk en inhoudelijke eigenschappen maken de tekst makkelijk te onthouden (logische structuur verhaal, patronen, opeenvolgende acties)

  • cognitieve psychologie wordt ook constraints genoemd omdat ze opties beperken

General chrystalised knowledge VS General fluid knowledge

• GC = parate kennis in werkgeheugen (minder direct getest in IQ test, onder drukt laatste decennia: ‘werkgeheugen’)

• GF = algemener, probleemoplossend denken

omkering Flynn effect

• effect = gedachte dat IQ in de loop van tijden stijgt MAAR omkering daarvan:

• Controversieel, want niet overal…

• eventuele oorzaken

  • Onderwijs minder effectief?

  • Gekoppeld aan migratie?

  • Minder economische groei?

  • (Leef)milieu verbetert niet meer

  • Gebrekkige aandachtsspanne?

  • Minder lezen (want geen concentratie?)

  • Druk digitale media?

    • Vaak (anekdotisch): smartphone

Digitale amnesie

• = vergeetachtigheid door digitale technologie

  • je vertrouwt op je apparaten = je moet zelf niet meer onthouden

    • Transactive memory: het uitbesteden van geheugen aan iets of iemand anders (hier: digitale apparaten)

    • Cognitive offloading: je hersenen “ontlasten” door informatie extern op te slaan

  • Waarschijnlijk = luiheid = gedachte dat de computer het wel zal onthouden/ weten

stroop effect

• studie test = blauw is makkelijker te herkennen dan blauw

  • studie had veel weerklank omdat het bevestigde wat iederen al vermoedde

• Google effect: makkelijker onthouden dat info op te zoeken is dan de info zelf.

Ontlezing

= dalende tijd voor lezen EN dalende kwaliteit van tekstbegrip

• MAAR

  • nog nooit zoveel gelezen (wel digitale tekst) (dagelijks 100.000 woorden)

    • fictie lezen heeft positieve gevolgen (zoals empathie)

• conclusie studie = mensen die lezen zijn niet minder gaan lezen maar er is wel toename van mensen die niet voor hun plezier lezen

  • mensen die niet lezen (vaak jonger dan 35) = beweren geen tijd te hebben

    • MAAR = aandeel vrijheid stabiel sinds jaren 60

DUS antwoord = nee maar ja (lol)

lezen in vrije tijd

• = gebeurt nogsteeds meest op papierendragers

• kranten en dagbladen blijven wel publiek verliezen

• e-readers = objectieve voordelen, subjectieve nadelen

codex & hypertext

1 = lineaire rangschikking van info = lineair info vewerken = langdurig op één object concentreren
→ MAAR menselijk brein is niet gemaakt voor langdurige concentratie

2 = speelt rol in aandachtsverstrooïng
→ conventionele tekst lees je geconcentreerd van kaft tot kaft. maar bij hypertekst = elke link is uitnodiging om lezen te stoppen
== constant afleidingsmanoeuvre = nieuwe tekst beginnen lezen
→ fragmentering

onderbreking en aandachtsversnippering

• het internet is ontworpen als ecosysteem van onderbrekingstechnologieën

• concentratie en geheugenopslag constant op proef gesteld

• internet bedreigt onze concentratie en langetermijngeheugen

• notificaties bedreigen ook op een gelijkaardige wijze

  • mensen kijken gemiddeld +200 keer per dag naar mobiel
    (= 1 maand/ jaar)

  • notificaties ongerelateerd aan hoofdtaak dwingen tot cognitive switching

  • = leidt tot symptomen vooraf enkel bij ADHD- patiënten gezien

tekstbegrip

• recente evidentie dat papieren tekstdragers leiden tot beter tekstbegrip

  • skimming/ snellezen = enkel belangrijke stukken grondig verwerken = leidt tot slechter tekstbegrip

    • skimmers zullen ook langer fixeren op hyprlinks omdat ze opvallend zijn

• rede superioriteit van papieren tekstdragers =

  • digitale mediums = scrollen terwijl papier = tekst op vaste plaats van bladspiegel

Madeleintje van Proust

• handgeschreven notas zijn beter omdat

  • meer externe cues

  • nood aan compressie

  • annotaties mogelijk

    • (scrollen = gebrek aan orientatie)

onderzoek essay

3 groepen =

1. geen hulpmiddel = grootste score hersenactiviteit

2. enkel zoekmachine =

3. LLM (chat gpt) = later weinig gevoel eigenaarschap (zielloos, weinig origineel, wel correctere en rijkere woordenschat en grammatica)