week2 IC1

Welke ligging hebben grijze en witte stof in een dwarsdoorsnede van het ruggenmerg?

Grijze stof ligt centraal en witte stof ligt perifeer eromheen.

Waar lopen de meeste baansystemen (tracti) in het ruggenmerg?

In de witte stof.

Welke “hoorns” worden onderscheiden in de grijze stof van het ruggenmerg?

Dorsale (posterior), ventrale (anterior) en (waar aanwezig) laterale hoorn.

Wat is de functie van de dorsale hoorn in grote lijnen?

Ontvangt sensibele (afferente) informatie die via de dorsale wortels binnenkomt.

Wat is de functie van de ventrale hoorn in grote lijnen?

Bevat motorneuronen die via ventrale wortels naar skeletspieren projecteren.

In welke regio/segmenten is de laterale hoorn vooral aanwezig volgens klassieke beschrijving?

• Aanwezig in segmenten Th1–L2/L3 en S2–S4.

• Behoort tot het autonome zenuwstelsel (AZS) en bevat visceromotorische neuronen.

Welke richting neemt sensibele informatie bij binnenkomst in het ruggenmerg?

Sensibele input komt binnen via de dorsale wortel en synapteert/wordt verwerkt in de dorsale hoorn.

Welke richting neemt motorische informatie bij uittrede uit het ruggenmerg?

Motorische output verlaat via motorneuronen in de ventrale hoorn en loopt via de ventrale wortel naar buiten.

Waar ligt Sympathicus en hoe heet die

Thoracolumbaal systeem
Sympathische preganglionaire cellichamen liggen in het ruggenmerg van ongeveer Th1–L2.

Waar ligt parasymptaisch systeem en hoe heet het?

Bulbosacrale systeem

• Cellichamen preganglionaire neuronen: in hersenstam (hersenzenuw III, VII, IX, X) en in laterale hoorn van S2–S4.

Welke hersenzenuwen dragen parasympathische outflow vanuit de hersenstam?

III, VII, IX en X.

Waar liggen cellichamen van somatomotorische neuronen?

In de ventrale hoorn van het ruggenmerg.

Wat is somatotopie in de ventrale hoorn (globaal)?

• Somatotopie:

  • Ventromediaal: stuurt proximale spieren aan.

  • Dorsolateraal: stuurt distale spieren van ledematen aan.

Via welke radix verlaat somatomotorische output het ruggenmerg?

Via de radix ventralis (ventrale wortel).

Via welke radix komt somatosensibele input het ruggenmerg binnen?

Via de dorsale radix (dorsale wortel).

Wat ontstaat er wanneer dorsale en ventrale radix samenkomen?

De nervus spinalis (spinale zenuw).

Waarom is een nervus spinalis een gemengde zenuw?

Omdat hij zowel sensibele als motorische vezels bevat (van dorsale en ventrale wortels).

In welke drie “columns/funiculi” wordt de witte stof van het ruggenmerg vaak ingedeeld?

Dorsale, laterale en ventrale kolom.

Welke baan hoort bij de achterstreng en wat voert die?

FDLM systeem voor gnostische sensibiliteit

Welke baan hoort bij het anterolaterale systeem en wat voert die?

Tractus spinothalamicus voor vitale sensibiteit: pijn en temperatuur (en grovere tastcomponenten).

Wat zijn ascenderende banen?

Sensorische banen die vanuit ruggenmerg naar hogere centra/cortex lopen.

Welke twee hoofdtypen somatosensibele informatie worden vaak onderscheiden?

Gnostische sensibiliteit (fijne tast/vibratie/proprioceptie) en vitale sensibiliteit (pijn/temperatuur).

In welk systeem loopt gnostische sensibiliteit omhoog?

In de dorsale kolommen (DCML/achterstreng-lemniscus medialis).

Waar kruist (decusseert) de DCML-baan voor het eerst?

In de medulla

In welk systeem loopt vitale sensibiliteit omhoog?

In het anterolaterale systeem/tractus spinothalamicus.

Waar kruist de spinothalamische baan relatief vroeg?

In (of vlak na binnenkomst in) het ruggenmerg naar de andere zijde.

Wat is de thalamus-rol in somatosensorische systemen?

Functioneert als belangrijk relaisstation richting primaire somatosensorische cortex.

Wat zijn dermatomen?

Huidgebieden die sensibel worden geïnnerveerd door één spinale zenuw(roots) van een bepaald segment.

Is er overlap tussen dermatomen?

• Er is overlap in de uitlopers van cutane zenuwen tussen dermatomen.v

Welke dalende baan gaat van cortex naar hersenstam (motoriek gelaat/hoofd-hals)?

Tractus corticobulbaris.

Welke dalende baan gaat van cortex naar ruggenmerg voor motoriek?

Tractus corticospinalis.

Welke twee componenten worden bij de corticospinale baan onderscheiden?

Tractus corticospinalis lateralis en tractus corticospinalis ventralis (anterior).

Waar kruist de tractus corticospinalis lateralis?

In de caudale medulla (piramidekruising).

Wat betekent dit voor de aansturing door de tractus corticospinalis lateralis?

Hij stuurt spieren contralateraal aan onder het kruispunt.

Wat is een klinisch kernverschil tussen centrale en perifere verlamming m.b.t. reflexen?

Centrale (UMN) laesie geeft vaak hyperreflexie, perifere (LMN) laesie vaak hyporeflexie/areflexie.

Welke segmenten horen klassiek bij de bicepsreflex?

C5–C6.

Welke segmenten horen klassiek bij de tricepsreflex?

C7

Welke segmenten horen klassiek bij de kniepeesreflex?

L2–L4.

Welke segmenten horen klassiek bij de achillespeesreflex?

S1–S2 (vaak S1).

Wat is een upper motor neuron (UMN) laesie in dit kader?

Schade in cortex of dalende banen (zoals corticospinaal) boven het motorneuron.

Wat is een lower motor neuron (LMN) laesie in dit kader?

Schade aan motorneuronen in ventrale hoorn of perifere axonen richting spier.

Waarom kan een laesie in het ruggenmerg zowel centrale als perifere kenmerken geven?

Omdat het zowel dalende banen (UMN) als segmentale motorneuronen/roots (LMN) kan treffen.

Wat zegt spiertonus vaak over centraal vs perifeer?

Lage tonus past vaker bij LMN-probleem en hoge tonus/spasticiteit vaker bij UMN-probleem.

Wat zijn spierspoeltjes (spindle) functioneel?

Rekreceptoren die spierlengte en verandering daarvan detecteren en reflexen ondersteunen.

Wat is de spierrekkingsreflex?

Snelle contractie na rek, via een reflexboog die (grotendeels) in het ruggenmerg kan verlopen.

Hoe kan verlies van centrale remming reflexen en tonus beïnvloeden?

Minder dalende remming kan leiden tot versterkte reflexen en verhoogde tonus (spasticiteit).

Welke longitudinale arteriën vasculariseren het ruggenmerg?

A. spinalis anterior en aa. spinales posteriores.

Waar komen deze spinale arteriën (proximaal) vaak vanaf?

Vanuit de vertebrale arteriën (via takken).

Welke 2 typen vascularisatie heeft het ruggenmerg

• Longitudinale arteriën:

  • a. spinalis anterior

  • aa. spinales posteriores

  • Aftakkingen van de aa. vertebrales.

• Segmentale/radiculaire arteriën:

  • Belangrijkste/grootste: a. radicularis magna (Adamkiewicz) op hoogte Th9–Th12.

Wat is de klinische relevantie van segmentale arteriën?

• Bij occlusie van longitudinale vascularisatie kan segment alsnog bloed krijgen via segmentale arteriën.

Waar drainen veneuze structuren van het ruggenmerg uiteindelijk vaak naartoe?

• Venen draineren uiteindelijk naar plexus venosi vertebralis internus (epiduraal).

  • Strekt zich uit van cervicaal tot in het bekken.

• Anastomosen

  • Via segmentale venen verbinding met grotere veneuze takken zoals het azygossysteem.

  • Venen van bekkenorganen draineren ook op deze plexus.

Wat is het effectpatroon bij hemisectie van het ruggenmerg voor motoriek?

• Corticospinale banen

  • Uitval op en onder laesieniveau, ipsilateraal.

  • Voorbeeld: laesie links → ledematen links niet meer aangestuurd.

• Spinocerebellaire banen

  • Uitval op en onder laesieniveau, ipsilateraal.

  • Gevolg: ataxie vanaf laesie ipsilateraal (maar kan klinisch minder opvallen doordat motoriek ook uitvalt).

Wat gebeurt er bij hemisectie met gnostische sensibiliteit (achterstreng/DCML) onder de laesie?

Ipsilateraal verlies van vibratie/proprioceptie onder de laesie.

Wat gebeurt er bij hemisectie met pijn/temperatuur (spinothalamisch) onder de laesie?

Contralateraal verlies onder de laesie door vroege kruising in het ruggenmerg.

Wil je dat de dermatoom-ankers (C4 clavicula, C6 duim, C8 pink, Th4 tepel, Th10 navel, L5 grote teen, S1 laterale voetrand) ook als losse vraag-antwoordregels onder elkaar worden toegevoegd?

Welke baansystemen worden in dit overzicht gelokaliseerd in het ruggenmerg?

Achterstrengbanen (funiculus dorsalis), tractus spinothalamicus, tractus corticospinalis lateralis, tractus corticospinalis ventralis en tractus spinocerebellaris.

Welke baan verzorgt gnostische sensibiliteit?

Achterstrengbanen (dorsal column–medial lemniscus systeem).

Welke modaliteiten vallen onder gnostische sensibiliteit?

Fijne/discriminatieve tast, vibratie en (bewuste) proprioceptie.

Welke baan verzorgt vitale sensibiliteit?

Tractus spinothalamicus (onderdeel van het anterolaterale systeem).

Welke modaliteiten transporteert de tractus spinothalamicus?

Pijn en temperatuur (laterale deel) en grove tast/druk (anterieure deel).

Welke baan is primair betrokken bij motoriek van ledematen (piramidebaan in ruggenmerg)?

Tractus corticospinalis lateralis.

Wat is (globaal) de functie van de tractus corticospinalis ventralis?

Motoriek van axiale spieren en een deel van proximale spieren.

Welke baan draagt sensibele informatie voor coördinatie/regulatie van bewegingen?

Tractus spinocerebellaris (proprioceptieve input richting cerebellum).

Hoe eindigt de tractus corticospinalis ventralis op motorneuronen van axiale spieren?

Bilateraal.

Hoe eindigt de tractus corticospinalis ventralis op motorneuronen van proximale spieren van ledematen (zoals in dit schema)?

(Voor een deel) contralateraal.

Kruist de tractus corticospinalis ventralis in de caudale medulla zoals de lateralis?

Nee, de ventralis kruist niet op dezelfde manier in de caudale medulla

Welke verdeling past bij centrale verlamming met “verticale verdeling” (één lichaamshelft volledig aangedaan)?

Dit patroon past bij een laesie in de cortex.

Waarom past een volledig verticale hemiparese vooral bij een corticale laesie?

Omdat een corticale laesie één hemisfeer/één lichaamshelft in brede zin kan treffen via supraspinale banen.

Welke verdeling kan passen bij perifere verlamming?

Een niet-verticale verdeling, zoals uitval die beperkt blijft tot één arm of een specifiek perifere zenuw/segment.

Wat is klinisch belangrijk aan de veneuze afvloed rond wervelkolom/ruggenmerg?

Het wervelveneuze plexussysteem kan een route vormen voor verspreiding van metastasen.

Wat is de klinische relevantie van veneuze structuren in het ruggenmerg?

• Metastasen bij prostaatcarcinoom kunnen via deze route de wervels bereiken.

Wat is het spinalis anterior syndroom (anterior spinal artery syndrome) in één zin?

Een ruggenmerginfarct door occlusie/ischemie van de a. spinalis anterior met uitval van de voorste 2/3 van het ruggenmerg.

Wat is de oorzaak van het spinalis anterior syndroom?

Ischemie/occlusie van de voorste spinale arterie (a. spinalis anterior).

Welk deel van het ruggenmerg raakt vooral aangedaan bij spinalis anterior syndroom?

De anterieure twee derde van het ruggenmerg.

Welke banen worden typisch aangedaan bij spinalis anterior syndroom?

Corticospinale banen en spinothalamische banen (met vaak ook autonome dysfunctie).

Welke kliniek past bij spinalis anterior syndroom?

• Motorische paralyse

• Verlies pijn- en temperatuursensatie

• Hypotensie

• Gnostische sensibiliteit blijft intact (achterstrengen niet aangedaan)

Welke sensibele uitval past bij spinalis anterior syndroom?

Verlies van pijn- en temperatuurszin door spinothalamische betrokkenheid.

Welke sensibele modaliteiten blijven relatief intact bij spinalis anterior syndroom?

Proprioceptie en vibratie (dorsale kolommen blijven gespaard).

Welke autonome klacht kan voorkomen bij spinalis anterior syndroom?

Hypotensie/autonome dysfunctie kan optreden.

Waarom blijft gnostische sensibiliteit intact bij spinalis anterior syndroom?

Omdat de achterstrengen (dorsale kolommen) meestal niet door de a. spinalis anterior worden verzorgd.

Wat is een central cord syndroom (CCS) in één zin?

Een (vaak cervicaal) ruggenmergletsel met relatief meer motorische uitval in armen/handen dan in benen.

Welke kliniek is typisch voor CCS?

verlies van beweging/gevoel in armen en handen; groter motorverlies bovenste dan onderste ledematen; variabel sensorisch verlies.

Door relatief centrale schade in het ruggenmerg waarbij banen voor armen (cervicaal) vaak kwetsbaar zijn in het centrale gebied.

Wat betekent “incompleet letsel” bij ruggenmergsyndromen zoals CCS?

Dat er nog (gedeeltelijke) signaaloverdracht onder het laesieniveau mogelijk is, maar verminderd.

Wat is een dwarslaesie (compleet) in één zin?

Volledige onderbreking van opstijgende en dalende banen met verlies van functie/gevoel onder het laesieniveau.

Welke lokalisatie komt epidemiologisch vaak voor bij ruggenmerglaesies?

Cervicale laesies worden vaak genoemd als frequent.

Wat gebeurt er met de corticospinale banen op niveau Th4 bij een laesie links?

Uitval van motoriek ipsilateraal (links)

Wat gebeurt er met de spinocerebellaire banen op niveau Th4 bij een laesie links?

Ipsilaterale coördinatiestoornis/ataxie

Wat gebeurt er met de funiculus dorsalis (gnostische sensibiliteit) op niveau Th4 bij een laesie links?

Verlies van gnostische sensibiliteit (ipsilateraal)

Wat gebeurt er met de spinothalamische banen op niveau Th4 bij een laesie links?

Verlies van vitale sensibiliteit (ipsilateraal)

Wat is de motorische situatie (corticospinaal) op niveau Th3 (boven de laesie Th4 links)?

Normale motoriek rechts (boven de laesie zijn de banen naar/van die segmenten intact).

Wat is de situatie van coördinatie (spinocerebellair) op niveau Th3 (boven de laesie Th4 links)?

Normale coördinatie, omdat de relevante baan ter hoogte van Th3 niet door de Th4-laesie is onderbroken.

Wat is de situatie van gnostische sensibiliteit (funiculus dorsalis) op niveau Th3 (boven de laesie Th4 links)?

Normale gnostische sensibiliteit (boven de laesie is de achterstrenggeleiding intact).

Wat is de situatie van pijn- en temperatuurszin (spinothalamisch) op niveau Th3 (boven de laesie Th4 links)?

Boven de laesie blijft pijn/temperatuur in principe normaal, omdat de doorsnijding lager (Th4) zit.

Wat gebeurt er met de corticospinale banen (motoriek) op niveau Th5

Geen motorische functie aan de rechterzijde (door onderbreking van de corticospinale baan)

Wat gebeurt er met de spinocerebellaire banen op niveau Th5?

Ataxie/coördinatieverlies ipsilateraal

Wat gebeurt er met de funiculus dorsalis (gnostische sensibiliteit) op niveau Th5 (onder de laesie Th4 links)?

Verlies van vibratie/proprioceptie ipsilateraal

Wat gebeurt er met de spinothalamische banen op niveau Th5?

Verlies van vitaal aan de rechterzijde van het lichaam (onder laesie)