Hoofdstuk 13: oligopolie

Definitie

• marktvorm waarbij beperkt aantal grote ondernemingen aanbod markt bepalen

• acties onderneming → invloed posities andere ondernemingen

• actie en reactie

• individuele onderneming groot genoeg voor marktmacht → prijszetters

Basisvoorwaarden: algemeen

• invloed op prijs

• toetredingsbarrières

• aard van product

• onderlinge afhankelijkheid

Basisvoorwaarden: invloed op prijs

• hoge graad prijsstabiliteit

• concurrentie → niet-prijs-gerelateerde aspecten

  • bv.: bonuspunten

• prijs stijgt → geïmplementeerd door alle oligopolisten

Basisvoorwaarden: toetredingsbarrières

• aanzienlijk maar niet absoluut → toegang mogelijk maar vrij moeilijk:

1. omvang van industrie:

• beperkt aantal produceren grote hoeveelheid → gemiddelde kost laag

• toetreder → investeringsrisico nemen → direct grote hoeveelheden produceren → gemiddelde kost laag houden

2. ruim productieassortiment:

• oligopolist → subtiele variaties product → markt segmenteren

• toetreder → 1 product op markt brengen → beperkt marktsegment inpalmen

3. productdifferentiatie en merkloyaliteit:

• merkgetrouwheid → exclusieve marktpositie

• consument → verbindt goed automatisch met bepaald bedrijf

Basisvoorwaarden: aard van product

• afhankelijk van soort oligopolie → 2 soorten:

1. gedifferentieerde oligopolie:

• producten → verschillende kenmerken → heterogeen product

• verschillen gebaseerd op:

  • productiekarakteristieken (technische differentiatie)

  • psychologische beïnvloeding (reclame)

2. niet-gedifferentieerde oligopolie:

• gewaardeerd als identiek door consument

• half-afgewerkte industriële producten

Basisvoorwaarden: onderlinge afhankelijkheid

• beslissing nemen over prijs of hoeveelheid → rekening mogelijke reactie andere ondernemingen binnen sector

• enkele spelers → afweging maken samenwerking en eigenbelang

• samenwerking → vermindert onzekerheid:

  • informeel → afspraken over prijs, marktaandeel, uitgave reclame, …

  • formeel → kartel = geen concurrentie, spannen samen + handelen als monopolist bv.: OPEC

• samenwerking → betrekking verschillende marktaspecten:

  • prijsafspraken

  • openbare aanbesteding afspraken

  • output beperkingen

  • marktaandeel afspraken

Evenwicht bij oligopolie: duopolie

• 2 ondernemingen → eenvoudigste vorm

• voorbeeld: duopolie - vraag naar water:

  • hypothese: MC = 0

  • volmaakte concurrentie → P = MC = 0 en Q = 120

  • monopolist → P = 60 en Q = 60

  • duopolie → 2 mogelijkheden:

1. samenwerking/kartel:

• markt veranderd → monopolie

• afspraken → hoeveel produceren tegen welke prijs

2. eigenbelang:

• niet enkel afspreken hoeveel totale productie bedraagt → ook hoeveel afzonderlijke onderneming bijdraagt totale productie

• 4 opties/beslissingen: zie figuur

1. 30 en 30 → winst: 1800 en 1800

2. 30 en 40 → winst: 1500 en 200

3. 40 en 40 → winst: 1600 en 1600 → Nash-evenwicht:

• = situatie waarin economische actoren die in wisselwerking treden hun beste strategie kiezen, rekening houdend met strategie die andere actor kan kiezen + bereikt = geen interesse strategie veranderen

Belang aantal oligopolisten

• hoe meer spelers → hoe onwaarschijnlijker kartelvorming → hoe groter risico 1 iemand zich niet aan afspraken houdt

• toename ondernemingen invloed op Q en P:

  • output-effect: P > MC → extra productie → winst stijgen

  • prijs-effect: extra productie → P en winst dalen

• 2 opties:

  • output-effect > prijs-effect: output laten toenemen

  • output-effect < prijs-effect: output laten verminderen

• aantal deelnemers stijgt → impact op prijs kleiner → volledig verdwijnen

  • enkel output-effect → output: P = MC → volmaakte concurrentie

Marktevenwicht onder oligopolie: algemeen

• vraagcurve individuele oligopolisten → afhankelijk aard oligopolie:

  • samenwerkende oligopolies

  • niet samenwerkende oligopolies

Marktevenwicht onder oligopolie: samenwerkende oligopolies

• kartel → winst maximaliseren zoals monopolie

• oligopolie handelen alsof 1 onderneming actief is

• grafiek:

  • MC sector = som MC leden oligopolie

  • winst maximalisatie → Q₁ → MC = MR → P₁

Marktevenwicht onder oligopolie: niet samenwerkende oligopolies

• theorie geknikte vraagcurve = kinked demand curve

  • legt uit → waarom prijzen stabiliseren zonder samenwerking

• 2 aannames:

  • prijs daalt → concurrentie verplicht dalen → anders klanten verliezen

  • prijs stijgen → concurrentie doet niets → klanten aantrekken

  • gevolg → geknikte vraagcurve

• grafiek:

  • stijging prijs → grote daling hoeveelheid → vraag elastisch boven knik

  • daling prijs → kleine stijging hoeveelheid → vraag inelastisch onder knik

• conclusie → oligopolisten zullen prijs niet snel aanpassen

Politieke houding tav oligopolies

• samenwerking niet wenselijk vanuit maatschappijlijk standpunt → lagere outputs en hogere prijzen

• overheid ingrijpen:

  • Europa → Europese Commissie

  • VS → Antitrust Laws

• hoever ingrijpen?

  • prijsafspraken → niet positief

  • Antitrust wetten veroordelen praktijken waarin negatieve effecten niet zomaar duidelijk zijn:

    • verticale prijsafspraken: verschillende schakels verkoop ketting verbonden → producenten minimumverkoopprijs opleggen retailers → geen prijscompetitie → nadelig consument → andere manier concurrentie → bv.: service en marketing → voordelig consument

    • afbraakprijzen: via prijzenoorlog andere ondernemingen uit markt verdrijven

    • koppelverkoop: verkoop product gekoppeld verkoop andere product → verhindert concurrentie

Nadelen oligopolie

• samenwerking → zelfde nadelen monopolie

• oligopolie nadeliger monopolie:

  • minder ruimte schaalvoordelen

  • meer reclame → hinderlijk + meer kosten → prijzen stijgen

  • verstarring markt → weinig prikkels innovatie

• oligopolie minder nadelig → niet samenwerken + prijsconcurrentie / lage toetredingsbarrières

Voordelen van oligopolie

• groter deel winsten → R&D

• grotere keuze producten door niet-prijs gebonden concurrentie door middel van productdifferentiatie