Hoofdstuk 12: monopolie

Definitie

• onderneming enige produceert binnen sector → 1 aanbieder

• nauwelijks/geen substituten

• toetredingsbarrières die andere beletten

• onderneming monopolie specifiek product → niet noodzakelijk monopolie volledige sector

  • nagaan hoeveel marktmacht

Basisvoorwaarden: algemeen

• invloed op prijs

• toetredingsbarrières

Basisvoorwaarden: invloed op prijs

• onderneming → prijszetter

• enige speler → prijs zelf bepalen

  • rekening prijsgevoeligheid afnemers

Basisvoorwaarden: toetredingsbarrières: algemeen

• 6 redenen voor bestaan:

  • schaalvoordelen

  • productdifferentiatie en merkloyaliteit

  • bezit/controle basis inputs

  • wettelijke bescherming overheid

  • mergers en takeovers

  • agressieve tactieken

Basisvoorwaarden: toetredingsbarrières: schaalvoordelen

• absoluut → verhindering andere toetreden

• natuurlijke monopolie = schaalvoordelen zorgen dat product efficiënter geproduceerd door 1 onderneming idpv 2 of meer

  • universele dienstverlening → bediening volledige bevolking (overheidsbedrijf)

• schaalvoordelen → steeds dalende ATC-curve

  • voordeliger 1 onderneming productie

Basisvoorwaarden: toetredingsbarrières: productdifferentiatie en merkloyaliteit

• niet absoluut → geen verhindering andere toetreden

• product → zeer duidelijk verschillend + associatie merk → moeilijk doorbreken in markt

• moeilijkheid → product aanbieden voldoende aantrekkelijk zodat consumenten vertrouwd merk opgeven

• merk versterken → via marketing en bevoorrechte relaties

Basisvoorwaarden: toetredingsbarrières: bezit/controle basis inputs

• al dan niet absoluut

• onderneming macht basis inputs → concurrentie ontzeggen van inputs

• internationalisering → toegangsdrempel zeldzaam

  • inputs verspreid → verschillende landen/eigenaars

Basisvoorwaarden: toetredingsbarrières: wettelijke bescherming overheid

• tijdelijk absoluut

• patent/octrooi = exclusief eigendomsrecht op uitvinding van iets

• copyrights/auteursrechten = exclusieve rechten bij maker van werk

• trademarks/handelsmerken = wettelijk onderscheiden van concurrent

  • binnenlandse ondernemingen beschermen

Basisvoorwaarden: toetredingsbarrières: mergers en takeovers

• niet absoluut

• overnamebod nieuwe toetreders → dreiging overname → toetreders haken af

Basisvoorwaarden: toetredingsbarrières: agressieve tactieken

• niet absoluut

• bestaande monopolist → verliezen langer aankunnen tov nieuwe toetreder

  • prijzenoorlog aangaan

Opbrengsten van monopolie

• enige speler → vraagcurve individuele onderneming = totale marktvraag

• zelf P of Q bepalen → winst maximaal:

  • bepaalt P → markt bepaalt Q

  • bepaalt Q → markt bepaalt P

• totale opbrengst: TR = P x Q

• P > MR → prijsverlaging om extra te verkopen → meer verkocht maar prijs voor alle eenheden daalt → impact afhankelijk prijselasticiteit vraag

Winstmaximalisatie

• MR = MC

• optimum → P < MR

  • ervoor: marginale winst

  • erna: marginaal verlies

• winst = (P - ATC) x Q

  • geen krachten die dwingen om produceren tegen lagere kosten/prijzen

Monopolies op lange termijn

• monopolist blijft enige speler → toetredingsbarrières

• evenwichtspositie korte termijn = lange termijn

Overheidsingrijpen op monopolistische markten

• meer competitie door wetten:

  • wetten die ontstaan/bestaan bestrijden

  • verhinderen fusies/overnames als ze competitiviteit verhinderen

  • verplichten splitsen/verkopen → competitiviteit in gevaar

  • fusies/overnames soms voor schaalvoordelen

• regulering:

  • natuurlijke monopolies

  • bescherming consument → overheid bepaalt prijs P = MC

  • veroorzaak verlies → subsidies

• public ownership:

  • overheid zelf leiden

• niets doen:

  • soms tussenkomst inefficiënt → niets doen efficiënter

Prijsdiscriminatie

• monopolist → niet alle eenheden zelfde prijs verkopen

• prijsdiscriminatie = verschillende prijzen voor verschillende groepen voor hetzelfde product

  • onderneming heeft marktmacht

• grafiek: winst met prijsdiscriminatie

• voorbeelden: vliegtuigtickets, kortingsbons, filmtickets, …

Nadelen van monopolie

• hogere prijs en lagere output:

  • winst behouden op lange termijn

  • minder voordelig consumenten

• hogere kostencurve door gebrek concurrentie:

  • produceert tegen hogere ATC

  • bescherming toetredingsbarrières → grotere winsten ondanks niet meest efficiënte techniek

  • minder aansporing ontwikkeling

• onevenredige verdeling inkomen

• weinig drang nieuwe producten ontwikkelen

• politieke macht

Voordelen van monopolie

• schaalvoordelen:

  • mogelijkheid → monopolieprijs > prijs volmaakte concurrentie

• lagere kostencurve tgv meer R&D en investeringen:

  • winsten groter → makkelijker winst besteden → efficiëntere productietechnieken