Theme 4 Drugs

Hoe kunnen drugs effect hebben op gedrag?

Wanneer chemische structuur van drug lijkt op een neurotransmitter kunnen drugs receptorfunctie beïnvloeden
bijv. blokkeren/stimuleren van receptoren, sterker/zwakker doorgeven van signalen

Wat doen hallucinogenen en hoe werken deze?

verdraaien perceptie van werkelijkheid door serotonine receptoren voor langere periodes dan normaal te stimuleren
→ versterkt connecties tussen hersengebieden die normaal niet communiceren; spontane communicatie kan domineren over input van zintuigen
bijv. lysergic acid di-ethylamine (LSD)

Wat gebeurt er na receptoractivatie met glutamaat of GABA?

neurotransmitters worden via reuptake m.b.v. gespecialiseerde transporter eiwitten terug opgenomen in presynaptische cel

Wat is de functie van reuptake? Wat zijn de voordelen en limitaties?

1. Recyclen van neurotransmitters (voor hergebruik door presynaptische cel)

2. Stopzetten van effect op postsynaptische ceel
   → vooral bij ionotropische synapsen belangrijk voor timing

Voordeel: efficiënt proces
Nadeel: kost tijd en is niet volledig

Wat gebeurt er na receptoractivatie met acetylcholine?

1. opsplitsing in acetaat en choline door enzym acetylcholinesterase

2. reuptake in presynaptische cel

3. her-synthese tot acetylcholinee via diffusie

Wat gebeurt er na receptoractivatie met serotonine en catecholamines?

Twee mogelijkheden:

• Reuptake van meeste tot alle neurotransmitters door presynaptische cel
  → snelheid varieert per hersengebied en individu, is langzamer dan bij GABA/glutamaat, waardoor concentratie hoger opbouwt en neurotransmitters meer significant effect hebben

• Afbreken van neurotransmitters die niet opgenomen zijn
  → worden afgevoerd via bloed en urine

Wat gebeurt er na receptoractivatie met neuropeptides? Wat heeft dit voor mogelijk effect?

Diffuseren weg van membraan, zonder reuptake
→ hersynthese duurt langer, waardoor neuron mogelijk zonder voorraad kan zitten

Hoe werken stimulerende drugs? Hoe produceren zij ontwenning?

remmen transporters, waardoor effecten van neurotransmitters zoals monoamines worden verlengd
→ overtollige neurotransmitters worden afgebroken door enzymen, waardoor presynaptische cel tijd nodig heeft voor herstel van voorraad
→ lagere neurotransmitter niveaus leidt tot ontwenning
bijv. verlaagde dopamine-niveaus à minder energie/motivatie en milde depressie

Wat zijn de effecten van amfetamine, cocaïne en antidepressiva?

verlengen effecten van dopamine, zorgt voor verhoogde arousal
→ meeste anti-depressants werken soortgelijk, maar zwakker
bijv. methylfenidaat (Ritalin, vaak voorgeschreven aan mensen met ADHD) blokkeert heropname van dopamine op geleidelijke wijze (toediening in pilvorm)

Kan het zenuwstelsel ontvangst van signalen bevestigen?

Ja, door het geven van negatieve feedback, zoals…

• Remmen van nieuwe synthese en vrijgave van vrijgegeven neurotransmitters door autoreceptoren op presynaptische terminalen

• Vrijgave van reverse transmitters
  bijv. anandamide of 2-AG
  → reizen vanaf gestimuleerde postsynaptische neuron naar presynaptische uiteinde om verdere vrijgave van neurotransmitter te remmen

Wat zijn de hoofdeffecten op de synapsen van…

• amfetamine

• cocaïne

• methylfenidaat (Ritalin)

• MDMA (XTC)

• nicotine

• opiaten

• cannabinoïden

• hallucinogenen

Waarvoor gebruiken synapsen elektrische processen? Hoe werkt dit?

Snelle elektrische processen worden gebruikt voor exacte synchronisatie tussen cellen, voor bijv. ademhaling
→ membranen van neuron maken direct contact bij gap junction

• grote poriën (altijd geopend) in beide membranen liggen op precieze lijn

• ionen zoals Na⁺ kunnen vrij doorstromen
  → twee neuronen gedragen zich als één neuron; depolarisatie kan direct worden doorgegeven tussen cellen

Psychoactieve drugs

beïnvloeding subjectieve ervaring & gedrag door inwerking op zenuwstelsel

Antagonist

blokkeert neurotransmitter, remt transmissie

Agonist

verhoging of nabootsing neurotransmitter effect, faciliteert transmissie

Affiniteit van drug

mate waarop drug aan receptor kan binden

Efficiëntie (efficacy) van drug

activatie/stimulatie van receptor door drug

Waarom verschillen de effectiviteit en bijwerkingen van drugs per persoon?

Receptoren waarop drugs werken variëren tussen mensen

Wat zijn de verschillende manieren van administratie? Wat beïnvloedt de administratiewijze (in het algemeen)?

Injectie, absorptie via slijmvliezen, inademing, oraal (van langzaam tot snel)

Administratiewijze beïnvloedt snelheid en mate van bereiken van actieve locaties

Wat zijn de karakteristieken, voor- en nadelen van orale inname?

is meest voorkomend, drugs kunnen worden opgenomen in bloedbaan vanuit:

• darmen

• maagwand (werkt sneller in, bijv. alcohol)

Voordelen: gemakkelijk en relatief veilig

Nadelen:

• Onvoorspelbaar (beïnvloedbaar door hoeveelheid en soort eten in maag)

• Ongeschikt voor drugs die niet absorbeerbaar zijn of in spijsvertering worden afgebroken tot inactieve metabolieten

Wat zijn de karakteristieken, voor- en nadelen van injectie?

veelvoorkomend in medische wereld met verschillende varianten:

• subcutaan (SC, vetweefsel onder huid)

• intramusculair (IM, grote spieren)

• intraveneus (IV, direct in aderen onder huid)
  → snelst

Voordelen: sterk, snel en voorspelbare effecten

Nadelen:

• weinig tot geen mogelijkheid om nadelige effecten tegen te gaan van..
  bijv. overdosis, onzuiverheden, allergische reacties

• ontwikkeling van littekenweefsel, infecties en ingezakte aderen op klein aantal plekken met grote, toegankelijke aderen

Wat zijn de karakteristieken en nadelen van inademing?

directe opname in bloedbaan via capillairen in longen
→ vaak gebruikt bij verdoving, tabak en marijuana

Nadelen:

• Moeilijke precieze regulatie van dosis

• Schade aan longen bij chronische inademing

Wat zijn de karakteristieken en nadelen van absorptie via slijmvliezen?

gaat via neus (bijv. cocaïne), mond en rectum

Nadeel: zeer beschadigend

Wat gebeurt er met een drug nadat deze de bloedbaan betreed?

Meerdere opties:

• Wordt getransporteerd naar bloedvaten van het centrale zenuwstelsel
  → veel schadelijke chemicaliën worden tegengehouden door bloed-hersenbarrière, psychoactieve drugs kunnen deze oversteken (zijn klein en/of vetoplosbaar)

• Activiteit wordt verminderd door enzymen uit lever, metabolieten worden vervolgens geëlimineerd
  → drug metabolisme = omzetten naar non-actieve vorm wat capacitieit tot passeren van vette membranen en bloed-hersenbarrière verhindert

Wat doen psychoactieve drugs zodra ze de bloed-hersenbarrière zijn overgestoken?

vrij rondzweven totdat deze neuronen tegenkomen en de communicatie bij synapsen aanpassen via…

1. directe verbinding aan receptoren op membraan van neuron
   → onmiddelijke reactie

2. veranderen van transporter eiwit activiteit
   bijv. blokkeren van reuptake; verhoogt neurotransmitter niveaus

3. veranderen van enzymactiviteit die neurotransmitters afbreken
   → sterkere drug response = hogere neurotransmitter niveaus

Wat zijn de verschillende klasses van drugs?

Naam	Werking	Voorbeelden
Stimulanten	inwerking op beloningssysteem, verhoogde dopamine en arousal → zeer verslavend positief geval, kan leiden tot anxiety	cocaïne, amfetamine, nicotine
Depressants (kalmerende middelen)	vertragen hersen snelheid en neuron firing rate/excitability → beperkte coördinatie en geheugen	alcohol, benzodiazepines
Opiaten	sterke pijnstiller door inwerking op beloningssysteem → extreme gevoelens van euforie en beloning	morfine, heroïne, fentanyl
Hallucinogenen	inwerking op groot aantal neurotransmitter systemen → aanpassing perceptie en integratie van zintuigen; veroorzaakt emotionele en cognitieve veranderingen	LSD, MDMA, ketamine
Cannabinoïden	verminderen algemene neurotransmitter vrijgave → vertraging	delta-9-THC

• drugs die direct op beloningssysteem werken (dopamine) zijn zeer verslavend

• klasses zijn complex door zelfde effecten maar verschillende mechanismes en pathways
  bijv. cocaïne blokkeert reuptake, nicotine stimuleert receptoren, amfetamine doet beiden

Hoe is het mesotelencephalisch dopamine systeem ontdekt?

Bij ratten die aan hendel voor elektrische intracranial zelfstimulatie van brein trekken (plezierige stimulus veroorzaakt door verhoogde dopamine vrijgave)

Wat is het mesotelencephalisch dopamine systeem?

Systeem wat dopaminergische neuronen volgt die projecteren vanuit mesencephalon naar telencephalon volgens…

• Nigrostriatal pathway: substantia nigra → striatum, is geassocieerd met Parkinson

• Mesocorticolimbic pathway: projecteert uit ventral tegmental area naar frontale cortex en limbic system
  → medieert en is betrokken bij intracraniale stimulatie

Wat is een primaire functie van de nucleus accumbens?

de vrijgave van dopamine

Hoe kan dopamine vrijgave (in)direct verhoogd worden?

• Bekrachtigende stimulatie of stimuli

• Stimulerende drugs (verhogen/verlengen vrijgave dopamine)
  bijv. cocaïne en amfetamine

• Nicotine (stimuleert neuronen die dopamine vrijgeven)

• Opiaten (remmen neuronen die dopamine vrijgave remmen)

Seksuele opwinding, muziek, smaak van suiker en inbeelden van iets plezierig;
leiden allen tot hogere dopamine-vrijgave uit nucleus accumbens
→ gokken en gamen verhoogt activiteit ook (bij mensen die dit gewoontelijk doen)

Hoe zou je drugsverslaving kunnen definiëren? Kan je ook verslaafd zijn aan dingen die niet met drugs te maken hebben?

herhaaldelijk en compulsief gebruik van drug, ondanks negatieve effecten op gezondheid & sociaal leven en meerdere mislukte pogingen om te stoppen
→ kan ook gebaseerd zijn op gedrag
bijv. overeten, gokken, internet

Hoe komt volgens het brain-disease model of addiction verslaving tot stand?

door een disbalans tussen een dominerende aanpak-gerichte motivationele systeem (dopamine) en zwakkere, regulerende controle systeem

• PFC = prefrontal cortex

• VTA = ventral tegmental area

• SNc = substantia nigra

Hoe definiëren impliciete en expliciete sociale normen hoe mensen over drugs en verslaving denken?

• Injunctieve normen = hoe mensen denken over bepaald gedrag
  bijv. volgens de wet mag je geen MDMA gebruiken

• Beschrijvende normen = hoe mensen denken dat anderen zich echt gedragen
  → vaak bepalend voor eigen gedrag en drugsgebruik

De sociale normen (en fysieke omgeving, zoals reclame) veranderen voortdurend, aandacht is bepalend voor gedrag (maar vaak onbewust)

Wat is belangrijk om je te realiseren m.b.t. legaliteit van drugs en schadelijkheid?

Dat beleid vaak niet evenredig is met schadelijkheid van middel, verslaving/afhankelijkheid is slechts een klein onderdeel van schadelijkheid

Wat zijn de DSM-V criteria voor diagnosis van verslaving?

• Verminderde controle (cognitieve functie)

• Beperkt sociaal functioneren

• Risicovol gebruik

• Farmacologische effecten

Dus, middelengebruik ≠ verslaving & effecten van middelen op brein ≠ verslavingsproces

Wat is een craving (verlangen)?

aandringend zoeken naar middel; treedt ook op als gebruik niet meer als plezierig wordt ervaren of bij langdurige abstinentie

Hoe verandert gewoontelijk drugsgebruik het brein? Wat betekent dit voor het beëindigen van verslaving?

• Gebruik geeft minder dopamine vrij
  

• Signalen geassocieerd met gebruik geven meer dopamine vrij (vanuit striatum)
  → komt door verminderde reactiviteit van nucleus accumbens op andere type motivatie
  → tijdens abstinentieperiode worden synapsen die reageren op drug-signalen gevoeliger, gevoeligheid neemt daarna gedeeltelijk af
  

• Anhedonie: algemeen onvermogen om plezier te ervaren uit natuurlijk bekrachtiging
  bijv. eten, seks, slapen

  → blijvende verandering is grote oorzaak van terugval na abstinentie
  

• Herhaaldelijk alcohol- of cocaïnegebruik verlaagt capaciteit om impulsen te weerstaan
  → komt door verminderde bloedtoevoer en metabolische activiteit in prefrontale cortex

• Verandering in receptordichtheid, transmissie van signalen en neurale activiteit

→ simpelweg stoppen met gebruik is geen oplossing voor verslaving, omdat het brein een lange hersteltijd nodig heeft voor fundamentele veranderingen

Welke netwerken zijn betrokken bij langdurig middelenmisbruik en verslaving?

• reinforcement learning network
  → positieve ervaringen verhoogt verlangen om gebruik te herhalen
  medial prefrontal cortex, amygdala, striatum, parahippocampal gyrus, hippocampus, anterior insula

• executive control network
  → belangrijk om over verslaving heen te komen
  dorsal anterior cingulate cortex, pre-supplementary motor area, dorsolateral prefrontal cortex, dorsomedial prefrontal cortex, posterior parietal cortex, interior frontal gyrus

• salience network
  → drijft aandacht naar belangrijke signalen gerelateerd aan gebruik
  ventral anterior cingulate cortex, orbitofrontal cortex, amygdala, striatum, anterior insula

• social network
  → sociaal gebruik kan leiden tot afhankelijkheid

Wat zeggen hedonic dysregulation theories over verslaving?

middelen worden gebruikt als zelf-medicatie om negatief gevoel en ontwenning te verlichten
→ wordt veroorzaakt door veranderd beloningssysteem

Wat zeggen cognitive dysregulation theories over verslaving?

beperkte functionering van frontale kwab door middelen gebruik, waardoor gebruikers impulsiever zijn en gebrek aan controle over acties hebben

Wat zeggen behavioral economic theories over verslaving?

middelengebruik wordt veroorzaakt door het feit dat mensen kleine, snelle beloningen meer waarderen dan grote, verre beloningen

Wat zeggen habit theories over verslaving?

middelengebruik is een uit de hand gelopen gewoonte (automatisch gedrag) zonder specifiek doel

Wat zeggen psychische afhankelijkheidstheorieën over verslaving?

als verslaafden fysiek afhankelijk worden, betreden ze een vicieuze cirkel van gebruiken en ontwenningsverschijnselen
→ na detoxificatie (= geleidelijke afbouw tot abstinentie onder medisch toezicht) veel terugval, heeft twee redenen

1. Sommige zeer verslavende middelen produceren geen hevige ontwenning

2. Patroon van veel gebruikers volgt al periodes van binges en detoxificatie vanwege verplichtingen of gebrek aan middel

Wat zeggen positive-incentive theorieën over verslaving? Hoe is deze theorie uitgebreid?

verslaafden blijven gebruiken om positieve, plezierige en hedonische effecten van drugs te ervaren
→ breidde uit met beloningsmechanismes (via mesocorticolimbic pathway), wat samen met de rol van geconditioneerde reacties de basis vormen voor huidige theorieën

Wat zegt de incentive-sensitization theory over verslaving?

herhaaldelijk gebruik verhoogt positive-incentive value maar verlaagt hedonische waarde (door tolerantie), wat motivatie en craving verhoogt voor verslavingsgevoelige individuen
→ brein wordt hypersensitized

Hoe ontwikkelt verslaving?

Volgens drie stappen:

1. Initieel drugsgebruik

2. Gewoontelijk drugsgebruik

3. Drug craving en herhaaldelijk terugvallen

Hoe begint initieel drugsgebruik?

• Beïnvloed door prijs, beschikbaarheid, groepsdruk, gebrek aan voeding, sociale stress, stressvolle levenservaringen
  → verreikende activiteiten, sociale interactie en andere vormen van bekrachtiging beschermen tegen middelengebruik
  

• Voorspellend gedrag is novelty seeking en gebruik als instrument of zelf-medicatie
  bijv. cafeïne voor alertheid, alcohol voor sociale interactie en gemeenschap, marihuana voor stressvermindering

Waar wordt gewoontelijk drugsgebruik door gekarakteriseerd?

• Positive-incentive value (willen; verwacht plezier) vaak veel groter dan hedonic value (genieten; daadwerkelijk plezier)

• Breinfunctionering verandert op verschillende manieren, maakt individu gevoeliger voor transitie naar gewoontelijk gebruik

• Gedragscomponent: onvermogen om te onthouden van gedrag met negatieve consequenties, maken van slechte beslissingen, nemen van risico’s

Waar wordt drug craving en herhaaldelijk terugvallen door veroorzaakt? Hoe zou je dit kunnen verminderen?

• stress

• drug priming = enkele blootstelling aan eerder misbruikte drug
  → individuen gebruiken één keer als ze denken dat ze alles onder controle hebben

• signalen geassocieerd met drugsgebruik
  → incubatie van drug craving = sterkere opwekking van craving door geassocieerde signalen na langere periode van abstinentie

Wordt verminderd door verrijking in omgeving en bekrachtiging niet gerelateerd aan gebruik

Wat is tolerantie? Hoe kun je dit aantonen?

afname in gevoeligheid voor effecten van middel, neemt vaak toe in ontwikkeling van verslaving
→ aantoonbaar door verandering van dose-response curve
bijv. steeds hogere heroïnedosis tot mogelijk lethale dosissen

Wat is contingent drug tolerance?

tolerantie welke wordt opgebouwd tegen ervaren effecten van drugs
bijv. anti-epileptische werking van alcohol

Wat is conditioned drug tolerance?

tolerantie welke wordt opgebouwd wanneer drug in exacte situatie als voorheen wordt toegediend
→ is gebaseerd op signalen geassocieerd met gebruik

• Gebruik en effecten van drug (US) wordt geassocieerd met bepaalde signalen uit omgeving via klassieke conditionering = conditioned compensatory responses

  • Exteroceptive stimuli zijn extern en publiek
    bijv. omgeving van gebruik/toediening

  • Interoceptive stimuli zijn intern en privé
    bijv. gedachtes & gevoelens geproduceerd door gebruik

• Conditioned compensatory responses activeren geleerde mechanismes die ongeconditioneerde effecten van drug tegenwerken
  → kunnen verzwakt worden door extinctie
  bijv. injecties met zoutoplossing zonder morfine verzwakt tolerantie tegen morfine bij volgende injectie mét morfine

Effecten van geconditioneerde stimuli zijn altijd vergelijkbaar met die van ongeconditioneerde stimuli (= compenserende reacties tegen verstoringen in neurale functionering door drugsgebruik)

Wat is drug sensitization?

toename in gevoeligheid voor (bepaalde effecten van) een middel
→ kan ook situatie specifiek zijn = conditioned drug sensitization

Welke twee soorten veranderingen spelen een rol bij tolerantie?

• Metabolische tolerantie = lagere hoeveelheid drugs die actieve plaats bereiken

• Functionele tolerantie = verminderde reactiviteit op drug
  → meeste psychoactieve drugs bouwen functionele tolerantie op door neurale aanpassingen
  bijv. verminderde aantal receptoren, verminderde efficiëntie of impact van hechten

Wat is cross-tolerantie?

productie van tolerantie voor andere drugs die werken volgens eenzelfde mechanisme

Wat is ontwenning? Waar wordt dit door bepaald?

Sterke fysiologische reacties bij plotselinge absentie van middelen
→ symptomen verschillen per drug en zijn vaak tegenovergesteld aan effecten van drug; mensen die verschijnselen ervaren zijn fysiek afhankelijk

lange blootstelling aan hoge dosis + snelle eliminatie → sterkste ontwenning

Hoe kan ontwenning bijdragen aan verslaving?

• tegengaan van symptomen draagt bij aan gedrag

• leren dat middel helpt met omgaan met stress geassocieerd met symptomen
  → generaliseert naar andere bronnen van stress

Beschrijf van nicotine…

• waaruit dit vekregen wordt

• varianten en toediening

• werking

• gezondheidsrisico’s chronisch gebruik

• Trans-generationele epigentische effecten

• behandeling & ontwenning

• prevalentie

Psychoactieve drug	Nicotine
Verkregen uit	Tabaksplant
Varianten & toediening	Inademing: roken (verbranding tabaksplant, produceert tar) vapen (damp met nicotine) Oraal: kauwgom
Werking	Hecht aan nicotinic cholergenic receptoren, bouwt significante tolerantie op: Niet-rokers ervaren veel negatieve effecten bijv. misselijkheid, zweten, buikpijn Rokers ervaren ontspanning, oplettendheid en verminderde eetlust
Gezondheidsrisico’s chronisch gebruik	Rokers syndroom: pijn in borst, zware/piepende ademhaling, hoesten, verhoogd risico op infecties en dodelijke ziektes in luchtwegen bijv. kanker, bronchitis, pneumonie Buerger’s ziekte bij sterke afhankelijkheid (vooral mannen): Vernauwde bloedvaten in benen, veroorzaakt afsterven weefsel (= gangreen), vereist amputatie
Trans-generationele epigentische effecten	Gebruik door ouders werkt teratogeen = verstoort foetale ontwikkeling bijv. hogere kans op miskraam, doodgeboorte of vroeg overlijden, psychiatrische stoornissen tijdens adolescentie
Behandeling & ontwenning	Weinig effectieve behandelingen, 20% van stoppogingen >2 jaar Bij geforceerde abstinentie intense compulsieve cravings en ontwenning Stoppen levert grote gezondheidsvoordelen
Prevalantie	68% van gebruikers bouwt verslaving op binnen twee weken

Beschrijf van alcohol…

• varianten en toediening

• werking

• gezondheidsrisico’s chronisch gebruik

• Trans-generationele epigentische effecten

• behandeling & ontwenning

Psychoactieve drug	Alcohol
Werking	Infiltreert membranen en brengt schade aan over gehele lichaam, werkt diuretisch (verhoogt urineproductie) en als depressant: Neurotoxische effecten Verstoort second messenger functies binnen neuronen en transmissie van GABA en glutamaat Methyleert (beschadigt) DNA Medieert thiamine-tekorten (kan leiden tot Korsakoff’s syndroom) Algemeen verlies van witte en grijze stof in cortex → specifieke effecten zijn afhankelijk van dosis Lage dosis: stimulatie neurale signalen Faciliteert sociale interactie (heeft nog steeds schadelijk effecten) Matige dosis: onderdrukking neurale signalen Beperking in cognitie, perceptie, uitdrukking en motoriek, verlies van controle Hoge dosis: onderdrukking neurale signalen Bewusteloosheid, uitzetting bloedvaten (kan leiden tot hypothermie), overlijden door onderdrukking ademhaling (bloedpercentage 0,5 procent)
Gezondheidsrisico’s chronisch gebruik	Veel schade gerelateerd aan gedrag beïnvloed door alcoholconsumptie bijv. verkeersdoden door bestuurders onder invloed Lichamelijke risico’s: beschading lever (cirrhosis), verhoogd risico op hartaanvallen, kanker en ziektes aan spijsverteringssstelsel
Trans-generationele epigentische effecten	Ontwikkeling foetaal-alcohol syndroom gedurende zwangerschap bij consumptie door ouders → kan leiden tot… Hersenschade Verstandelijke beperking Slechte coördinatie Ondermaatse spierdefinitie Laag geboortegewicht en vertraagde groei Fysieke deformiteiten
Behandeling & ontwenning	Alcoholgebruik produceert tolerantie (vooral functioneel, maar ook sneller metabolisme) en fysieke afhankelijkheid met hevige ontwenning → heeft vier fasen 6-8 uur na abstinentie: anxiety, trillen, misselijkheid, snelle hartslag 10-30 uur na abstinentie: hyperactiviteit, slapeloosheid, hallicunaties 12-48 uur na abstinentie: stuiptrekkingen 3-5 dagen na abstinentie (kan tot week aanhouden): delirium tremens (DTs) = verontrustende hallicunaties en delusies, desorientatie, prikkelbaarheid, verwarring, hyperthermie, verhoogde hartslag → kunnen lethaal zijn

Beschrijf van THC (delta-9-tetrahydrocannabinol)…

• waaruit dit vekregen wordt

• varianten en toediening

• werking

• gezondheidsrisico’s chronisch gebruik

• Trans-generationele epigentische effecten

• behandeling & ontwenning

• prevalentie

Psychoactieve drug	THC (delta-9-tetrahydrocannabinol)
Verkregen uit	Cannabis (hennep), meeste psychoactieve cannabinoïden komen uit gedroogde hars hasj
Varianten & toediening	Inademing (joint of pijp) Oraal (bakken in oliesubstraat, zoals brownie)
Werking	Hecht aan reverse transmitters CB1 en CB2-receptoren (voor endogene metabotropische neurotransmitters endocannabinoids) → effecten zijn afhankelijk van dosis Lage dosis: subtiel, lastig meetbaar en beïnvloed door sociale situatie bijv. ontspanning, verlaagde anxiety, intensere perceptie, trek (in suiker), verandering in denken Hoge dosis: beperking psychologisch functioneren Verminderd korte-termijn geheugen en capaciteit tot uitvoeren van meerstaps-handelingen, moeite met spraak en houden van gesprek, verdraaiing zintuigen, intense emoties, paranoïde gevoelens Werkt mogelijk neurobeschermend en therapeutisch bijv. onderdrukking misselijkheid, stimulatie eetlust, blokkeren epileptische aanvallen, vermindering anxiety
Gezondheidsrisico’s chronisch gebruik	Problemen met hart- en vatenstelsel Correlationele samenhang met hersenschade (gebrek aan temporale volgorde) Kleiner volume hippocampus Andere hersenactiviteit bij uitvoering functional brain imaging taken → onduidelijk of verschil schadelijk of bevoorderlijk is Problemen met geheugen (tot 72 uur na gebruik) Hogere kans op schizofrenie diagnose → kans verhoogt bij gebruik vanaf adolescentie
Trans-generationele epigentische effecten	Verhoogde gevoeligheid voor anxiety veroorzaakt door stress
Behandeling & ontwenning	Ontwenningsverschijnselen: irriteerbaarheid, misselijkheid, nachtmerries, slaapproblematiek
Prevalantie	Slechts 9% van gebruikers wordt verslaafd, meeste gebruik begint in tienerjaren en eindigt rond 30-40 jaaar

Beschrijf van stimulanten…

• waaruit dit vekregen wordt

• varianten en toediening

• werking

• gezondheidsrisico’s chronisch gebruik

• Trans-generationele epigentische effecten

• behandeling & ontwenning

Psychoactieve drug	Stimulanten
Verkregen uit	Cocaplant of (semi)synthetisch
Varianten & toediening	Cocaïne hydrochloride (snuiven of injectie) Onzuivere crack/basecoke (roken) Amfetamine of d-/dextroamfetaminee (oraal) Gekristalliseerde methamfetamine (roken) MDMA/XTC of 3,4-methylenedioxymethamphetamine (oraal)
Werking	Heeft lokale verdovende werking en verhoogt neurale activiteit door… Aanpassen van dopamine transporter activiteit (cocaïne) Verhoogde vrijgave van monoamines (overige stimulanten) → leidt tot verminderde behoefte aan eten/slaap en verhoogt welzijn bijv. zelfverzekerd, alert, energetisch, vriendelijk, spraakzaam Bij cocaine spree (= buien van extreem hoog gebruik) wordt tolerantie tegen euforie-producerende effecten verhoogt → eindigt wanneer middel op is of bij serieuze toxische bijwerkingen bijv. slapeloosheid, trillingen, misselijkheid, hyperthermia, cocaine psychose, verlies van bewustzijn, epileptische aanvallen, problemen met ademhaling/hartslag, beroerte   Amfetamines werken soortgelijk aan cocaïne en kunnen ook amfetamine psychose veroorzaken MDMA werkt empathogeen = produceert gevoelens van empathie
Gezondheidsrisico’s chronisch gebruik	Langdurige gebruik is geassocieerd met… Cognitieve beperkingen (MDMA & meth) Verhoogd risico op Parkinson’s (amfetamine en gerelateerde drugs) Problemen met hartritme (alle stimulanten)
Trans-generationele epigentische effecten	Nageslacht van cocaïne-afhankelijke vaders… Gebruiken hogere dosis bij zelf-administratie Vertonen meer anxiety- en depressie-gerelateerd gedrag
Behandeling & ontwenning	Relatief milde ontwenningsverschijnselen: insomnia en negatieve stemmingswisselingen

Beschrijf van opiaten…

• waaruit dit vekregen wordt

• varianten en toediening

• werking

• gezondheidsrisico’s chronisch gebruik

• Trans-generationele epigentische effecten

• behandeling & ontwenning

• prevalentie

Psychoactieve drug	Opiaten
Verkregen uit	Opium = gedroogd vocht uit zaadjes opiumklaproos
Varianten & toediening	Injectie: Morfine en codeïne (geïsoleerd uit opium) Heroïne (semisynthetisch, toevoeging acetylgroepen; betere doorkruising bloed-hersenbarrière) Oraal (maar kan ook geïnjecteerd): Fentanyl en oxycodon (synthetisch, meest potent en verslavend) Methadon, levomethadylacetaat en buprenorfine
Werking	Binden aan receptoren voor endorfines & enkefalines, werken als analgetica (= pijnstillers) Na injectie volgt rush van intens plezier, wat verloopt tot algemene euforische staat → na herhaaldelijk gebruik ontwikkelt tolerantie en fysieke afhankelijkheid
Gezondheidsrisico’s chronisch gebruik	Weinig gezondheidsrisico’s, ondanks hoge mate van verslaving bijv. constipatie, onregelmatige menstruatie en verlaagd libido → individuen die constante voorraad en steriele naalden kunnen bemachtigen, zoals medisch personeel, kunnen goed functioneren Meeste medische risico’s zijn indirect doordat afhankelijkheid tot slechte financiële situaties kan leiden om middel te bemachtigen Ontvangen slechte zorg Grotere kans op infcties Injectie van onzuivere stoffen waar mogelijk nog potentere middelen aan zijn toegevoegd
Trans-generationele epigentische effecten	Nageslacht van mannelijke gebruikers hebben… Meer intense ontwenningsverschijnselen Verminderde synaptische plasticiteit
Behandeling & ontwenning	Ontwenningsverschijnselen volgen bepaald patroon: Beginnen meestal 6-12 uur na laatste dosis  bijv. moeite met stilzitten, gapen, zweten, tranen, loopneus, braken, diarree, anxiety Onrustige slaap die meerdere uren aanhoudt  Na ontwaken zetten symptomen voort met karakteristiek kippenvel en spasmes  → meest intens op tweede en derde dag, op zevende dag nagenoeg verdwenen

Waarom is onderzoek naar gezondheidsrisico’s van drugsgebruik vaak complex?

Is gebaseerd op correlationeel onderzoek, waarbij…

• Gezondheid wordt vergeleken tussen gebruikers en niet-gebruikers
  → verschillen kunnen ook komen door andere verschillen tussen groepen

• Meeste gebruikers worden geworven uit verslavingszorg
  → vaak ernstige verslavingen die moeilijk behandelbaar zijn t.o.v. algemene populatie van gebruikers

Wat zijn de aspecten van ervaringen waardoor mensen kunnen verschillen in aanleg tot verslaving?

• Kindertijd
  bijv. mishandeling, blootstelling aan middel in baarmoeder, afwezige ouders

• Omgeving in volwassenheid (vooral bij alcoholisme op latere leeftijd, boven 25)
  bijv. reactie op tegenslagen
  → op vroegere leeftijd (onder 25) vaak veroorzaakt door:

  • Familiegeschiedenis van alcoholisme

  • Genetische aanleg

  • Snelle aanvang van probleem
    → reageren minder goed op behandeling

Wat zijn de genetische invloeden waardoor mensen kunnen verschillen in aanleg tot verslaving?

zijn vaak niet-specifiek: verhogen risico op meerdere mentale stoornissen en algemeen risicovol gedrag; kans op middelenmisbruik hangt ook sterk af van omgeving en ervaringen

Een uitzondering: alcoholmisbruik wordt verminderd door gen dat alcoholmetabolisme reguleert
→ minder productie van acetyldehyde hydrogenase enzym zorgt voor accumulatie van acetyldehyde, heeft omcomfortable symptomen
bijv. blozen, verhoogde hartslag, misselijkheid, buikpijn, hoofdpijn, weefselschade

Hoe kunnen risicofactoren/-gedrag voor middelenmisbruik geïdentificeerd worden m.b.v. langdurig longitudinaal onderzoek?

• Meten van zoveel mogelijk variabelen bij groep van kinderen/adolescenten

• Bepaal wie alcoholproblemen ontwikkelt

• Identificeer welke vroege factoren alcoholproblemen voorspellen
  bijv. impulsiviteit, nemen van risico, makkelijk verveeld, sensatie zoeken

Hoe kan alcoholmisbruik voorspeld worden o.b.v. familiebanden?

• Identificeer jonge mannen die nog géén probleemdrinker zijn

• Vergelijk gedrag bij mannen waarvan…

  • Vader last van alcoholisme heeft (gehad)
    →van zonen wordt verwacht dat deze ook toekomstig alcoholist worden

  • Géén nabij familielid last van alcoholisme heeft (gehad)

• Gedrag wat vaker voorkomt bij zonen van alcoholische vaders zou waarschijnlijk voorspellend zijn voor toekomstig alcoholisme
  bijv. onder gemiddelde intoxicatie na consumptie van redelijke hoeveelheid alcohol
  → blijven mogelijk doordrinken, leidt tot alcoholmisbruik

→ ook aangetoond in vrouwen; mensen die boven gemiddelde intoxicatie ervaren ontwikkelen, indien van toepassing, vaak minder ernstig probleem

Hoe is verslaving gerelateerd aan leeftijd?

• Adolescenten hebben grootste risico op aanvang en escalatie

• Middelenmisbruik neemt af op latere leeftijd (remission/maturing out of addiction)

Wat zijn de risicofactoren voor verslaving in adolescentie?

• Hypergevoelig salience network; verhoogde gevoeligheid voor…

  • (sociale) beloningen

  • ontdekking en onafhankelijkheid (risicovol gedrag) kan leiden

• Hypergevoeligheid voor sociale omgeving (verhoogd voor leeftijdsgenoten, verlaagd voor ouders)

  • minder rekening houden met andermans perspectief

  • verhoogde gevoeligheid voor buitensluiting en risico nemen in bijzijn van leeftijdsgenoten

• Hersenplasticiteit (= verandering hersenconnecties door gen-omgeving interacties) & leer-/geheugenflexibiliteit
  → bij verslaving is hersenplasticiteit gefocust op gebieden betrokken bij leren en complexe cognitieve functies, waardoor bij vroege aanvang de prognose voor verslaving en terugval kan verslechteren

• Suboptimale controle over gedrag, emotie en impulsen in verleidelijke situaties
  → wordt verhoogd in bijzijn van vrienden

• Neurotoxiciteit tijdens hersenontwikkeling
  → middelen kunnen de vorming van efficiënte hersennetwerken verhinderen
  bijv. verminderd hersenvolume in gebieden m.b.t. controle over gedrag, lagere cortex dikte, slechtere cognitieve prestaties

Hoe wordt er op latere leeftijd meer weerstand opgebouwd tegen verslaving?

• Hypergevoeligheid voor sociale omgeving: bij overgang naar volwassen rollen wordt alcohol en drugsgebruik gedevalueerd
  → is context & cultuur afhankelijk!
  bijv. bepaalde werkculturen kunnen drugsgebruik stimuleren

• Sociale plasticiteit hypothese:

  • social attunement is hoog

  • behavioral control neemt langzaam toe met leeftijd en remt social attunement af (als brein nog hoge plasticiteit heeft om te stoppen met problematisch gebruik)

Wat zijn de meest voorkomende behandelingen voor verslaving?

• deelname aan aan Alcoholics of Narcotics Anonymous

• behandeling door psychotherapeut

• medicatie
  bijv. direct na alcoholconsumptie medicatie innemen die misselijkheid veroorzaakt
  → leert aversie voor smaak alcohol aan; snel, effectief, maar niet populair

Waarom is het complex om medicatie tegen verslaving te ontwikkelen?

Veel neurotransmitters en receptoren zijn betrokken bij alledaagse lichaamsfuncties en processen

Hoe werkt Antabuse (disulfiram)?

antagoniseert enzym wat acetaldehyde metaboliseert, waardoor alcoholconsumptie tot negatieve effecten leidt
→ werkt als placebo:

• dreiging van ziek worden ontmoedigt alcoholconsumptie, zelfs als in werkelijkheid ander middel wordt genomen dan Antabuse

• wanneer iemand toch besluit om te drinken, zal deze eerder stoppen met Antabuse dan alcohol
  
  

Hoe werken naloxone (Revia) en naltrexone?

blokkeren opiaat-receptoren; verminderen plezier verkregen door alcohol
→ acamprosate is ongeveer even effectief, maar exact mechanisme is onbekend

Hoe wordt medicatie ingezet bij opiatenmisbruik?

om de schadelijkheid te verminderen voor een langer, gezonder leven met betere functionering door verminderd gevaar
→ geen beëindiging van verslaving

Hoe werken methadon en buprenorphine?

activeren zelfde breinreceptoren met zelfde effect als heroïne en morfine, maar worden oraal genomen
→ vertraagde bloedopname…

• voorkomt snel opkomende rush dat gedrag beïnvloedt (minder plezierig)

• leidt tot geleidelijke opkomst van ontwenningsverschijnselen

• vermijdt risico van injectie met geïnfecteerde naald

Hoe werkt levomethadyl acetaat (LAAM)?

produceert zelfde, maar langer effect dan methadon
→ vermindert aantal bezoeken aan kliniek