Tutorial Bestand digitale geletterdheid

HTML

Een hypertext-markup language met een vaste set tags om tekst semantisch te structureren en te publiceren op het web.

XHTML

Hypertext markup language. Een strengere XML-conforme variant van HTML waarbij alle tags correct gesloten en genest moeten zijn.

XML

Extensible markup language. Een meta-opmaaktaal die enkel syntactische regels oplegt en toelaat om eigen vocabularia te definiëren.

Markup language

Een taalsysteem waarbij labels of tags worden toegevoegd aan platte tekst om structuur en betekenis te markeren.

Semantiek in HTML

De betekenis of functie van een tekstelement zoals paragraaf titel of hyperlink los van de visuele vorm.

Visualisatie

De manier waarop tekst wordt weergegeven op het scherm typisch geregeld via CSS.

CSS

Cascading Stylesheets een taal om de visuele vormgeving van HTML-documenten te bepalen. Uiterlijk.

Scheiding semantiek en visualisatie

Het principe waarbij betekenis in HTML wordt vastgelegd en uiterlijk in CSS om hergebruik en duurzaamheid mogelijk te maken.

Hyperlink

Een verwijzing in HTML waarmee een gebruiker via een tekstfragment naar een andere webpagina of locatie kan navigeren.

Anchor-tag

Het HTML-element a dat gebruikt wordt om hyperlinks te definiëren.

href-attribuut

Het attribuut binnen de a-tag dat het doeladres van de hyperlink specificeert.

Platte tekst

Tekst zonder ingebedde opmaak die leesbaar is in elke teksteditor.

Browser rendering

Het proces waarbij een browser HTML en CSS interpreteert en visueel weergeeft.

WYSIWYG-editor

What you see is what you get. Een editor waarin de gebruiker het document ziet zoals het uiteindelijk wordt weergegeven zonder expliciete tags te schrijven.

DOCTYPE

Een declaratie die aangeeft volgens welke HTML-standaard een document moet worden geïnterpreteerd.

Root-element

Het bovenste element in een documentstructuur waar alle andere elementen onder vallen.

HTML head

Het deel van een HTML-document dat metadata bevat zoals titel scripts en stylinginformatie.

HTML body

Het deel van een HTML-document dat de inhoud bevat die zichtbaar is voor de gebruiker.

Paragraaf-element

Het HTML-element p dat een tekstblok als alinea markeert.

Line break

Het HTML-element br dat een regeleinde forceert zonder nieuwe paragraaf.

Presentatiegerichte tags

HTML-tags zoals b of i die vooral visuele effecten aangeven en weinig semantische betekenis hebben.

Semantische tags

HTML-tags zoals em of strong die betekenis overbrengen aan zowel mens als machine.

Externe stylesheet

Een apart css-bestand waarin vormgeving wordt vastgelegd voor meerdere HTML-documenten.

Voordeel van externe CSS

Consistentie onderhoudbaarheid en duidelijke scheiding tussen inhoud en vormgeving.

EPUB

Een open standaard voor digitale boeken die bestaat uit een gecomprimeerde map met HTML CSS en metadata.

Kenmerk van EPUB

Tekst is herflowable (past zich aan aan jouw sherm) en semantisch gestructureerd en daardoor geschikt voor analyse en langdurige opslag.

PDF

Portable document format. Een documentformaat dat de visuele weergave van tekst exact vastlegt aan de hand van coördinaten.

Doel van PDF

Een consistente documentweergave op verschillende apparaten en systemen.

Nadeel van PDF voor analyse

Het ontbreken van semantische structuur en een betrouwbare logische leesvolgorde.

Leesformaat

Een formaat dat bedoeld is voor lezen of raadplegen en niet voor hergebruik of tekstanalyse.

Bronformaat

Een duurzaam gestructureerd formaat zoals XML of HTML waaruit andere formaten kunnen worden afgeleid.

API

Application Programming Interface een dienst waarmee software gestructureerde data kan opvragen.

Endpoint

Een specifieke URL van een API die gebruikt wordt om data op te vragen.

Query

Een gestructureerde aanvraag aan een API om specifieke data te verkrijgen.

Machine-to-machine communicatie

Communicatie waarbij computerprogramma’s onderling data uitwisselen zonder menselijke tussenkomst.

REST

Een veelgebruikte API-architectuur waarbij HTTP-methodes en URLs worden gebruikt om data te benaderen.

API-output

Data die door een API wordt teruggegeven meestal in JSON of XML-formaat.

Cultureel-erfgoed-API

Een API waarmee erfgoedinstellingen hun collecties gecontroleerd digitaal beschikbaar stellen.

Wat is een computerbestand?

Een doosje met informatie dat fysiek op een drager ligt zoals harde schijf, USB-stick, magneetband of SSD.

Wat betekent persistentie bij een bestand?

Het bestand blijft bestaan zonder stroom en is fysiek opgeslagen.

Hoe ziet een bestand er intern uit voor de computer?

Als een lange, eendimensionale draad van bits (0’en en 1’en).

Wat is de oorsprong van het woord 'file'?

Het komt van Latijn 'filum' wat draad betekent.

Wat maakt een bestand bruikbaar?

Het kan ingelezen worden, bewerkt worden en opnieuw weggeschreven worden.

Wat is een bestandssysteem?

Het inventarissysteem van een harde schijf dat weet waar bestanden liggen, hoe groot ze zijn en hoe ze heten.

Waaruit wordt de unieke identiteit van een bestand gevormd?

Door de combinatie van de bestandsnaam en de locatie (pad).

Waarom zijn speciale naamconventies belangrijk?

Computers houden niet van chaos; spaties en rare tekens worden vermeden, en camelCase of snake_case worden gebruikt.

Wat is een bestandsextensie?

Een hint die aangeeft wat waarschijnlijk in het bestand zit en met welk programma het geopend kan worden.

Kan de inhoud van een bestand veranderen als je de extensie aanpast?

Neen, de extensie kan vrij veranderd worden; de inhoud blijft hetzelfde.

Wat is platte tekst (plain text)?

Een lange reeks tekens, één-dimensionaal, zonder opmaak zoals vet, kleur of lettertype.

Wat is een encoding in tekstbestanden?

De manier waarop tekens intern worden gecodeerd in bits, bv. UTF-8.

Wat veroorzaakt 'mojibake'?

Wanneer een bestand in encoding A wordt geschreven maar in encoding B wordt gelezen, ontstaan vreemde tekens.

Wat zijn de voordelen van platte tekst?

Extreem duurzaam, leesbaar voor mensen, bewerkbaar zonder speciale software en basis voor JSON, XML, HTML.

Wat zijn de nadelen van platte tekst?

Alles is lineair, geen opmaak, geen structuur zonder afspraken.

Hoe kan structuur aan platte tekst worden gegeven?

Door afspraken en syntactische regels zoals in CSV, JSON of XML.

Wat is tabulaire data?

Gegevens in rijen en kolommen waarbij rijen records zijn en kolommen eigenschappen; opgeslagen bv. in CSV of TSV.

Wat is CSV?

Comma Separated Values, een tekstbestand waarbij elke rij een record is en waarden gescheiden door komma’s (of tab bij TSV).

Waarom is CSV populair?

Simpel, duurzaam, werkt overal, kan geopend worden in Excel en teksteditor.

Wat zijn de nadelen van CSV?

Onzekerheid over datatype, komma’s in tekst, eerste rij is header of niet.

Wat is JSON?

Platte tekst die hiërarchisch is opgebouwd en expliciete datatypes kent; geschikt voor web en machines.

Welke datatypes kent JSON?

Number, String, Boolean, Null.

Welke structuren kent JSON?

Array (lijst) en Object (dictionary / key-value).

Wat zijn de voordelen van JSON ten opzichte van CSV?

Hiërarchisch, duidelijker, beter begrijpbaar voor machines, expliciete datatypes.

Wat is XML?

Platte tekst die extreem strikt en hiërarchisch is, ideaal voor complexe teksten en literatuur.

Hoe werkt XML structurering?

In een boomstructuur met root, parent/child, siblings, ancestors/descendants.

Wat is een cruciale regel in XML?

Tags mogen nooit overlappen; ze moeten netjes genest zijn.

Wat zijn XML-attributen?

Extra info binnen tags, bv. .

Wat zijn de nadelen van XML?

Veel werk, foutgevoelig, verbose, vaak extra technologie nodig, te veel vrijheid zonder afspraken.

Wat is de kernboodschap van dit hoofdstuk?

Alle digitale informatie is uiteindelijk platte tekst of bits, maar via conventies zoals CSV