V4 Nectar h7 4e editie

absolute leeftijd

ouderdom in jaren van een aardlaag of eren fossiel

allelfrequentie

de frequentie waarin allelen in een populatie voorkomen

allopatrische soortvorming

evolutie van soorten door het splitsen van een populatie door een barrière

analoge structuren

structuren met eenzelfde functie, maar een verschillend bouwplan

bipedi

lopen op twee benen

catastrofetheorie

Een grote natuurramp is de oorzaak van het uitsterven van organismen in een bepaald gebied.

clade

een groep organismen met een gemeenschappelijk uniek homoloog kenmerk inclusief de gemeenschappelijke voorouder waar ze van afstammen

cladogram

evolutionaire stamboom die berust op clades; maakt de evolutionaire verwantschap zichtbaar

co-evolutie

evolutie waarbij soorten zich aan elkaar aanpassen en gezamenlijk evolueren

domesticeren

kweken van wilde planten en fokken van wilde dieren om een nuttige functie te gaan vervullen

endosymbiosetheorie

theorie die het ontstaan van chloroplasten en mitochondriën in eukaryote cellen uit vrijlevende prokaryoten verklaart

evolutie

de ontwikkeling van het leven op aarde

evolutietheorie

theorie die de ontwikkeling van het leven op aarde verklaart

flessenhalseffect

de verandering in allelfrequentie na een ramp waarbij het aantal individuen/allelen sterk is afgenomen

fossielen

restanten van vroeger levende organismen

fossilisatie

proces waarbij fossielen ontstaan

foto-autotrofe bacteriën

bacteriën die hun eigen organische stoffen door fotosynthese kunnen maken

founder effect

Door het ontbreken van verspreiding van allelen is de genetische variatie binnen een gesloten gemeenschap geringer dan binnen een open gemeenschap.

gene flow

migratie van allelen van de ene populatie naar een andere

genenpool

de verzameling van alle allelen uit van de populatie

generatio spontanea

leven ontstaat spontaan

genetic drift

In kleine populaties beïnvloedt toeval bij de partnerkeuze ook de allelfrequentie.

genotypefrequentie

de mate waarin een bepaald genotype voorkomt in een populatie

gidsfossielen

fossielen met een grote geografische verspreiding die slechts een beperkte tijd hebben bestaan

halveringstijd

de tijd waarin de helft van een isotoop is vervallen

Hardy-Weinberg evenwicht

een evenwichtssituatie waarbij de genotypefrequentie in een populatie constant is. Dit (theoretische) evenwicht kan zich instellen bij een onbeperkt grote populatie waarbij geen emigratie, immigratie, natuurlijke selectie en mutaties optreden

homologe structuren

structuren met hetzelfde bouwplan, maar met een anderefunctie

inteelt

het voortplanten met soortgenoten in dezelfde populatie; kan leiden tot verzwakken van de populatie

isotopen

verschillende atomen van een element met een verschillende atoommassa, maar met dezelfde chemische eigenschappen

kunstmatige selectie

selectie waarbij menseneenrolspelen

meercellige organismen

organismen die bestaan uit meerderecellen

migratiepatronen

patronen van de migratie van voorouders van huidige bevolkingsgroepen

missing links

fossiele overgangsvormen

mitochondriale Eva

de gemeenschap- pelijke vrouwelijke voorouder op basis van het mitochondriale DNA (mtDNA)

modelorganisme

organisme dat gekozen is als model voor wetenschappelijk onderzoek

natuurlijke selectie

de 'selectie' die plaatsvindt door de invloed van abiotische en biotische omgevings- factoren op een soort

oeratmosfeer

atmosfeer van de nog jonge aarde

oersoep

mengsel van water en organische stoffen van de oceanen op dejongeaarde

out-of-Africa hypothese

hypothese die de oorsprong van de mens uit Afrika verklaart

p + q= 1

de regel van Hardy en Weinberg voor allelfrequenties; de som van de allelfrequenties is één

p^2+2pq + q^2 =1

= de regel van Hardy en Weinberg voor genotypefrequenties; de som van de genotypefrequenties is één

paleontologie

de wetenschap die fossiele resten of sporen van organismen bestudeert

polygene overerving

overerving van een eigenschap die tot stand komt onder invloed van verschillende genen

populatiegenetica

bestudeert de genetische samenstelling van populaties en brengt de verdeling van de allelen in kaart

relatieve leeftijd

de ouderdom van een aardlaag ten opzichte van een of meer andere aardlagen

rudimentaire organen

organen die in de loop van de evolutie hun functie verloren hebben

seksuele selectie

de selectie die plaatsvindt bij het uitkiezen (selecteren) van een sekspartner binnen de eigen soort. Seksuele selectie heeft daardoor invloed op de allelenmix van de nakomelingen

selectiedruk

de invloed die de omgeving uitoefent op de overlevingskansen van individuen

struggle for life

'strijd' om het bestaan

survival of the fittest

Individuen die het best aan hun omgeving zijn aangepast (the fittest'), hebben meer kans om in de 'struggle for life' te overleven. Ze krijgen tijdens hun leven meer nakomelingen ('survival') dan de minder goed aangepaste soortgenoten.

symbiose

een langdurige samenlevingsvorm tussen verschil lende soorten

sympatrische soortvorming

evolutie van soorten doordat individuen binnen hetzelfde gebied zich uitsluitend voortplanten binnen een kleine deelgroep

taxon

systematische eenheid gebaseerd op gemeenschappelijke kenmerken, zoals soort, geslachten familie

Y-chromosomale Adam

de gemeenschappelijke mannelijke voorouder op basis van het Y- chromosoom