histologia - tkanka nabłonkowa

cechy charakterystyczne tkanki nabłonkowej

• zwarta

• nie jest unaczyniona (odżywiana przez inne tkanki)

• ma błonę podstawną

• szybko się regeneruje

• bez substancji międzykomórkowej

nabłonki pochodzące z ektodermy

• skóra

• przedni i końcowy odcinek układu pokarmowego

nabłonki pochodzące z mezodermy

• błony surowicze

• układ moczowo - płciowy

nabłonki pochodzące z mezenchymy

śródbłonek naczyń krwionośnych

nabłonki pochodzące z endodermy

środkowy odcinek układu pokarmowego

charakterystyka komórki nabłonka - polaryzacja

część szczytowa (apikalna) i podstawna (bazalna)

błona podstawna - budowa

zbudowana z trzech blaszek - jasnej, gęstej, siateczkowatej

blaszki błony podstawnej - jakie białka?

jasna - laminina; gęsta i siateczkowata - kolagen

typy połączeń komórkowych

1. mechaniczne

2. ścisłe (strefa zamykająca)

3. komunikacyjne (szczelinowe, neksus)

połączenia mechaniczne - typy

• strefa przylegania (przylegające/zwierające)

• desmosomy

strefa przylegania

• połączenie mechaniczne

• zbudowane z aktyny

• pierścień w szczytowej części komórki

  • np. w enterocytach

desmosomy

• połączenia mechaniczne

• wewnątrz komórki włókna cytoszkieletu (filamenty pośrednie), pomiędzy komórkami kadheryny

• we wszystkich typach komórek

połączenia komórkowe ścisłe - strefa zamykająca

blokują niekontrolowane przechodzenie substancji między komórkami + uszczelniają

białka occludyny i klaudyny np. w śródbłonku naczyń krwionośnych

połączenia komórkowe komunikacyjne

• szczelinowe (neksus)

połączenia komórkowe szczelinowe typu neksus - zasada działania, budowa

• połączenie komunikacyjne

• otwierane/zamykane pod wpływem impulsu

• białka łączące (koneksyny) tworzą kompleksy (koneksony)

• kompleksy te mają kanały umożliwiające przepływ jonów

• komórki mięśni, synapsy w neuronach

typy nabłonków

• jednowarstwowy

  • płaski

  • sześcienny (izopryzmatyczny)

  • walcowaty (cylindryczny)

• wielowarstwowy

  • płaski

    • nierogowaciejący

    • rogowaciejący

• wielorzędowy

• przejściowy

nabłonek jednowarstwowy płaski

• dyfuzja/wymiana

  • naczynia krwionośne, pęcherzyki płucne, kłębuszki nerkowe

nabłonek jednowarstwowy sześcienny

• wchłanianie/wydzielanie

• kanaliki nerkowe, przewody gruczołów, przewód pokarmowy

nabłonek jednowarstwowy walcowaty

• wchłanianie/wydzielanie - śluzu, enzymów, hormonów

• przewody wydzielnicze gruczołów, przewód pokarmowy

nabłonek wielowarstwowy płaski - typy

nierogowaciejący/rogowaciejący

nabłonek nierogowaciejący

• wszystkie komórki są żywe

• ciałka czuciowe, wchłanianie prosto do krwi

• jama ustna, odbyt

nabłonek rogowaciejący

• zewnętrzna warstwa skóry

  • warstwy - podstawna/kolczysta/ziarnista/rogowa

nabłonek wielorzędowy

• w drogach oddechowych, ma rzęski

• niektóre komórki nie dochodzą do wolnej powierzchni nabłonka

• jądra na różnej wysokości

nabłonek przejściowy

• w układzie wydalniczym (moczowody/pęcherz)

• ochrona komórek ciała przed moczem

• zbudowany z komórek baldaszkowatych, które rozciągają się gdy napełnia się pęcherz

• pokryty glikokaliksem

struktury nabłonka

• rzęski (migawki) - ruchome, przesuwają płyn, śluz, komórki jajowe, plemniki

• mikrokosmki - nieruchome, zwiększają powierzchnię endocytozy

• gęsto ułożone mikrokosmki = rąbek szczoteczkowy

gruczoły - podział według zgrupowania

• zgrupowane (zwarte) - np. ślinianki/gruczoły łojowe/potowe/mlekowe

• pojedyncze (komórki wśród innych komórek) - k. endokrynne

gruczoły - podział wg. wydzielania

• wewnątrzwydzielnicze - dokrewne

• zewnątrzwydzielnicze - z kanałem wyprowadzającym

sposoby wydzielania komórkowego

merokrynowe (ekrynowe), apokrynowe, holokrynowe

wydzielanie merokrynowe (ekrynowe)

fuzja pęcherzyków wydzielniczych z błoną i uwalnianie wydzieliny - gruczoł nie zmienia budowy (np. gruczoły endokrynowe, ślinianki)

wydzielanie apokrynowe

fuzja pęcherzyków wydzielniczych z błoną - następuje wtedy skrócenie komórek wydzielniczych (np. gruczoł mlekowy/potowy)

wydzielanie holokrynowe

cała zawartość komórek przekształca się w wydzielinę i jest wydalana - gruczoł utrzymuje się dzięki proliferacji k. obwodowych (np. gruczoł łojowy)