ap bill of rights

karapatang pantao

Sa pagkapananak pa lamang ay nagtatamahasana ng tiyak, di mahihiwalay, buo, at di maitatangging mga karapatan ang tao na mananatili sa kanya hanggang sa libigan.

karapatang likas o natural

Ang bawat tao ay may karapatang mabuhay. Ang karapatang ito ay para sa lahat, at hindi mawawala kailanman. Halimbawa nito ay ang mabuhay ng maayos at lubos, ang magkaroon ng sariling pangalan, identidad, o pagkakakilanlan at dignidad, at ang paunlarin ng iba't ibang aspekto ng pagiging tao, gaya ng pisikal, mental, at espiritual.

constitutional rights and statutory rights

ano ang dalawang uri ng karapatang ayon sa batas

constitutional rights

Ito ang mga karapatang kaloob at pinangangalagaan o binibigyang proteksyon ng konstitusyon ng bansa. Maaaring baguhin, dagdagan o alisin ang mga ito sa pamamagitan ng mga sugsog sa konstitusyon.

statutory rights

Ito ang mga karapatang kaluob ng mga batas na pinagtibay ng mga punang kongreso o tagapagbatas ng Pilipinas. Ang mga halimbawa nito ay ang karapatang tumanggap ng hindi bababa sa itinakdang sahod o minimum wage, karapatang magmana ng mga pag-aari, at karapatang makapag-aari ng libre.

karapatang sibil o panlipunan (civil liberties/rights)

Nakapaloob dito ang karapatang maggaroon ng matiwasay at tahimik na pamumuhay, kalayaan sa pagsasalita, pag-iisip, pag-organisa, pamamahayag, malayang pagtitipon, pagpiling ng lugar na natitirahan, at karapatang laban sa diskriminasyon. Kabilang din dito ang karapatang maging malaya at makapaglakbay.

karapatang pampolitika

Kinakatawan nito ang karapatang makilahok sa pagtatakda at pagdedesisyon sa pamuguno at proseso ng pamahala sa bansa gaya ng pagboto, pagkandidato sa eleksyon, pagwewelga bilang bahagi ng paglalatag ng hinaing sa gobyerno, at pagiging kasapi ng anumang partidong politikal.

karapatang pangekonomiya o pangkabuhayan

Patungkol ito sa mga karapatan sa pagpili, pagsisikap at pagsusulong ng kabuhayan, negosyo, hanap buhay, at disenteng pamumuhay ng ayon sa nais, nakahiligan, at nagustuhang karera. Naglalaman ito ng karapatan na magkaroon ng ari-arian, maging mayaman, at gamitin ang yaman at ari-arian sa anumang nais basta ito ay naaayon sa batas.

karapatang pangkultura

Nakapaloob dito ang karapatan na makibahagi at lumahog sa pagsasabuhay, pagpapatuloy at pagpapalawak ng siriling tradisyon, gawi at pag-uugali. Karapatan ng tao na ipakita sa iba ang katangian ng kinalikahang kultura bilang bahagi ng isang grupo, tribo o lahi na iniingatan ang mga tradisyong nakagawian hanggat ang mga ito ay sakop ng saligang batas.

Mga karapatan ng akusado o nasasakdal o rights of the accused.

Pinangangalagaan nito ang mga taong akusado o nasasakdal sa anumang paglabag sa batas. Ang ilan sa mga karapatang ito ay ang karapatan sa pagpapalagay na siya ay walang sala hanggang hindi napaptutunayan ang kasalanan at karapatan laban sa hindi makataong parusa.

konstiusyon 1987 ng pilipinas

ano ang konstitusyon na gamit ng bansang pilipinas ngayon

article iii

Tungkol sa Bill of Rights o Katipunan ng mga Karapatan kung saan nakapaloob ang mga karapatang pantao na dapat ay tinatamasa ng bawat mamamayan.

UNIVERSAL DECLARATION OF HUMAN RIGHTS

UDHR

Hindi dapat alisan ng buhay, kalayaan, or ari-arian ang sino mang tao nang hindi kaparaanan ng batas, ni pagkaitan ang sino mang tao ng pantay na pangangalaga ng batas.

SEKSYON 1

Ang karapatan ng mga taong-bayan na magkaroon ng kapanatagan sa kanilang sarili, pamamahay, papeles, at mga bagay-bagay laban sa hindi makatwirang paghahalughog at pagsamsam sa ano mang layunin ay hindi dapat labagin, at hindi dapat maglagda ng warrant sa paghalughog o warrant sa pagdakip maliban kung may malinaw na dahilan na personal na pagpapasyahan ng hukom matapos masiyasat ang mayhabla at ang mga testigong maihaharap niya sa ilalim ng panunumpa o patotoo, at tiyakang tinutukoy ang lugar na hahalughugin, at mga taong darakpin o mga bagay na sasamsamin

SEKSYON 2

•Hindi dapat labagin ang pagiging lihim ng komunikasyon at korespondensya maliban sa legal na utos ng hukuman, o kapag hinihingi ang naiibang kaligtasan o kaayusan ng bayan ayon sa itinakda ng batas.

SEKSYON 3.1

Hindi dapat tanggapin para sa ano mang layunin sa alin mang hakbangin sa paglilitis ang ano mang ebidensya na nakuha nang labag dito o sa sinusundang seksyon

SEKSYON 3.2

Hindi dapat magpatibay ng batas na nagbabawas sa kalayaan sa pananalita, pagpapahayag, o ng pamamahayagan, o sa karapatan ng mga taongbayan na mapayabang magkatipon at magpetisyon sa pamahalaan upang ilahad ang kanilang mga karaingan.

SEKSYON 4

Hindi dapat magbalangkas ng batas para sa pagtatatag ng relihiyon, o nagbabawal sa malayang pagsasagamit nito. Dapat ipahintulot magpakailanman ang malayang pagsasagamit at pagtatamasa ng pagpapahayag ng relihiyon at pagsamba nang walang pagtatangi o pamimili. Hindi dapat kailanganin ang pagsusulit pangrelihiyon sa pagsasagamit ng karapatang sibil o pampulitika.

SEKSYON 5

Hindi dapat bawalan ang kalayaan sa paninirahan at ang pagbabago ng tirahan sa saklaw ng mga katakdaang itinatadhana ng batas maliban sa legal na utos ng hukuman. Ni hindi dapat bawalan ang karapatan sa paglalakbay maliban kun gpara sa kapakanan ng kapanatagan ng bansa, kaligtasang pambayan, o kalusugang pambayan ayon sa maaaring itadhana ng batas.

SEKSYON 6

Dapat kilalanin ang karapatan ng taong-bayan na mapagbatiran hinggil sa mga bagay-bagay na may kinalaman sa tanan. Ang kaalaman sa mga opisyal na rekord, at sa mga dokumento at papeles tungkol sa mga opisyal na gawain, transaksyon, o pasya, gayon din sa mga datos sa pananaliksik ng pamahalaan na pinagbabatayan ng patakaran sa pagpapaunlad ay dapat ibigay sa mamamayan sa ilalim ng mga katakdaang maaaring itadhana ng batas.

SEKSYON 7

Hindi dapat hadlangan ang karapatan ng mga taong-bayan kabilang ang mga naglilingkod sa publiko at pribadong sektor na magtatag ng mga asosasyon, mga unyon, o mga kapisanan sa mga layuning hindi lalabag sa batas.

SEKSYON 8

Ang mga pribadong ari-arian ay hindi dapat kunin ukol sa gamit pambayan nang walang wastong kabayaran.

SEKSYON 9

•Hindi dapat magpatibay ng batas na sisira sa pananagutan ng mga kontrata.

SEKSYON 10

Hindi dapat ipagkait sa sino mang tao ang malayang pagdulog sa mga hukuman at sa mga kalupunang mala-panghukuman at sa sapat na tulong pambatas nang dahil sa karalitaan.

SEKSYON 11

•Ang sino mang tao na sinisiyasat dahil sa paglabag ay dapat magkaroon ng karapatang mapatalastasan ng kaniyang karapatang magsawalang-kibo at magkaroon ng abogadong may sapat na kakayahan at malaya na lalong kanais-nais kung siya ang maypili. Kung hindi niya makakayanan ang paglilingkod ng abogado, kinakailangang pagkalooban siya ng isa. Hindi maiuurong ang mga karapatang ito maliban kung nakasulat at sa harap ng abogado.

SEKSYON 12.1

Hindi siya dapat gamitan ng labis na pagpapahirap, pwersa, dahas, pananakot, pagbabanta, o ano mang paraaan na pipinsala sa kanyang malayang pagpapasya. Ipinagbabawal ang mga lihim kulungan, solitaryo, ingkomunikado, o iba pang katulad ng anyo ng detensyon.

SEKSYON 12.2

•Hindi dapat tanggaping ebidensya laban sa kanya ang ano mang pagtatapat o pag-amin na nakuha nang labag sa seksyong ito o sa seksyong labing-pito.

SEKSYON 12.3

Dapat magtadhana ang batas ng mga kaparusahang penal at sibil sa mga paglabag sa seksyong ito at gayon din ng bayad-pinsala at rehabilitasyon sa mga biktima ng labis na mga paghihirap o katulad ng mga nakagawian, at sa kanilang mga pamilya.

SEKSYON 12.4

Ang lahat ng mga tao, maliban sa mga nahahabla sa mga paglabag na pinarurusahan ng reclusion perpetua kapag matibay ang ebidensya ng pagkakasala, bago mahatulan, ay dapat mapyansahan ng sapat ng pyador, o maaaring palayain sa bisa ng panagot ayon sa maaaring itadhana ng batas. Hindi dapat bawalan ang karapatan sa pyansa kahit na suspendido ang pribilehiyo ng writ of habeas corpus. Hindi dapat kailanganin ang malabis na pyansa.

SEKSYON 13

MAXIMUM PENALTY AY 40 YEARS

ANO ANG RECLUSION PERPETUA

KARAPATAN NG TAO NA HINDI BASTA BASTA PWEDENG HULIHIN

ANO ANG WRIT OF HABEAS CORPUS

•Hindi dapat papanagutin sa pagkakasalang kriminal ang sino mang tao nang hindi kaparaanan ng batas.

SEKSYON 14.1

Sa lahat ng mga pag-uusig kriminal, ang nasasakdal ay dapat ituring na walang sala hangga't hindi napapatunayan ang naiiba, at dapat magtamasa ng karapatang magmatwid sa pamamagitan ng sarili at ng abogado, mapatalastasan ng uri at dahilan ng sakdal laban sa kanya, magkaroon ng mabilis, walang kinikilingan, at hayagan paglitis, makaharap ang mga testigo, magkaroon ng sapilitang kaparaanan upang matiyak ang pagharap ng mga testigo sa paglilitaw ng ebidensyang para sa kanyang kapakanan. Gayon man, matapos mabasa ang sakdal, maaring ituloy ang paglilitis kahit wala ang nasasakdal sa pasubaling marapat na napatalastasan siya at di makatwiran ang kanyang kabiguang humarap

SEKSYON 14.2

•Hindi dapat suspindihin ang pribilehiyo ng writ of habeas corpus, maliban kung may pananalakay o paghihimagsik, kapag kinakailangan ng kaligtasan pambayan.

SEKSYON 15

Dapat magkaroon ang lahat ng mga tao ng karapatan sa madaliang paglutas ng kanilang mga usapin sa lahat ng mga kalupunang panghukuman, mala-panghukuman, o pampangasiwaan.

SEKSYON 16

Hindi dapat pilitin ang isang tao na tumestigo laban sa kanyang sarili.

SEKSYON 17

•Hindi dapat detenihin ang sino mang tao dahil lamang sa kanyang paniniwala at hangaring pampulitika.

SEKSYON 18.1

Hindi dapat pairalin ang ano mang anyo ng sapilitang paglilingkod, maliban kung kaparusahang pataw ng hatol ng pagkakasala.

SEKSYON 18.2

•Hindi dapat ipataw ang malabis na multa, ni ilapat ang malupit, imbi o di-makataong parusa, o ang parusang kamatayan, matangi kung magtadhana ang Kongreso ng parusang kamatayan sa mga kadahilanang bunsod ng mga buktot ng krimen. Dapat ibaba sa reclusion perpetua ang naipataw nang parusang kamatayan.

SEKSYON 19.1

Dapat lapatan ng kaukulang batas ang pagpapahirap na pisikal, sikolohikal, o imbing pagpaparusa sa sino mang bilanggo o detenido o ang paggamit ng mga kaluwagang penal na di-makatao

SEKSYON 19.2

Hindi dapat ibilanggo ang isang tao nang dahil sa pagkakautang o hindi pagbabayad ng sedula

SEKSYON 20

•Hindi dapat na ang isang tao ay makalawang masapanganib ng kaparusahan sa iisang paglabag. Kung pinarurusahan ng batas at ng ordinansa ang isang kagagawan, ang pagkaparusa o pakaabswelto sa ilalim ng alin man dito ay magiging hadlang sa iba pang pag-uusig sa gayon ding kagagawan.

SEKSYON 21

. Hindi dapat magpatibay ng batas ex post facto o bill of attainder.

SEKSYON 22

ito ay kapag may ginawa ka noon taposginawang batas ngayon hindi ka pwede ikulong

ANO ANG ex post facto

kailangang dumaan sa due process or legal na action ang nasasakdal

anoang bill of attainder.