hoofdstuk 16. het sociale en emotionele brein

emoties

zijn interne wegwijzers: hierdoor weten we hoe we ons moeten gedragen, wat te vermijden en wat te onderzoeken.

• emoties zijn gekoppeld aan stimuli en situaties die een inherente overlevingswaarde hebben

• kunnen lonend of straffend zijn en zelfs leiden tot extremen zoals fobieën en fetisjen

mentaliseren

nadenken over de intenties, wensen en overtuigingen van anderen, is aan een ander breinnetwerk gekoppeld dan emotionele oordeelsvorming

spiegelen

de mate waarin we andere begrijpen door stimulatie van emotionele, bewegings of lichaamstoestanden

stemming

een emotionele toestand die in de loop van de tijd wordt uitgebreid

darwing

hield zich bezig met het documenteren van expressies (de uiterlijke manifestaties van emoties). hij registreerde hoeveel uitdrukkingen bewaard zijn gebleven over soorten heen.

• expressies zijn aangeboren, niet aangeleerd

• door expressie kan een dier de emotionele toestand van een ander dier interpreteren

• visie sluit aan bij andere benaderingen uit zijn tijd

  • angst verhoogt gezichtsveld en groter neusvolume leidt tot snellere oogbewegingen terwijl walging een tegenovergesteld effect heeft

freud

freud verdeeld de geest in 3 mechanismen

• id: primitieve, aangeboren deel van de persoonlijkheid, het vertegenwoordigd onze primitieve driften (infclusief emotionele basisbehoeften voor seks, voedsel, warmte…)

• ego: het rationele en redelijke deel van de persoonlijkheid, opereert vanuit het realiteitsprincipe

  • superego: het aspect van de persoonlijkheid dat iemands geweten vertegenwoordigd en het onderscheid maakt tussen goed en kwaad

james-lange

• het is de zelfperceptie van het lichamelijke veranderingen die emotionele ervaring produceert, veranderingen in lichaamstoestand vinden plaats voor de emotionele ervaring en niet andersom

• veranderingen in het lichaam worden teweeggebracht door het autonome zenuwstelsel

• er is afdoende bewijs dat veranderingen in lichaamstoestanden op zichzelf niet genoeg zijn om een emotie voort te brengen

• schacter en singer: experiment waarbij epinefrine werd ingespoten bij deelnemers. de studie suggereert dat lichamelijke ervaringen geen emoties creëren, maar ze kunnen bewuste emotionele ervaringen verbeteren

• damasio: lichamelijke reacties zijn gekoppeld aan emoties die de besluitvorming sturen (somatic-marker-hypothese).

cannon-bard

theorie stelt dat lichamelijke gewaarwordingen de verschillen tussen emoties niet kunnen verklaren. emoties worden enkel uit het brein verklaard en lichamelijke reacties vinden plaats na de emotie zelf.

• de emotiecentrum, het ontvangt en beoordeeld zintuigelijk input met emotionele inhoud en verstuurt vervolgens signalen naar het autonome systeem (dat lichamelijk sensaties veroorzaakt) en naar de cortex (waar emoties bewust kunnen worden ervaren)

het circuit van papez en het limbisch brein

• theorie gebaseerd op het werk van cannon-bard, maar breidde deze uit naar een circuit van gebieden, waaronder de hypothalamus, de hippocampus, de cingulate cortex en de voorste kern van de thalamus

• circuit van papez

• maclean: uitbreiding van het tweede circuit met de amygdala en orbitofrontale cortex. dit noemt hij het limbisch brein. de verschillende gebieden samen vormen een emotioneel brein

• deze theorie wordt niet langer ondersteund door de cognitieve neurowetenschap, een aantal gebieden in het circuit van papez hebben geen functies die primair met emoties te maken hebben

circuit van papez

hierin vindt het gevoel van emoties zijn oorsprong, een limbisch circuit waarvan gedacht werd dat het betrokken was bij lichamelijke regulatie. een tweede circuit (met ook de cortex) zou van belang zijn voor een weloverwogen analyse op basis van geheugenassociaties over de stimulus

da basisemotie-theorie van ekman

er zijn een klein aantal emoties die gevormd zijn door verschillende evolutionaire vereisten, die gekoppeld zijn aan afzonderlijke neurale substraten en specifieke gezichtsuitdrukkingen hebben in verschillende culturen

• andere benadering: de verschillende categorieën van emoties zijn opgebouwd uit verschillende kernprocessen, zoals autonome reacties, benaderings- en vermijdingsreacties en voortdurende cognities (bv. overtuigingen, beoordelingen)

• 6 basisemoties: blijdschap, verdriet, walging, boosheid, angst en verrassing

  • ekman: categorieën op basis van gezichtsuitdrukkingen in verschillende culturen, maar er is ook een specifieke neurale grondlas die ontwikkeld is voor verschillende overlevingsproblemen en die automatisch plaatsvind.

  • niet elke basisemotie heeft haar eigen breingebied- of netwerk (hoewel er wel specialisatie is)

  • liefde is een evolutionaire aanpassing met gespecialiseerde circuits, maar zonder gezichtsuitdrukking

de theorie van feldmannp-barett

alle emoties passen in een kernaffect-systeem met 2 dimensies: aangenaam-onaangenaam en activering-deactivering.

• model gebaseerd op factoranalyse van stemmingen, gekoppeld aan lichamelijke gewaarwordingen van emoties en aan limbische structuren

• eerst worden categorieën van emoties geconstrueerd omdat ze het kerneffectensysteem op enigszins verschillende manieren aanboren en omdat ze zijn gekoppeld aan bepaalde soorten informatie die buiten het kerneffectensysteem worden verwerkt

• controversiële claim: gezichtsuitdrukkingen zijn geconstrueerd op basis van ervaring in plaats van aangeboren

• haidt: morele emoties: emoties die te maken hebben met het eigen gedrag jegens anderen, of het gedrag van anderen jegens zichzelf of anderen.

  • dit verondersteld het bestaan van een normatieve maatstaf aan de hand waarvan we ons gedrag beoordelen. deze normen kunnen het product zijn van een aangeboren mechanisme, maar ook van cultureel geaccepteerde normen

morele oordelen

omvatten een evaluatie van acties en intenties tegen 1 of andere standaard van acceptabel gedrag. … treden op wanneer we ons gedrag vergelijken met dat van anderen. kan tot schaamte, schuld of trots leiden, woede en walging wanneer dit bij andere mensen wordt waargenomen

syndroom van kluver-bucy

bilaterale leasies (bij apen) die leiden tot ongewone tamheid, emotionele botheid, neiging om objecten met de mond te onderzoeken en veranderingen in het dieet. objecten verliezen hun aangeleerde emotionele waarde.

huidgeleidingsreactie (skin conductance response)

deze meet autonome activering en is daardoor een lichamelijke maat van emotieverwerking

• mensen met schade aan amygdala vertonen geen geconditioneerde respons, maar kunnen de associatie wel verbaal aanleren, schade aan de hippocampus geeft wel een normale geconditioneerde reactie, maar de associatie kan niet herinnerd worden. associatie wordt dus bewaard in de amygdala en in de hippocampus

insula

klein gebied van de cortex begraven onder de temporale kwabben en heeft belangrijke rol in pijnperceptie en smaakperceptie

ziekte van huntington

selectieve beperkingen in het herkennen van gezichtsuitdrukkingen van walging en relatieve beperkingen in vocale uitingen van walging

algemene functie van de orbitofrontale cortex

het bepalen van de huidige waarde van een stimulus, flexibel reageren op stimuli die normaalgesproken belonend zijn, maar dat plots niet meer zijn.

reversal learning

beloonde en niet-beloonde stimuli wordt omgekeerd

extinctie

een beloonde stimulus niet langer wordt beloond

anterior cingulate cortex

is betrokken bij het detecteren van voornamelijk niet-emotionele functies zoals het monitoren van repsonsconflicten, ook betrokken bij de verwerking van sociale en emotionele stimuli.

cyberball-spel

spel waarbij sociale uitsluiting kan getest worden. de rechter ventrolaterale prefrontale cortex is gekoppeld aan sociale uitsluiting

limbisch circuit

lus die specifiek relevant is voor beloningsleren: begint en eindigt in de orbitofrontale cortex en limbische regio’s, passeert de basale ganglia (inclusief het ventrale striatum) en de thalamus

ventrale striatum

deel van de basale ganglia dat de nucleus accumbens omvat

cognitieve model van bruce en young

aparte route voor het herkennen van emotionele uitdrukkingen die verschilt van het mechanisme voor taken als liplezen of het waarnemen van blikrichting

• het herkennen van specifieke emotie gebeurt in verschillende hersengebieden, die gespecialiseerd zijn in verschillende emotiecategorieën of in emotiewaarneming in het algemeen

• we kunnen de emotionele toestanden van anderen begrijpen door ze te stimuleren in onze eigen hersengebieden voor emotionele ervaring (orbitaal en ventromediaal frontaal) en gevoelens in ons eigen gezicht (somatosensorisch)

neuroanatomische model van haxby

maakt onderscheid tussen onveranderlijke en veranderlijke representaties van een gezicht

• onveranderlijke representaties zijn van belang voor iemands identiteit en zijn gelinkt aan het fusiform aangezichtsgebied (FFA)

• veranderlijke representaties zijn nodig voor het herkennen van gezichtsuitdrukkingen en blikrichtingen en gelinkt aan de bovenste temporale sulcus (STS)

• voor het herkennen van emoties en gezichtsuitdrukkingen is een uitgebreider systeem nodig met de amygdala en de insula

• FMRI toont aan dat de dynamische gezichten de STS meer activeren dan statische gezichten, dit geldt niet voor regio’s zoals de FFA

simulatietheorie

verzameling van theorieën met als uitgangspunt dat we anderen begrijpen doordat we hun huidige toestand plaatsvervangend op onszelf toepassen

• als we iemand zien lachen activeren we onze affectieve routes door blijdschap en bewegingsprogramma’s die een lach activeren

social reference

het gedrag van baby’s wordt beïnvloed door de reactie van hun primaire verzorger. dit is vergelijkbaar met klassieke conditionering waarbij gezichtsuitdrukking een geconditioneerde respons oproepen die geassocieerd wordt met het nieuwe object