gs

Totalitarisme

politiek systeem waarin de staat totale controle heeft over politiek, samenleving én privéleven van burgers

Ideologie

samenhangend geheel van ideeën over hoe de samenleving ingericht moet zijn

Totalitaire ideologie

ideologie die geen andere ideeën duldt en volledige onderwerping aan de staat eist

Eenpartijstaat

politiek systeem waarin slechts één politieke partij is toegestaan

Propaganda

het verspreiden van gekleurde informatie om mensen politiek te beïnvloeden

Censuur

het verbieden of controleren van informatie die tegen de staat ingaat

Staatsterreur

gebruik van geweld en angst door de overheid om de bevolking te controleren

Geheime politie

organisatie die tegenstanders opspoort en uitschakelt (bijv. KGB, Gestapo)

Hannah Arendt

denker die totalitarisme beschreef als een systeem gebaseerd op angst, isolatie en massamobilisatie

Karl Marx

denker die het communisme bedacht als ideologie voor een klasseloze samenleving

Russische Revolutie (1917)

staatsgreep waarbij Lenin en de bolsjewieken de macht grepen in Rusland

Vladimir Lenin

leider van de Russische Revolutie en eerste communistische leider van Rusland

Bolsjewieken

communistische groep die in 1917 de macht overnam

Sovjet-Unie (USSR)

communistische staat ontstaan na de Russische Revolutie

Planeconomie

economisch systeem waarin de overheid bepaalt wat en hoeveel er geproduceerd wordt

Collectivisatie

samenvoegen van privébezit (vooral landbouw) tot staatsbezit

Rode Terreur

grootschalig geweld tegen tegenstanders van het communistische regime

Jozef Stalin

communistische leider die de Sovjet-Unie veranderde in een totalitaire staat

KGB

geheime politie van de Sovjet-Unie

Fascisme

totalitaire ideologie gericht op nationalisme, orde, gehoorzaamheid en een sterke leider

Benito Mussolini

leider van het Italiaanse fascisme

Zwarthemden

fascistische knokploegen die geweld gebruikten tegen tegenstanders

Mars op Rome (1922)

machtsgreep van Mussolini waardoor hij premier werd

Il Duce

titel van Mussolini, betekent “de leider”

Fasces

oud-Romeins symbool waar het woord fascisme van is afgeleid

Nationalisme

overtuiging dat het eigen volk of land boven anderen staat

Nationaalsocialisme (nazisme)

totalitaire ideologie met fascistische én racistische kenmerken

NSDAP

Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij

Adolf Hitler

leider van nazi-Duitsland

Weimarrepubliek

democratische staat in Duitsland na de Eerste Wereldoorlog

Verdrag van Versailles (1919)

vredesverdrag dat Duitsland zwaar strafte na WOI

Dolkstootlegende

propagandamythe dat Duitsland WOI verloor door verraad van binnenuit

Rijksdagbrand (1933)

brand die door de nazi’s werd gebruikt om de democratie af te schaffen

Machtigingswet (1933)

wet waarmee Hitler een dictatuur vestigde

Gestapo

geheime politie van nazi-Duitsland

Volksgemeinschaft

idee van één Duitse volksgemeenschap zonder ‘ongewensten’

Massaorganisatie

door de staat gecontroleerde organisatie om burgers te indoctrineren

Hitlerjugend

nazi-jeugdorganisatie voor ideologische opvoeding

Arbeitsfront

nazi-organisatie die vakbonden verving

De Pioniers

communistische jeugdorganisatie in de Sovjet-Unie

Communicatiemiddelen

middelen om informatie te verspreiden (radio, film, krant)

Radio

massamedium waarmee leiders direct het volk konden toespreken

Propagandafilm

film gebruikt om ideologie te verheerlijken en tegenstanders te demoniseren

Tweede Wereldoorlog (1939–1945)

wereldwijde oorlog tussen geallieerden en asmogendheden

Appeasement-politiek

toegeven aan agressie om oorlog te voorkomen

Invasie van Polen (1939)

directe aanleiding voor het uitbreken van WOII

Blitzkrieg

snelle Duitse aanval met tanks en luchtmacht

Operatie Barbarossa (1941)

Duitse aanval op de Sovjet-Unie

Pearl Harbor (1941)

Japanse aanval waardoor de VS deelnamen aan de oorlog

Slag bij Stalingrad

keerpunt waarbij Duitsland werd teruggedrongen

D-Day (1944)

geallieerde landing in Normandië

Capitulatie Duitsland (1945)

overgave na val van Berlijn

Hiroshima en Nagasaki (1945)

atoombommen die Japan tot overgave dwongen

Holocaust

fabrieksmatige massamoord op Joden door nazi-Duitsland

Shoah

Hebreeuwse term voor Holocaust, betekent vernietiging/ramp

Antisemitisme

haat en discriminatie tegen Joden

Rassenleer

nazistische theorie dat mensen in rassen zijn verdeeld

Neurenberger Wetten (1935)

wetten die Joden hun burgerrechten ontnamen

Kristallnacht (1938)

grootschalige aanval op Joden en Joodse bezittingen

Razzia

plotselinge gewelddadige arrestatieactie

Concentratiekamp

kamp voor opsluiting en dwangarbeid

Wannseeconferentie (1942)

besluit tot de Endlösung

Endlösung

plan voor de systematische vernietiging van Joden

Vernietigingskamp

kamp speciaal ingericht voor massamoord

Duitse inval in Nederland (10 mei 1940)

begin van de bezetting

Bombardement op Rotterdam

dwong Nederland tot overgave

Arthur Seyss-Inquart

rijkscommissaris en bestuurder van bezet Nederland

Verzet

actief tegenwerken van de bezetter

Accommodatie

aanpassen aan de bezetting om te overleven

Collaboratie

actief samenwerken met de bezetter

NSB

Nederlandse fascistische partij die met de nazi’s samenwerkte

Anton Mussert

leider van de NSB