geomorfologie deel 3

h12 & h13

fluviatiele processen

landschapsvormende processen onder invloed van stromend water. erosie, transport en afzetting.

wat voor soort rivier zie je hier en welk soort fluviatiel landschap?

meanderende rivier. een floodplain

wat zie je hier?

puinwaaier = afzettingen van sediment door een rivier

wat zie je hier?

een ravijn ingesneden door watererosie

floodplain

overstromingsvlakte

wat zijn 4 verschillende watererosie landschapsvormen?

1. pieken en ravijnen
2. canyons
3. puinwaaier
4. floodplain

hoe begint fluvial erosion?

het begint met grond erosie bovenaan een helling.

welke 4 soorten helling erosie zijn er?

1. splash erosion
2. sheet erosion
3. rill erosion
4. gully/badlands

splash erosion

wanneer regendruppels op de grond vallen, duwen die door de kracht gronddeeltjes weg en die vallen op een andere plek neer. (druppel erosie)

sheet erosion

oppervlakte afstroming. als er veel regen valt of de grond is al verzadigd dan gaat het water afstromen. deze afstroming verwijderd de bodem in dunne lagen

rill erosion

kleine steile geulen. als een landschap erg steil is, is de waterstroom nog vernietigender. ze snijden geulen in het landschap.

gully/badlands

na verloop van tijd kunnen kleine geultjes (rill erosion) samen komen en een veel groter oppervlak wegsnijden. Er kunnen badlands of canyons ontstaan

welke 3 soorten erosie in/van water zijn er?

1. hydraulische werking
2. abrasie
3. corrosie

hydraulische werking

waterkracht. kan snel losse materialen (alluviale materialen), zoals klei en zand eroderen. erosie sloopt de banken van de rivier.

abrasie

mechanische erosie door het sediment wat in water zit in combinatie met stromend water. abrasie schuurt delen van de wallen en grond in een beek/rivier. dit veroorzaakt kolkgaten.

kolkgat/potholes

ontstaan door abrasie.

corrosie

oplossen van gesteente en mineralen door water (maakt o.a. karsten)

stream load

de vaste stoffen die getransporteerd worden door een rivier/beek

de vaste stoffen gedragen door een streamcload. Op welke 3 manier draagt een rivier vaste stoffen?

1. in oplossing
2. in suspensie (zwevend)
3. bodemlast (rollend/glijdend)

wat zie je hier?

puinwaaier (alpen)

graded stream

een stroom die gedurende de jaren zich heeft aangepast aan de snelheid van de rivier om transport vanuit de basis mogelijk te maken. hiervoor moet een rivier eerst alluviaal stromen.

wanneer is een rivier alluviaal

als hij over zijn eigen afzettingen stroomt en later weer opnieuw kan eroderen en meenemen.

waar is een waterval een indicatie voor?

een onevenwichtsprofiel

hoe ontstaan watervallen?

ontstaan waar harde steen overgaat in zachte steen. de zachte steen slijt weg door de harde stroom van een waterval. (abrasie)

meander

een lus/bocht in een rivier. ontstaat doordat het water in de buitenbocht het snelst stroomt, waardoor grond wordt weggespoeld en in de andere zijde wordt afgezet.

nickpoint

abrupte verandering in gradiënt van de rivier. stroming is hier snel en turbulent. zoals een waterval.

graded profile (evenwichtsprofiel)

profiel dat is aangepast om de gemiddelde sediment last te vervoeren.

ungraded stream

een onevenwichtsprofiel dat nog bezig is met downcutting. zoals watervallen, meren,

base level

de limiet in het laagste punt tot waar een rivier kan eroderen. meestal zeeniveau

entrenched meander

als een meander door tektonische activiteit omhoog wordt geduwd dan zoekt de meander doormiddel van erosie weer een weg naar beneden.

alluvial terraces

een getrapt landschap gemaakt door een rivier door erosie.

geomorfologische cyclus

een constant veranderend landschap door fluviavatiele processen. Het idee dat landschappen door een cyclus van veranderingen gaat en weer terug bij het begin komt.

beschrijf de geomorfologische cyclus

1. Heel gebied wordt omhoog getild boven base level maar blijft vlak.
2. Binnen in de hoogvlakte gaan de rivieren zich diep insnijden.
3. Nu krijg je een bergachtig gebied.
4. na verloop van tijd wordt dit een meer heuvelachtig gebied.
5. na verloop van tijd wordt dit vlakker en vlakker.

(meestal wordt niet de gehele cyclus in een gebied behaald.) 

wat zijn de 4 riviersystemen?

1. recht riviersysteem
2. vlechtend riviersysteem
3. meanderend riviersysteem
4. anastomoserend riviersysteem

recht riviersysteem

typisch hoog in de bergen.

vlechtend riviersysteem

allerlei verschillende kanalen die zichzelf kruisen, zoals een vlecht. vaak in de bovenloop.

meanderend riviersysteem

Meanders veranderen steeds van vorm. Bochten in de rivier worden steeds groter (meanderen). In de buitenbocht stroomt de rivier het hardst. Hier treed flinke erosie op.

anastomoserend riviersysteem

stabiel patroon van meerdere onderling verbonden riviergeulen. vaak voorkomend in gebieden met bodemdaling of zeespiegelstijging. lijkt op biesbos

hoefijzermeer (ox-bow lakes)

rivier stroomde hier vroeger rechtdoor. door zand en slib is het stuk waar de rivier vroeger liep afgesloten. er is zo een meer ontstaan in de vorm van een hoefijzer.

oeverwal

Een oeverwal is een natuurlijke hoogte langs een rivier, die ontstaat doordat tijdens het buiten haar oevers treden van de stroom het grofste materiaal het dichtst bij de rivier wordt afgezet.

waarom slaan de golven hier ver uit de kust om ?

golven slaan eerder om door de zandbanken

Beschrijf het zomerprofiel van de Hollandse kust bij Egmond aan Zee

* Gesloten kust met doorlopende duinenrij (zeereep) en met zandbanken (heuvels) voor de kust
* Golven breken snel af door de zandbanken
* Water kan niet terugstromen door de zandbanken waardoor je op 1 plek een harde terugstroom ziet
* meer regressie (progradation)

Beschrijf het winterprofiel van de Hollandse kust bij Egmond aan Zee

* Zeebodem en strand is plat


* Er ontstaat steile rand bij het strand
* Golven breken hier niet snel af
* meer ingressie (retrogradation)

Noem 2 kustdwarse effecten

1. Aanvoer met golven (golfvorm)
2. Afvoer door retourstroom (erosie)

Noem 3 kenmerken van kustlangse stromingen

1. Scheef invallende golven
2. Getijstromen
3. Wind

Noem 3 dingen die zorgen voor kustaanwas

1. aanvoer van golven
2. Wind
3. ingrepen van de mens (zandmotor)

transgressie

structurele kusterosie die ervoor zorgt dat de kustlijn steeds meer landinwaarts komt

Waar zorgen die haken voor bij het Noordzeekanaal in IJmuiden?

Zodat het kanaal niet gaat verzanden. Aan de zijkanten van die haken hoopt zand op. Vaak aan 1 kant door de wind of schuin invallende golven

hoe ontstaan golven?

golven worden gemaakt door de wind over het wateroppervlakte.

* Golven ontstaan door wind
* Waterdeeltjes in een golf bewegen in een cirkel.
* De cirkel vervormd als hij dichtbij bij de kust komt
* De golf wordt hierdoor hoger.
* Als de golf ondiep water bereikt, dan breekt hij af

wat voor effect heeft de zeebodem op een golf?

bodem remt de golfslag af. de golf wordt steiler en klapt hierdoor om.

beachdrift

* Stroming waarbij golven schuin neer vallen aan het strand (swash)
* De golven spoelen met een rechte lijn weer terug (backswash)

tsunami

een stel golven ontstaan door een aardbeving of onderzeese landverschuivingen

littoral drift (kustdrift)

de golf breekt aan de kust en vormt energie om sediment te bewegen

2 processen littoral drift

1. beach drift
2. longshore current transport

longshore current transport (kuststroming)

Golven bereiken de kust onder een hoek waardoorkustlangse stroming of drift ontstaat die zand langshet strand transporteert

Wat zijn headlands (kaap)? Hoe is het ontstaan?

* Een uitstekend kustgedeelte van rotsen.
* De zachte laag is geërodeerd door golven en de harde laag blijft over. (Wave refraction)

waarom hebben we getijde?

Aarde en maan hebben krachten waardoor ze bij elkaar blijven. Het water op de aarde wordt door die krachten ook uit elkaar getrokken. Hierdoor krijg je getijde (eb en vloed)

Wat zijn Amfidromische punten?

Punten waarbij het getij minimaal is

Kusten worden gemaakt als gevolg van 2 processen. Welke?

1. kusten als gevolg van erosie
2. kusten als gevolg van afzetting

welke 2 soorten erosie kust typen zijn er?

1. klif
2. marine terras

welke 2 soorten sedimentatie kust typen zijn er?

1. waddenkust
2. delta kusten

klif

een rots klif gevormd en onderhouden door verwering en erosie van golven die breken.

marine terras

door tektonische activiteiten wordt een stuk grond omhoog gelift boven de golfaanslag.

strand

neergelegd zand, grind of grotere stenen in de zone waar golven breken.

waddenkust

laaggelegen gebieden met klein gradiënt. Door eb en vloed kan er ook zand en klei komen tussen het land en de standwal.

VB: Waddenzee

delta kust

rivier zet sediment af in zee doordat de stroomsnelheid afneemt en sediment naar beneden zakt. Delta’s vallen onder rivieren.

verdronken kust

relatieve zeespiegelstijging. oude landschappen verdwijnen onderwater. (fjordenkust en riakust)

fjord

een inham die volgestroomd is met zeewater. het ligt altijd in een bergachtig gebied met steile wanden die door gletsjers zijn uitgesneden.

koraalrif

een ondiepte in de zee die opgebouwd is door koraalpoliepen (levende wezens)

welke 3 soorten koraalriffen zijn er?

1. fringing reef/kustrif
2. barrier reef
3. attols

waarom sterft koraalrif?

door de opwarming van zeewater. dit blijkt te leiden tot verbleking van koraal en dus ook tot het afsterven van koraal.

2 soorten wind erosie vormen

1. deflatie (wegblazen)
2. abrasie (zandstralen)

hoe is dit keivloertje ontstaan?

door deflate (desert pavement). de wind heeft de lichtere bovenlaag meegenomen waardoor alleen het zwaarder gesteente achter blijft.

saltatie

de golvende, sprongsgewijze manier van transport van sediment door de wind. door de druk waarmee een deeltje uit de lucht valt, wordt een ander deeltje omhoog geblazen.

zand duin

een heuvel gevormd door los zand.

5 verschillende soorten zandduinen

1. barchaan
2. transversaal
3. stervormig
4. parabool
5. longitudinaal

barchaan

langgerekte halvemaanvormige duin met de punten naar benden windafwaarts

transversaal

aan elkaar geraakte Barchaan duinen. er is te veel zand dus de puntjes kunnen niet meer vormen zoals bij de barchaan.

stervormig

de wind is variabel. hierdoor ontstaan de uitsteeksel die lijken op een ster

parabool

overvloedig veel zand met een vochtige windrichting. vegetatie houdt het zand vast. (nederlandse kustduinen)

longitudinaal

langgerekte vormen in de lengte van de wind. hiervoor moet hele sterke wind aanwezig zijn.

löss

eolische afzetting van silt. korrelgrootte tussen zand en klei. gele rivier van china is geel vanwege eroderend löss. (op de foto zie je grotten in löss)