1

Tot welke taalfamilie behoort het Nederlands en wat voor soort taal is het?

Het Nederlands is een Germaanse taal binnen de Indo-Europese taalfamilie

Welke cultuur wordt gezien als oorsprong van de Indo-Europese talen?

De Kurgan-cultuur

Waar en wanneer ontstond de Kurgan-cultuur?

Ten noorden van de Kaspische Zee, in het 5de millennium v.C.

Wanneer bereikte de Indo-Europese cultuur gebieden zoals Scandinavië, Duitsland en Nederland?

In het 3de millennium v.C.

Wanneer werd het gebied dat nu Vlaanderen is gegermaniseerd?

Ongeveer in de 2de eeuw na Christus

Hoe heet de eerste periode van het Germaans?

Oergermaans

Wat is een typisch kenmerk van het Oergermaans?

Wisselend accent

Wat betekent “wisselend accent” in het Oergermaans?

Dat de klemtoon binnen woorden kon verschuiven

Hoe heet de tweede periode van het Germaans?

Gemeengermaans

Hoe heet de eerste periode van het Germaans?

Oergermaans

Wat gebeurt er met de klemtoon in het Gemeengermaans?

Die verschuift naar de eerste lettergreep

Wat is het gevolg van klemtoon op de eerste lettergreep voor het woordeinde?

Het onbeklemtoonde woordeinde verschrompelt

Wat is een gevolg van die verschrompeling voor naamvallen?

Naamvallen brokkelen af

Wat zijn klankverschuivingen in het Gemeengermaans?

Systematische veranderingen van klanken

Geef een voorbeeld van een klankverschuiving van Latijn naar Germaans (p → f).

Latijn pater → Germaans fater

Geef een voorbeeld van een klankverschuiving van Latijn naar Germaans (f → b).

Latijn frater → Germaans broder

Geef een voorbeeld van een klankverschuiving van Latijn “flos” naar Germaans.

atijn flos → Germaans bloma

Wat ontstaat er in de derde periode van het Germaans?

Afzonderlijke Germaanse talen

Geef voorbeelden van Germaanse talen die in deze periode ontstaan.

Oudnoors, Oudengels, Oudhoogduits, Oudsaksisch, Oudnederfrankisch

Uit welke taal ontwikkelt het Nederlands zich uiteindelijk?

Oudnederfrankisch → Oudnederlands

Uit welke Germaanse varianten bestaat het Oudnederlands voornamelijk?

Fries (Ingvaeoons), Saksisch en vooral Nederfrankisch

Welke component is het belangrijkst in het Oudnederlands?

Nederfrankisch

Wanneer spreken we van Oudnederlands als aparte taal?

Wanneer klankveranderingen groot genoeg zijn om het te onderscheiden van andere West-Germaanse talen

Rond welke eeuw wordt het Oudnederlands duidelijk onderscheiden?

Rond de 9de eeuw

Welke klankverandering zie je van Duits “Luft” naar Nederlands?

ft → cht (lucht)

Wat is monoftongering?

Het vereenvoudigen van een tweeklank naar een enkelvoudige klinker

Geef een voorbeeld van monoftongering van Duits naar Nederlands.

Duits Bein → Nederlands been

Welke klankverandering zie je bij Duits “gehen” naar Nederlands?

g → /ɣ/ (gaan)

Wat is de datering van het Oudnederlands?

Alles vóór 1170

Welke soorten bronnen kennen we uit het Oudnederlands?

Het beroemde zinnetje, glossen, Wachtendonckse psalmen en de Utrechtse doopbelofte

Welke kenmerken heeft het Oudnederlands op vlak van klanken?

Het heeft nog bepaalde klanken die vandaag verdwenen zijn en er is nog geen verdoffing

Welke kenmerken heeft het Oudnederlands op vlak van grammatica?

Er is nog een andere verbuiging en vervoeging

Hoe is de woordvolgorde in het Oudnederlands?

Tamelijk vrij

Wat kenmerkt de woordenschat van het Oudnederlands?

Er zijn veel woorden die vandaag verdwenen zijn en er komen nieuwe leenwoorden uit het Latijn

Wat is de datering van het Middelnederlands?

Vanaf 1170 tot de 16de eeuw

Welke soorten bronnen kennen we uit het Middelnederlands?

Literaire teksten (Karel ende Elegast, Van den Vos Reynaerde), ambtelijke teksten (Schepenbrief van Bochoute 1249) en prozateksten (kookboeken, woordenlijsten)

Wat is het belangrijkste kenmerk van het Middelnederlands als taalvorm?

Het is een verzameling dialecten en er is nog geen standaardtaal

Wat gebeurt er met de flexie-uitgangen in het Middelnederlands?

Ze worden verdoft of verdwijnen (bv. hi leefde)

Welke bijzonderheden komen nog voor in de flexie van het Middelnederlands?

Vormen zoals "hi scrivet"

Hoe is de spelling in het Middelnederlands?

Min of meer fonetisch

Hoe verschilt de woordenschat van het Middelnederlands van het moderne Nederlands?

Ze wijkt sterk af van de huidige woordenschat

Hoe verschilt de woordvorm in het Middelnederlands van het moderne Nederlands?

Vaak anders (bv. almoesne → aalmoes)

Wat is de datering van het Nieuwnederlands?

Vanaf de 16de/17de eeuw

Wat kunnen we zeggen over de bronnen van het Nieuwnederlands?

Ontelbaar

Waar ontstaat de standaardtaal in het Nieuwnederlands?

In het Noorden

Wat gebeurt er met grammatica en spelling in het Nieuwnederlands?

Ze worden vastgelegd en later vereenvoudigd

Hoe verspreidt de standaardtaal zich in het Nieuwnederlands?

Door media en onderwijs

Wat gebeurt er met dialecten in het Nieuwnederlands?

Ze worden steeds minder gebruikt

Wat gebeurt er met het verschil tussen Noord en Zuid in het Nieuwnederlands?

Ze krijgen dezelfde standaardtaal

Hoe evolueren Noord en Zuid verder binnen het Nieuwnederlands?

Ze groeien wat uit elkaar (tussentaal vs. Poldernederlands)

Wat gebeurt er met het verschil tussen schrijftaal en spreektaal in het Nieuwnederlands?

Dat verschil is bijna verdwenen

Vanaf wanneer werd er in de streek van het huidige Nederland en Vlaanderen Nederlands gesproken?

Rond 800 na Christus (tijd van Karel de Grote)

Van wanneer dateren de oudste sporen van geschreven Nederlands?

Rond 800

Welke van de gegeven teksten zijn geschreven in het Oudnederlands?

Geen van de opties

Uit welke streek is de oudst bekende Middelnederlandse tekst (ca. 1170) afkomstig?

Limburg

Waarom spreken we vanaf ca. 1150 niet meer over Oudnederlands maar over Middelnederlands?

Omdat er toen belangrijke klankveranderingen plaatsvonden

Wanneer duikt de naam “Nederlands” voor het eerst op?

1482

Welke andere benamingen werden vroeger voor het Nederlands gebruikt?

Diets en Nederduits

Welke woorden werden bedacht door Simon Stevin?

Driehoek, rechthoek, aftrekken, optellen, evenaar, wiskunde

Welke opvallende stelling verkondigde Goropius Becanus over het Nederlands?

Dat het Nederlands de taal van Adam en Eva was

Hoeveel procent van de Zuidelijke bevolking trok na 1585 naar het Noorden?

Ongeveer 10%

Hoe werden Zuid-Nederlandse vluchtelingen in het Noorden ontvangen na 1585?

Met open armen omdat ze rijk, hoogopgeleid waren en goed Nederlands spraken

Hoeveel procent van de bevolking van Leiden was in de 17de eeuw van Vlaamse of Brabantse oorsprong?

Ongeveer 67%

Wat is het verband tussen deze woorden: genoegen → wellust, gewoon → gemeen, onschuldig → onnozel, beroemd → berucht, gezicht → tronie, lachwekkend → belachelijk?

Dit zijn oude betekenissen/woorden (Vondel) tegenover hedendaags Nederlands

Wat was de officiële taal in Vlaanderen tijdens de Spaanse en Oostenrijkse periode (1585-1794)?

Er was geen officiële taal, maar taalvrijheid

Wat was de officiële taal in Vlaanderen tijdens de Franse periode (1794-1815)?

Frans

Wat was de officiële taal in Vlaanderen tijdens de Nederlandse periode (1815-1830)?

Nederlands

Wat was de officiële taal in België tussen 1830 en 1880?

Er was geen officiële taal, maar taalvrijheid

Vanaf wanneer kan iemand die geen Frans kent een Nederlandstalig proces krijgen in Vlaanderen?

1873

Wat is opmerkelijk aan Willem van Oranje met betrekking tot het Nederlands?

Het Wilhelmus is een ode aan hem, er is een planeet naar hem genoemd en hij sprak geen Nederlands

Plaats deze gebeurtenissen op de juiste datum: eerste staatshervorming

1980

Plaats deze gebeurtenissen op de juiste datum: taalgrens definitief vastgelegd

1962

Plaats deze gebeurtenissen op de juiste datum: onafhankelijkheid van België

1830

Plaats deze gebeurtenissen op de juiste datum: vernederlandsing van het onderwijs in Vlaanderen

1932

Plaats deze gebeurtenissen op de juiste datum: België hoorde bij Nederland

1815

Plaats deze gebeurtenissen op de juiste datum: eerste taalwetten

1880

Wanneer werd de verplichting van tweetalige straatnaamborden (Frans/Nederlands) opgeheven?

1932

Wanneer werd het Nederlands een officiële taal met volledig gelijke rechten in België?

1898

Wanneer werd de Universiteit van Leuven eentalig Nederlands?

1968

Welke taal beschikt over het meest uitgebreide woordenboek ter wereld volgens de cursus?

Nederlands

In welk jaar hoort de zin “fief poendo swotjero appelo”?

500

In welk jaar hoort de zin “fief poend sweutero appelo”?

1000

In welk jaar hoort de zin “vijf pond seuter appelen”?

1500

In welk jaar hoort de zin “Dej varoen roetane!”?

500

In welk jaar hoort de zin “Diejen waren rottane!”?

1000

In welk jaar hoort de zin “Die waren rot!”?

1500

In welk jaar hoort de zin “Swa mach geskejane.”?

500

In welk jaar hoort de zin “So mag geskian.”?

1000

In welk jaar hoort de zin “Dat kan gebeuren.”?

1500

In welk jaar hoort de zin “puttakina mit frisko hunnago”?

500

In welk jaar hoort de zin “pottakien mit fresken honnigo”?

1000

In welk jaar hoort de zin “potteken met verschen heunig”?

1500

In welke eeuw hoort het tekstfragment “Forchta in biuonga quamon ouer mi in bethecoda mi thuistrnussi”?

10e eeuw

In welke eeuw hoort het tekstfragment “De scepenen van Bochouta quedden alle degene die dese letteren sien selen”?

13e eeuw

In welke eeuw hoort het tekstfragment “Een taal vol van haer selfs, vol sins, vol soetigheden”?

17e eeuw

In welke eeuw hoort het tekstfragment “Men ziet hier voor, dat ik de vereenigde Nederlanden aenzie”?

18e eeuw

In welke eeuw hoort het tekstfragment over Nederlands leren wereldwijd?

Vertaal de Oudnederlandse zin “Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic enda thu uuat unbidan uue nu”.

Alle vogels zijn met hun nesten begonnen, behalve ik en jij, waar wachten we nog op?

Hoe heet het beroemde Oudnederlandse zinnetje “Hebban olla vogala…”?

Een probatio pennae (pennenprobeersel)