paremie łacińskie (1 i 2 grupa)

Ab initio nullum semper nullum

to co jest od początku nieważne, jest zawsze nieważne

Accessio cedit principali

przyrost przypada rzeczy głównej

Acta publica probant se ipsa

dokumenty urzędowe świadczą same za siebie

Actor sequitur forum rei

powód idzie za pozwanym w zakresie prawa

Actori incumbit probatio

na powodzie spoczywa ciężar dowodu

Actus simulatus nullius est momenti

czynność pozorna jest nieważna

Adoptio naturam imitatur

przysposobienie naśladuje naturę

Agere non valenti non currit praescriptio

przedawnienie nie biegnie względem tego, kto jest niezdolny do dochodzenia swych roszczeń przed sądem

Ambulatoria est voluntas testatoris usque ad mortem

wola spadkodawcy może być zmieniona aż do śmierci

Argumenta non sunt numeranda, sed ponderanda

dowodów nie należy liczyć, lecz je ważyć

Audiatur et altera pars

niech będzie wysłuchana i druga strona

Bis de eadem re agere non licet

nie wolno procesować się dwa razy w tej samej sprawie

Cogitationis poenam nemo patitur

nikt nie ponosi kary za myślenie

Consensus facit nuptias

o zawarciu małżeństwa decydują zgodne oświadczenia woli

Contractus ab initio voluntatis est, ex post facto necessitatis

zawarcie kontraktu jest dobrowolne, ale wykonanie przymusowe

Da mihi factum, dabo tibi ius

daj mi okoliczności faktyczne, a ja wskażę Ci prawo

De similibus idem est iudicium

w podobnych sprawach powinno zapadać takie samo rozstrzygnięcie

Debet quis iuri subiacere, ubi deliquit

podlega się prawu miejsca dokonania przestępstwa

Dies interpellat pro homine

termin wzywa za człowieka

Dura lex, sed lex

surowa ustawa, ale ustawa

Ei incumbit probatio, qui dicit, non qui negat

ciężar dowodu spoczywa na tym kto twierdzi, nie na tym, kto zaprzecza

Et non facere, facere est

powstrzymanie się od działania też jest działaniem

factum executoris factum partis

czynność przedstawiciela jest czynnością strony

furiosi voluntas nulla est

chory umysłowo nie ma woli, nie jest zdolny do wyrażenia woli

genus perire non censetur

uważa się, że gatunek nie ginie

hereditas nihil aliud est, quam successio in universum ius, quod defunctus habuerit

dziedziczenie jest wejściem w ogół praw i obowiązków zmarłego

ignorantia iuris nocet, ignorantia facti non nocet

nieznajomość prawa szkodzi, nieznajomość faktu nie szkodzi

impossibilium nulla obligatio est

zobowiązanie do świadczenia niemożliwego nie istnieje

in conventionibus contrahentium voluntas potius quam verba spectanda sunt

przy zawieraniu umów uwzględnia się bardziej wolę stron niż ich słowa

in dubio pro reo

w razie wątpliwości na korzyść pozwanego

in poenam heres non succedit

kary spadkobierca nie dziedziczy

iura non in singulas personas, sed generaliter constituuntur

prawo ustanawia się nie dla poszczególnych osób, ale dla ogółu

iura novit curia

sąd zna prawo

iuris praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere

nakazy prawa są następujące: uczciwie żyć, nie szkodzić drugiemu, oddawać każdemu co mu się należy

ius est ars boni et aequi

prawo jest sztuką stosowania tego co dobre i słuszne

ius publicum privatorum pactis mutari non potest

prawo publiczne nie może być zmieniane umowami osób prywatnych

male nostro iure uti non debemus

nie powinniśmy źle korzystać z przysługującego nam prawa

manifestum non eget probatione

to co oczywiste nie wymaga dowodu

mater semper certa est, pater est, quem nuptiae demonstrant

matka jest zawsze pewna, ojcem jest ten, kogo wskazuje małżeństwo

mora trahit periculum

zwłoka pociąga za sobą ryzyko

nasciturus pro iam nato habetur, quotiens de commodis eius agitur

dziecko poczęte uważa się za narodzone, ilekroć chodzi o jego korzyści

nemo iudex in sua causa

nikt nie może być sędzią we własnej sprawie

nemo plus iuris ad alium transferre potest, quam ipse habet

nikt nie może przenieść na drugiego więcej prawa niż ma

non omne, quod licet, honestum est

nie wszystko co dozwolone jest uczciwe

notorium non eget probatione

fakt powszechnie znany nie potrzebuje dowodu

pacta sunt servanda

umów należy dotrzymywać

prior tempore potior iure

pierwszy w czasie lepszy prawem

qui dicit de uno, negat de altero

kto twierdzi jedno, zaprzecza drugiemu

qui iure suo utitur, neminem laedit

kto nie przekracza przysługującego mu prawa, nie narusza praw drugiego

quot generationes tot gradus

ile urodzeń tyle stopni

reformationis in peius iudici appellato non licet

sędziemu apelacyjnemu nie wolno zmieniać wyroku na niekorzyść zasądzonego

sententia facit ius (inter partes)

wyrok tworzy prawo pomiędzy stronami

separata esse debet possessio a proprietate

powinno się oddzielać posiadanie od własności

species perit ei cui debetur

rzecz indywidualnie oznaczona ginie na szkodę wierzyciela

summum ius summa iniura

najwyższe prawo największym bezprawiem

superficies solo cedit

to co znajduje się na gruncie, przypada gruntowi

vim vi repellere licet

siłę wolno odeprzeć siłą

volenti non fit iniuria

chcącemu nie dzieje się krzywda

appellatione extinguitur iudicatum

apelacja znosi wyrok

clara non sunt interpretanda

jasne wyrażenie nie podlega interpretacji

confessio est regina probationum

przyznanie się do winy jest królową dowodów

crimina morte extinguuntur

przestępstwa wygasają wskutek śmierci sprawcy

dormiunt aliquando leges, numquam moriuntur

ustawy niekiedy drzemią, ale nigdy nie umierają

exceptiones non sunt extendendae

zarzutów procesowych (wyjątków) nie należy interpretować rozszerzająco

lege non distinguente nec nostrum est distinguere

tam gdzie ustawa nie rozróżnia, nie naszą rzeczą jest wprowadzać rozróżnienie

legem brevem esse oportet

ustawa powinna być zwięzła

leges ab mnibus intellegi debent

ustawy powinny być zrozumiałe dla wszystkich

lex non obligat, nisi promulgata

ustawa nie obowiązuje, jeżeli nie została ogłoszona

lex posterior derogat legi priori

ustawa późniejsza uchyla wcześniejszą

lex prospicit, non respicit

ustawa patrzy naprzód, a nie wstecz

lex retro non agit

ustawa nie działa wstecz

lex specialis derogat legi generali

ustawa szczególna uchyla ustawę ogólną

lex superior derogat legi inferiori

ustawa wyższego rzędu uchyla ustawę niższego rzędu

nulla poena sine culpa

nie ma kary bez winy

nulla poena sine lege

kara za czyn musi być określona w ustawie

nullum crimen sine lege

nie ma przestępstwa bez ustawy

nullum crimen sine poena

nie ma przestępstwa bez kary

omnia sunt interpretanda

wszystko podlega interpretacji

ubi eadem ratio, ibi eadem legis dispositio

w takich samych okolicznościach należy stosować takie same rozwiązania prawne