Bvj-4vwo-T1-begrippenlijst

Organismen

Levende wezens zoals planten, dieren, schimmels en bacteriën.

Stofwisseling

Alle chemische (scheikundige) reacties in een organisme.

Soort

Organismen die zich onderling kunnen voortplanten en daarbij vruchtbare nakomelingen voortbrengen.

Levenscyclus

Alle individuen van een soort doorlopen tijdens hun levensloop dezelfde fasen of stadia.

DNA

Molecuul dat de erfelijke informatie van een organisme bevat.

Cel

Een grotere biologische eenheid dan een molecuul; alle organismen bestaan uit een of meer cellen.

Organellen

Onderdelen van een cel met een bepaalde functie.

Weefsel

Een groep cellen met dezelfde vorm en functie.

Orgaan

Deel van een organisme met een specifieke bouw en functie.

Orgaanstelsel

Aantal organen dat samen een bepaalde functie uitoefent.

Populatie

Groep individuen van dezelfde soort die in een bepaald gebied leeft.

Levensgemeenschap

Alle verschillende populaties die in een gebied samenleven.

Ecosysteem

Min of meer begrensd gebied met bepaalde eigenschappen, zowel levende als niet-levende natuur.

Systeem aarde

Geheel aan ecosystemen op aarde, ook biosfeer genoemd.

Emergente eigenschap

Een nieuwe eigenschap die ontstaat op een hoger organisatieniveau.

Tussencelstof

Stof die in veel weefsels tussen de cellen ligt en samenhangt met de functie van het weefsel.

Celmembraan

Buitenste laag van een cel die de inhoud van de cel scheidt van de buitenwereld.

Celwand

Stevig laagje om een plantaardige cel heen dat niet tot de cel behoort.

Cytoplasma

Inhoud van de cel die bestaat uit grondplasma en organellen.

Grondplasma

Bestanddeel van het cytoplasma dat uit water en opgeloste stoffen bestaat.

Celkern

Organel dat omsloten is door het kernmembraan en DNA bevat.

Vacuole

Blaasje gevuld met vacuolevocht in het cytoplasma; veel plantaardige cellen bevatten een grote centrale vacuole.

Plastiden

Organellen in plantaardige cellen die verschillende typen kunnen zijn.

Chloroplasten

Plastiden die groene kleurstoffen bevatten, ook bladgroenkorrels genoemd.

Chlorofyl

Groene kleurstoffen in chloroplasten.

Chromosomen

Lange moleculen DNA die rondom eiwitten zijn gewikkeld.

Erfelijke eigenschappen

Informatie die de bouw en functie van een cel bepaalt.

Kernlichaampje

Plaats in het kernplasma waar delen van ribosomen worden gemaakt.

Kernporie

Opening die het transport van stoffen in en uit de kern regelt.

Ribosomen

Kleine bolvormige organellen die eiwitten produceren.

Endoplasmatisch reticulum

Uitgebreid netwerk van dubbele membranen in het cytoplasma.

Ruw endoplasmatisch reticulum

Endoplasmatisch reticulum met ribosomen op de membranen.

Golgisysteem

Opeengestapelde platte membranen waarin eiwitten worden bewerkt.

Exocytose

Afsnoeren van blaasjes door het celmembraan om stoffen naar buiten de cel te transporteren.

Lysosomen

Afgesnoerde blaasjes van het golgisysteem met enzymen.

Enzymen

Eiwitten die stoffen kunnen afbreken.

Mitochondriën

Bolvormige organellen waar energie wordt vrijgemaakt.

ATP

Moleculen die de belangrijkste energieleverancier zijn voor processen in de cel.

Cytoskelet

Netwerk van eiwitvezels dat de cel zijn vorm laat behouden.

Ciliën

Organellen die signalen uit de omgeving waarnemen en doorgeven aan de cel.

Flagel

Zweephaar waarmee cellen zich kunnen voortbewegen.

Transporteiwitten

Eiwitten die specifieke moleculen kunnen binden en transporteren.

Actief transport

Transport dat energie nodig heeft om stoffen door een membraan te verplaatsen.

Validiteit

De resultaten geven ook echt antwoord op de onderzoeksvraag.

Betrouwbaarheid

De resultaten zijn op een objectieve manier verkregen en herhaling van het onderzoek is mogelijk.