Theatre Histories: French Neoclassicism: L7

Background religious civil war: 6 points

• Katholieken vs protestanten

• St Bartholomew’s bloedbad

• Catherine de’ Medici

• Henri of Navarre

• Edict of Nantes(1598)

• Louis 13

Background: religious civil war: Katholieken vs Protestanten

De instabiliteit in Frankrijk in de zestiende eeuw was deels te wijten aan een religieuze burgeroorlog tussen katholieken en protestanten, die bekend stonden als hugenoten. Deze oorlog begon in 1562 en duurde veertig jaar.

Background: religious civil war: St Bartholomew’s bloedbad

De vervolging van de hugenoten begon rond 1540 en er werden verschillende Protestanten gedood door heel Frankrijk. Het was een bloedbad dat was gepland door Catharina de' Medici, de moeder van de toenmalige koning Karel IX.

Background: religious civil war: Catherine de’ Medici

Catherine de' Medici kwam in een machtspositie terecht die gedurende het hele leven van haar drie zonen standhield (Frans II, Karel IX, Hendrik III)

Background: religious civil war: Henri of Navarre

• Na de moord op Hendrik III (een katholiek) volgde Hendrik van Navarra (een protestant), die met de zus van Hendrik III was getrouwd, hem op als Hendrik IV

• De burgeroorlog laaide opnieuw op en Hendrik IV kon Pas in 1594 Parijs binnenkomen, toen hij ermee instemde zich tot het katholicisme te bekeren.

Background: religious civil war: Edict of Nantes(1598)

• Henrik van Navarra maakte officieel een einde aan de burgeroorlog door protestantisme te tolereren.

• Het edict handhaafde de vrijheid van geweten voor protestanten en stond hen toe om in veel delen van het koninkrijk openbare erediensten te houden, maar niet in Parijs.

Background: religious civil war: Louis 13

Henri IV werd in 1610 eveneens vermoord en toen Lodewijk XIII (een katholiek) aan de macht kwam, laaide het conflict met de hugenoten opnieuw op ,omdat protestantse steden zo onafhankelijk waren geworden dat ze in La Rochelle een natie binnen een natie vormden

Background Italiaanse invloed

• Late aankomst renaissance

• Huwelijk met de medicis

• Regels en architectuur

• La pléiade

• Alexandrijn vers

Background Italiaanse invloed: Late aankomst renaissance

• Door de burgerlijke en religieuze onrust in Frankrijk kwam de renaissance later op gang dan in andere Europese landen.

• Toen de renaissance daar eenmaal arriveerde, had de Franse renaissance een uitgesproken Italiaans karakter

Background Italiaanse invloed: Huwelijk met de medicis

• Deze ontwikkeling begon in de zestiende eeuw, toen leden van de Italiaanse familie Médicis trouwden met leden van de Franse koninklijke familie.

• Hendrik II, die over Frankrijk regeerde, trouwde met Catharina de Médicis

• na de dood van Hendrik waren de drie opvolgende vorsten allemaal zonen van Catharina

Background Italiaanse invloed: regels en architectuur

• het Franse theater hield in het midden van de zeventiende eeuw vast aan neoklassieke modellen en aan de Italiaanse theaterarchitectuur.

• Niet zoals Spanje en Engeland die gekenmerkt werden door episodische drama's die op platformpodia werden opgevoerd

Background Italiaanse invloed: La pléiade

• Groep van 7 Franse schrijvers uit de 16e eeuw, onder leiding van Pierre de Ronsard met als doel de Franse taal op hetzelfde niveau te brengen als de klassieke talen als medium voor literaire expressie.

• Uit deze groep kwamen Franse toneelstukken voort die gebaseerd waren op neoklassieke modellen.

Background Italiaanse invloed: Alexandrijn vers

La Pléiade’s schrijvers worden beschouwd als de 1e vertegenwoordigers van de Franse renaissancepoëzie, onder andere door het in opnieuw in leven blazen van de Alexandrijn

wat is het Franse alexandrijnse vers?

Het is een poëtische versmaat met meestal twaalf lettergrepen en een cesuur in het midden die de regel in twee helften verdeelt.

hoe zijn de accenten verdeeld in een alexandrijnse versregel

De even lettergrepen zijn beklemtoond en de oneven lettergrepen zijn onbeklemtoond.

waarom wordt het alexandrijnse vers ook wel het klassieke vers genoem

Omdat het tot het einde van de negentiende eeuw de dominante versvorm in Frankrijk was en symbool werd voor de Franse poëzie.

wat wordt bedoeld met neoklassieke ideeën in het theater?

Het verwijst naar regels die door Italiaanse critici werden opgesteld om toneelschrijvers te laten schrijven naar Grieks en Romeins voorbeeld.

hoe verschilden de neoclassicisten van Aristoteles?

Ze hadden veel meer regels en pasten die strikter toe. Aristoteles schreef namelijk geen regels voor, maar analyseerde wat Griekse toneelschrijvers hadden gedaan. De neoclassicisten daarentegen wilden voorschriften opstellen voor toneelschrijvers.

Hoe lang domineerden de neoklassieke ideeën

De neoklassieke idealen domineerden bijna 200 jaar lang de dramatische theorie in een groot deel van Europa.

wie waren drie belangrijke neoclassicistische critici?

Dat waren Julius Caesar Scaliger, Lodovico Castelvetro en Antonio Minturno

wat betekent het neoclassicistische principe van verisimilitude?

Het betekent dat drama levensecht moet zijn en geloofwaardig moet overkomen.

wat houdt decorum in binnen het neoclassicisme?

Het betekent dat drama morele lessen moet geven en zich aan zedelijke normen moet houden.

Het betekent dat drama morele lessen moet geven en zich aan zedelijke normen moet houden.

Het zijn de eenheid van tijd, plaats en handeling.

wat bedoelt men met zuiverheid van genre in het neoclassicisme

Het betekent dat tragedie en komedie niet met elkaar gemengd mogen worden.

wat houdt de vijfaktenstructuur in bij neoclassicisme

Het betekent dat een toneelstuk volgens neoclassicistische regels uit vijf bedrijven moet bestaan.

5 neoklassieke ideeën

• Versimilitude/waarheidsgetrouwheid: levensecht en geloofwaardig

• Decorum: drama moet morele lessen bevatten en morele waarden naleven

• Eenheid: drie eenheden: tijd, plaats, handeling

• Zuiverheid van genre: tragedie en komedie worden niet gemengd

• Vijf-aktenstructuur

Versimilitude (uitleg)

1. Idee dat belang hecht aan schoonheid van waarheidsgetrouwheid

2. bovennatuurlijke, geesten en spoken waren verboden. Het doel van drama is morele lessen leren

3. Geloofwaardigheid van versimilitude werd ondersteund door realiteit, moraliteit, algemeenheid

4. Niet het soort ‘realisme’ dat we in het moderne drama aantreffen, waarin personages en situaties lijken op de waargenomen werkelijkheid en geïndividualiseerd zijn.

5. De neoclassicisten hadden in gedachten wat wij nu zouden beschouwen als standaard dramatische situaties en stock characters, maar zij stonden erop dat deze herkenbaar en verifieerbaar moesten zijn vanuit het echte leven.

6. Geen monologen, die zijn niet geloofwaardig

7. Geen koor en deus ex machina, die zijn niet geloofwaardig

wat werd verboden in toneelstukken volgens verisimilitude?

Bovennatuurlijke elementen zoals geesten, goddelijke ingrepen en deus ex machina mochten niet voorkomen.

welke elementen ondersteunen de geloofwaardigheid van verisimilitude?

Dat zijn realiteit, moraliteit en algemeenheid.

waarom waren soliloquies niet toegestaan bij de neoclassicisten?

Ze waren niet geloofwaardig

Decorum(uitleg)

1. alle dramatische personages moeten zich gedragen op een manier die past bij hun leeftijd, beroep, geslacht, rang… Van elk personage werd verwacht dat ze zich hielden aan vastgestelde gedragsregels die als gepast werden beschouwd door de kerk

2. Toneelstukken moeten de Franse moraal hooghouden en uitdragen

3. Personages moeten zich fatsoenlijk gedragen en hun handelingen moeten moreel aanvaardbaar zijn voor het publiek

4. Goede mensen moeten worden beloond; slechte mensen moeten worden gestraft. (Zeer binair)

5. Geen laster tegen personen, vooral niet tegen edelen (in tegenstelling tot Aristophanes)

6. Er mag geen geweld worden uitgebeeld op het podium.

Hoe moesten goede en slechte personages behandeld worden volgens decorum

Goede personages moesten beloond worden en slechte personages gestraft.

welke rol speelde moraal in decorum?

Toneelstukken moesten Franse morele waarden bevestigen en uitdragen.

wat was niet toegestaan in toneelstukken volgens decorum?

Het belasteren van mensen, vooral van edelen, en het tonen van geweld op het toneel.

wat zijn de drie eenheden in het neoclassicisme?

Dat zijn de eenheid van tijd, plaats en handeling.

Wat houdt de eenheid van tijd in?

Het betekent dat de handeling van een toneelstuk niet langer dan vierentwintig uur mag duren. Meer radicalen zeiden langer dan 12 en nog meer radicalen zei dat de tijd op het toneel moest overeenkomen met de werkelijke tijd

wat houdt de eenheid van plaats in?

Het betekent dat het hele stuk zich op één locatie moet afspelen. Meer liberalen zeiden dat verschillende scenes zich mochten voortdoen in dezelfde algemene locatie, zoals een stad

wat betekent de eenheid van handeling?

Het betekent dat een toneelstuk één centraal verhaal moet hebben zonder nevenplots en met een relatief kleine groep personages

Meesters en opstandelingen van neoklassieke ideeën

• Jean Racine

• Corneille

• Molière

Wie was Jean Racine

Jean Racine was een Franse toneelschrijver, geboren in 1639 en gestorven in 1699, die wordt gezien als de meester van de neoclassicistische tragedie.

waarom wordt Racine beschouwd als de meester van de Franse tragedie?

Hij bereikte een neoclassicistische perfectie in tragedie door sterke concentratie en diepe karakterisering.

hoe verschillen Racines stukken van die van Corneille?

Bij Racine gebeurt er weinig in actie, maar de personages worden sterk en psychologisch uitgewerkt.

Wat benadrukten Jansenisten

De Bijbel en theologie, de studie van het Grieks. In hun morele leer onderwezen de jansenistische priesters de zondige aard van de mens.

hoe beïnvloedde Racines jeugd zijn werk?

Zijn opvoeding in jansenistische scholen legde de nadruk op zondigheid en dat zie je terug in zijn pessimistische mensbeeld.

welke visie op de mens komt vaak terug in Racines toneelstukken?

Hij toont de mens als fundamenteel zwak en moreel kwetsbaar

waarvoor is Racine vooral bekend in zijn personages

Hij staat bekend om zijn getormenteerde vrouwelijke hoofdrollen.

welk vers gebruikte Racine meestal in zijn toneelstukken?

Hij gebruikte vooral de Franse alexandrijn met twaalf lettergrepen.

welke bekende stukken schreef Racine met sterke vrouwelijke personages?

• Andromaque

• Britannicus

• Bérénice

• Phèdre

wat staat centraal in Racines Phèdre en welke gevoelens botsen voortdurend

De hartstocht van Phèdre staat centraal in het drama en Liefde en haat zijn sterk aanwezig en moeilijk van elkaar te scheiden. Zoals Phèdre die voor zowel haar man en stiefzoon beide gevoelens voelt maar vooral haarzelf

Wat denkt Racine over de kracht van de menselijke rede?

Hij twijfelt eraan dat de mens met rede morele en psychologische problemen kan oplossen. Dit sluit aan bij het Jansenisme omdat hij het wantrouwen deelt dat het menselijke hart zichzelf gemakkelijk bedriegt.

hoe wordt de held in Racines Phèdre voorgesteld?

De hoofdpersoon van Racine is een slachtoffer van het lot. Phèdre kan geen uitweg vinden uit haar labyrint van passie. Zelfs voor de Grieken ligt het lot niet in de macht van de goden; het gaat hun macht te boven. Het is dus een aangeboren tragedie die lijkt te voldoen aan het neoklassieke ideaal.

Phèdre: Verhaallijn

1. Het begint aan het hof waar Phèdre, vrouw van Theseus in het geheim verliefd is op haar stiefzoon Hippolytus.

2. Deze wacht op zijn vader omdat hij wilt vragen of hij mag trouwen met Aricia, de dochter van een vijandige monarch

3. Phèdre vertrouwt haar verboden gevoelens toe aan haar voedster Oenone

4. Phèdre verklaart haar liefde aan Hippolytus wanneer dat ze denkt dat Theseus dood is

5. Hij wijst haar af maar bewaart het geheim

6. Theseus keert levend terug. Phèdre geraakt in paniek en laat Oenone Hippolytus vals beschuldigen van verkrachting

7. Theseus vraagt aan Poseidon om zijn zoon te straffen en Phèdre wilt Hippolytus niet meer redden wanneer ze hoort van zijn liefde voor Aricia

8. Hippolytus sterft door de goddelijke vloek. Phèdre neemt een dodelijk gif, maar in haar laatste uur zuivert ze de naam van Hippolytus.

wie is Phèdre in het stuk Phèdre

• Phèdre is de koningin van Athene en de vrouw van Theseus die verscheurd wordt tussen haar plicht en haar onbeheersbare verlangen.

• Nobele, maar gevangen door passies die ze veroordeelt.

• Ze bekent haar incestueuze liefde aan Hippolytus wanneer ze van ver hoort dat Theseus in de oorlog is omgekomen

wie is Hippolytus in het stuk Phèdre

• Zoon van Theseus

• Eervol, streng, trouw aan zijn plicht.

• Heimelijk verliefd op Aricia, een vijandige prinses.

• Slachtoffer van Phaedra's bekentenis en Theseus' woede.

wie is Theseus in het stuk Phèdre

• Koning, vader, echtgenoot.

• Impulsieve beslissingen leiden tot rampspoed

• Vertegenwoordigt patriarchale autoriteit en politieke orde.

wie is Oenone in het stuk Phèdre

• De verpleegster en vertrouwelinge van Phaedra.

• Dringt er bij Phaedra op aan om dingen te verbergen en te bedriegen.

• Moreel dubbelzinnig: toegewijd maar destructief.

• Wanneer ze ontdekt dat Theseus nog leeft, beschuldigt Oenone Hippolytus ervan Phèdre te hebben willen verkrachten

wie is Aricia in het stuk Phèdre

• Prinses die niet mag trouwen.

• Staat voor onschuld en ware liefde.

• Al haar zes broers werden door Theseus vermoord om zijn macht in Athene te versterken.

wat betekent het thema van het onveranderlijke noodlot in Phèdre

Het betekent dat de personages vastzitten aan de gevolgen van hun afkomst en niet aan hun lot kunnen ontsnappen.

hoe beïnvloedt Phèdres afkomst haar lot

• Ze erft een drang naar morele orde en een acute angst voor veroordeling van haar vader Minos Hierdoor wordt ze zich pijnlijk bewust van haar schuld

• Phaedra erft van haar moeder Pasiphaë een oncontroleerbare passie die in strijd is met de waarden die ze juist probeert hoog te houden

hoe hangt Theseus’ verleden samen met Phèdres tragedie?

Theseus doodde de Minotaurus, het monsterlijke kind van Phèdres moeder, waardoor hun huwelijk al vanaf het begin door het noodlot wordt overschaduwd.

wat wil Racine tonen met Phèdres ondergang

Hij toont dat haar val geen persoonlijke fout is maar de vervulling van een tragische erfenis.

wat betekent het thema van het mooie en het obscene in Phèdre

Het toont hoe schoonheid en gruwel dicht bij elkaar liggen in de tragedie

hoe wordt Hippolytus’ dood voorgesteld in Racines versie van Phèdre

Zijn dood wordt tegelijk gruwelijk en esthetisch voorgesteld door de poëtische beschrijving ervan. Zijn strak gecontroleerde, expressieve taal legt de innerlijke onrust van elk personage bloot.

waarom sterft Hippolytus uiteindelijk in Phèdre (tragic chain)

Hij sterft door een tragisch misverstand dat ontstaat uit schuld, leugen en wraak

Tragic chain Phèdre

1. Phèdre bekent haar verboden liefde aan Oenone. Oenone panikeert en is bang dat Phèdre haarzelf gaat vernietigen

2. Oenone beschuldigt Hippolytus vals van het verleiden van Phèdre

3. Theseus gelooft de leugen. Weigert te luisteren en vervloekt zijn zoon. Hij roept Poseidon op om zijn zoon te straffen

4. Poseidon beantwoordt de vloek en bezegtl Hippolytus’ zijn lot

Conclusie: Hippolytus sterft zonder dat hij iets deed maar door 1. De leugen van Oenone; 2. Het zwijgen van Phaedra; 3. De onbezonnenheid van Theseus 4. De goddelijke macht die reageert op vaderlijke woede. in andere woorden de perfecte tragische ketting: passie → leugen → vloek → vernietiging.

wie was Pierre Corneille?

• Pierre Corneille(1606-1684) was een Franse toneelschrijver uit Rouen die bekendstaat als de vader van de Franse klassieke tragedie.

• Hij werd opgeleid als jurist vooraleer hij schrijver werd

• Werkte als raadgever van de koning onder Lodewijk 13 en 14

wat voor soort stukken schreef Corneille eerst en wat was zijn eerste toneelstuk

Corneille begon zijn carrière met het schrijven van komedies en zijn eerste stuk was Mélite uit 1625

wie toonde interesse in Corneilles werk na zijn vroege successen?

Kardinaal de Richelieu raakte geïnteresseerd in Corneilles schrijftalent. Ze werkten echter niet lang samen omdat Corneille geen spreekbuis wilde zijn voor de politieke ideeën van Richelieu. Na de breuk keerde hij terug naar Rouen om als jurist te werken en tragedies te schrijven

wat was Corneilles eerste tragedie?

Zijn eerste tragedie was Médée uit 1634 dat middelmatig werd ontvangen

welk stuk maakte Corneille echt beroemd?

Le Cid uit 1636 wordt beschouwd als zijn meesterwerk. Het speelt zich af in het middeleeuwse Spanje in het koninkrijk Castilië.

wat is het centrale conflict in Le Cid?

Het stuk draait rond de spanning tussen liefde en eer

Le cid: verhaallijn

1. Rodrigue en Chimène zijn verliefd.

2. Het conflict begint wanneer Chimènes vader de vader van Rodrigue beledigt.

3. Rodrigue doodt de vader van Chimène om de eer van zijn familie te verdedigen.

4. Chimène wordt verscheurd tussen haar oprechte liefde voor Rodrigue en haar plicht om gerechtigheid te zoeken voor de dood van haar vader.

5. Spanje wordt geconfronteerd met een invasie en de verdediging geleid door Rodrigue wint en hij wordt le cid genoemd

6. Rest verhaal S24

waarom was Le Cid controversieel?

Het stuk werd bekritiseerd omdat het de neoklassieke regels overtrad.

Welke principes werden volgens critici geschonden door Le Cid?

• Het stuk schond de geloofwaardigheid door te veel gebeurtenissen in één dag te plaatsen.

• Het stuk mengde ook komedie en tragedie doordat het ernstig stuk een hoopvol einde kreeg

• Chimènes’ bereidheid om met de moordenaar van haar vader te trouwen werd ongepast geacht

Wat was het gevolg van Kardinaal Richelieu die de Academie Francaise vroeg om een oordeel te vellen over Le Cid

• De academie francaise deelde haar mening geschreven door Jean Chapelain.

• het prees bepaalde delen van het toneelstuk, maar vond dat Corneille zich meer aan de neoklassieke idealen had moeten houden.

• Corneille was gekwetst door dit oordeel en weigerde jarenlang nog toneelstukken te schrijven.

wat is de Académie Française?

De Académie Française is een Franse literaire academie die in 1634 werd opgericht door kardinaal Richelieu. Het was een groep met koninklijke zegen die vrijwel de regels van het toneel kon dicteren.

wat was het oorspronkelijke doel van de Académie Française

Het doel was om literaire normen te bewaken en de Franse schrijftaal te standaardiseren.

hoeveel leden telt de Académie Française?

Altijd precies 40, die les immortels worden genoemd

welke bekende schrijvers waren lid van de Académie Française?

• Pierre Corneille

• Jean Racine

• Voltaire

• Victor Hugo

• Henri Bergson

• Eugène Ionesco

• Assia Djebar.

wie was de eerste vrouwelijke lid van de Académie Française?

wie was Molière?

Molière was een Franse toneelschrijver en acteur, geboren in 1622(stierf 1673) in Parijs wiens echte naam Jean-Baptiste Poquelin is

wat was de achtergrond van Molières familie

Hij was de zoon van een rijke meubelstoffeerder die voor de koning werkte.

waar volgde Molière zijn opleiding

Hij studeerde aan een jezuïetencollege voor zonen van adel en rijke burgers

welke carrières koos Molière

• Hij wou eerst jurist worden maar richtte dan zijn eigen theatergezelschap op(waardoor hij ook zijn naam veranderde).

• Het gezelschap speelde stukken van anderen en werd beïnvloed door de commedia dell’arte maar mislukte financieel en had schulden waardoor Molière werd gevangengenomen. Na zijn vrijlating begon hij opnieuw te toeren

• The king’s men

The king’s men

Molière en zijn gezelschap mochten optreden voor Louis 14 in het palais-royal en werden the king’s men genoemd. De koning gaf het gezelschap het monopolie op gesproken Frans toneel en werd het oudste nationale theater ter wereld. Hierna werd de groep de Comédie-Française genoemd

wat maakt de Comédie-Française zo bijzonder in de theatergeschiedenis?

Het is het oudste nationale theater ter wereld.

waarom wordt de Comédie-Française ook La Maison de Molière genoemd?

Omdat Molière zo sterk met het gezelschap wordt geassocieerd, ook al stierf hij vóór de officiële oprichting.

wat gebeurde er met de Comédie-Française tijdens de Franse Revolutie?

Het gezelschap viel uiteen in politieke kampen en veel acteurs werden gevangen gezet. Ze werden later terug verenigd

hoe heet de Comédie-Française vandaag ook nog?

Het theater staat ook bekend als het Théâtre de la République.

Hoe is het lidmaatschap van het theatergezelschap Comédie-Française verdeeld

• sociétaires

• pensionnaires

wat zijn sociétaires

vaste leden van de Comédie-Française en ontvangen na 20 jaar dienst een pensioen,

wat zijn pensionnaires

wat betekent de term comédien of comédienne in Frankrijk vandaag?

Het woord verwijst specifiek naar acteurs die op het toneel spelen, door de invloed van de Comédie-Française.

Tartuffe

S32-35