Review of Computer Systems and Networking

Flashcards covering key concepts from the lecture notes on computer systems, networks, and their functions.

Maszyna Turinga

Matematyczny model maszyny liczącej stworzony przez Alana Turinga. 1936

ENIAC

Jeden z pierwszych zbudowanych komputerów, powstały w 1945 roku.

ARPANET

Pierwsza sieć komputerowa, która powstała w 1969 roku, łącząca komputery przy użyciu linii telefonicznych.

Unix Fourth Edition

System operacyjny Unix, którego wersja z 1972 roku zwiększyła popularność dzięki przepisaniu na język wysokiego poziomu.

iPhone

Pierwszy iPhone wprowadzony przez firmę Apple w 2007 roku.

System operacyjny

Oprogramowanie stanowiące środowisko do uruchamiania programów, pośredniczące między użytkownikiem a sprzętem.

Powłoka systemowa

Interfejs umożliwiający komunikację użytkownika z systemem operacyjnym.

Tryb jądra

Tryb pracy systemu operacyjnego, w którym system ma pełny dostęp do sprzętu.

System plików

Określa sposób przechowywania plików oraz zarządzania nimi.

Jądro systemu operacyjnego

Grupa najważniejszych programów zarządzających pamięcią, procesami i urządzeniami.

Firewall

Zapora sieciowa, która ogranicza nieautoryzowany dostęp do systemu.

WLAN

Bezprzewodowa sieć lokalna.

Router

Urządzenie łączące różne sieci i przekazujące dane między nimi.

Adres IP

Adres przypisany do urządzenia w sieci, pozwalający na jego identyfikację.

VPN

Technologia umożliwiająca tworzenie bezpiecznych, szyfrowanych połączeń w sieci.

Telnet

Protokół do zdalnego zarządzania systemami komputerowymi.

IPv4

Adres IP składający się z czterech liczb rozdzielonych kropkami.

P2P

Model komunikacji, w którym każdy komputer może być klientem i serwerem jednocześnie.

Adres URL

Unikalny adres umożliwiający dostęp do zasobów w Internecie.

DNS

System tłumaczący nazwy domenowe na adresy IP.

HTTP/HTTPS

Protokół komunikacyjny używany do przesyłania stron internetowych, gdzie HTTPS zapewnia dodatkowe szyfrowanie.

Macintosh

1984)
Pierwszy komputer z graficznym interfejsem i myszką, zaprezentowany przez Steve’a Jobsa.

Komputer kwantowy

(2016)
Działa w temperaturze bliskiej zera bezwzględnego, wykonuje algorytmy w ułamku sekundy.

Warstwy systemu komputerowego

1. Sprzęt

2. System operacyjny

3. Oprogramowanie użytkowe

4. Użytkownicy.

Systemy operacyjne dla PC

• Windows: Najpopularniejszy (Windows 10, 11).

• Linux: Otwarty kod (Ubuntu, Fedora).

• macOS: System Apple (Sonoma, Ventura).

Systemy mobilne

• Android (Google, oparty na Linuxie).

• iOS (Apple, bezpieczny i płynny).

Systemy serwerowe

• Linux (stabilny, wydajny).

• Windows Server (narzędzia korporacyjne).

• Unix (środowiska badawcze).

Bezpieczeństwo w systemie

• Silne hasła: Wielkie/małe litery, cyfry, znaki specjalne.

• Uprawnienia: Ograniczone konta użytkowników.

• Firewall: Blokuje nieautoryzowany dostęp.

• Kopie zapasowe: Regularne tworzenie (chmura, dyski zewnętrzne).

Rozwiązywanie problemów

• Niedziałająca aplikacja: Zamknij przez Menedżer zadań, reinstalacja.

• Brak miejsca na dysku: Oczyszczanie dysku (pliki tymczasowe, kosz).

Sieć komputerowa

Urządzenia komunikujące się przez medium (kable, fale).

Urządzenia sieciowe

• Router: Łączy różne sieci (np. LAN z Internetem).

• Switch: Kieruje dane w LAN na podstawie adresu MAC.

• Modem: Konwertuje sygnał analogowy na cyfrowy.

• Access Point: Rozszerza zasięg Wi-Fi.

Rodzaje sieci

• LAN: Sieć lokalna (kilkaset metrów).

• WAN: Sieć rozległa (kraj, kontynent).

• PAN: Sieć osobista (np. Bluetooth).

MAN to jest metropolitana np.

Topologie siec

• Gwiazda: Urządzenia podłączone do punktu centralnego (switch).

• Magistrala: Wspólne medium (kabel).

• Pierścień: Urządzenia połączone w pętli.

• gwiazdy rozszerzonej Hierarchia punktów centralnych (przełączników) z podłączonymi urządzeniami.

• siatki (Każde urządzenie łączy się z wieloma innymi (pełna lub częściowa siatka).

Adres MAC

Unikalny adres sprzętowy karty sieciowej (np. 00:0A:E6:3E:FD:E1).

Systemy liczbowe

• Dwójkowy (binarny): 0,1 (np. 10010110).

• Szesnastkowy: 0-9, A-F (np. 484E dla liczby 9374)

Protokoły

• TCP/IP: Podstawowy protokół Internetu.

• HTTP/HTTPS: Protokół WWW (HTTPS – szyfrowany).

• DNS: Tłumaczy nazwy domen na adresy IP.

Adres IP

Format: cztery liczby 0-255 (np. 158.69.31.17).

Narzędzia sieciowe

• Ping: Testuje połączenie (ICMP).

• Traceroute: Śledzi trasę pakietów.

• Wireshark: Analizuje ruch sieciowy.

Telnet vs SSH

• Telnet: Starszy protokół bez szyfrowania.

• SSH: Bezpieczny, szyfrowany.

Model klient-serwer

Klient wysyła żądanie, serwer odpowiada (np. strony WWW).

Adres URL

Format: schemat://podmiot/ścieżka?zapytanie#fragment (np. https://example.com/docs).

VPN

Tworzy bezpieczne, szyfrowane połączenie przez publiczną sieć.

Model Peer-to-Peer (P2P)

np. skype, komunikacja dwóch osób poprzez urządzenie

Zapytanie HTTP/HTTPS

• HTTP: Brak szyfrowania, używany do przesyłania stron.

• HTTPS: Szyfrowany (SSL/TLS), bezpieczna wersja HTTP.

Przykład adresu URL

https://www.example.com:8080/docs?category=books#chapter2

• Schemat: https

• Podmiot: www.example.com:8080

• Ścieżka: /docs

• Zapytanie: category=books

• Fragment: chapter2

System szesnastkowy

• 
  Podstawa: 16

• Cyfry: 0-9 oraz A-F (A=10, B=11, ..., F=15)

System ósemkowy

• Podstawa: 8

• Cyfry: 0-7

System dwójkowy

• Podstawa: 2

• Cyfry: 0, 1

System dziesiętny

• Podstawa: 10

• Cyfry: 0-9