Juni 2024 - Koude oorlog

planeconomie

de overheid beslist over de economie

bipolaire wereld

communisme t.o.v. kapitalisme, SU t.o.v. VS tijdens de koude oorlog

oorlogsmentaliteit

zwart-witdenken, goed t.o.v. kwaad, angst, wantrouwen, vijandschap, manipulatie van de bevolking en propaganda

bewapeningswedloop

strijd om de meeste en de beste wapens

Koude Oorlog

De jarenlange vijandige houding van de twee supermachten, VS en SU, tegenover elkaar, hun strijd om de macht en om invloedssferen. Werd niet rechtstreeks uitgevochten. (1947-1991)

periode van Dooi

vreedzame coëxistentie, détente, ontspanning en overleg tussen VS en SU. (1962-1989)

détente

Periode van verminderde spanning in een conflict tussen VS en SU

sovjetisering

• uitbreiding van het grondgebied van de SU met Estland, Letland en Litouwen

• ontstaan van satellietstaten zoals O-DE, Polen, Tsjecho-Slovakije, Hongarije en Roemenië

satellietstaten

staten die onafhankelijk zijn, maar onder invloed staan van een machtige buurstaat

technieken van de communisten om macht te veroveren

• alle linkse partijen en vakbonden verenigen in een antifascistisch blok

• deelnemen aan coalitieregeringen

• sleutelposities veroveren in coalitieregeringen

• infiltreren in andere partijen en er terreur zaaien tegen de oppositie

• knoeien bij de verkiezingen

Warschaupact

O-EU militair bondgenootschap o.l.v. de SU. Bedoeld om de dominerende rol van de SU te tonen: landen die niet deden wat Moskou wilde, kregen het communistisch leger op bezoek. (1955-1989)

Trumandoctrine

toespraak van Amerikaanse president Truman (lachje en brilletje) die de Koude oorlog officieel aankondigt door twee levenswijzen te bespreken. Truman biedt Amerikaanse economische en militaire hulp aan landen die bedreigd worden door een communistische minderheid of door de druk van de SU van buitenaf. Om te voorkomend dat Stalin heel EU inpalmt → containmentpolitiek (1947)

containmentpolitiek

indammen van de SU door de VS (Truman)

Marshallplan

Economisch herstelprogramma van de VS aan alle EU landen die hulp wensen. SU en satellietstaten weigeren deze hulp. W-EU herstelt zich vlug en wordt rijker. Economische afzetmarkt in VS grote bloei. W-EU geraakt gebonden aan de Amerikaanse invloedssfeer. (1947)

NAVO

Noord-Atlantische verdragsorganisatie: VS, Canada en W-EU landen beloven elkaar wederzijdse steun en plaatsen een groot deel van hun legers onder 1 gemeenschappelijk opperbevel. Hoofkwartier te Brussel. (1949)

Duitse bezettingszones

Britse-, Franse-, Amerikaanse- en SU-zone

Blokkade van Berlijn

SU verbiedt het personen- en goederenvervoer per auto of trein naar W-Berlijn vanuit het W. (1948)

Luchtbrug

Amerikanen die W-Berlijn bevoorraden via de lucht gedurende ong. 1j. (1948)

BDR

Duitse Bondsrepubliek: W-DE en kapitalistisch (1949-1989)

DDR

Duitse Democratische Republiek: O-DE en communistisch (1949-1989)

Berlijnse Muur

Scheidingsmuur in Berlijn tussen het W en O, om vluchtelingenstroom tegen te gaan. (1961-1989)

IJzeren Gordijn

Deelt EU op in een communistisch O-EU en een kapitalistisch W-EU. Naam gegeven door Churchill.

NK 2009

NK dreigt met militair optreden

NK 2010

NK doet kernproeven, VN legt sancties op

NK 2018

NK stopt met kernproeven en rakettesten, kernwapenvrij Korea + einde van de oorlog (Trump)

NK 2019

spanningen, communicatie wordt verbroken door NK → propagandaballonnen

NK 2022

NK provoceert ZK met krachtigste raketlancering sinds 2017

NK 2024

Kim Jong Un heft alle hoop voor hereniging opgegeven

NK 2021

NK weigert de praten (Biden)

Iran 2011

verdacht v productie kernwapens, VN legt sancties op

Iran 2012

gesprekken over kernprogramma zijn zinloos

Iran 2014

sancties w verlicht, akkoord rond nucleair programma

Iran 2018

israëlische premier beweert dat iran heeft gewerkt aan geheim kernwapen programma, iran zegt dat dat niet waar is. vs trekt streep door akkoord met iran

iran 2020

iran laat bepaling rond kernwapenakkoord compleet los, kernprogramma zal vorderingen maken

iran 2021

nieuwe gesprekken over atoomdeal met iran, vs blijft op afstand

iran 2022

begin bouw nieuwe kerncentrale, IAEA stelt vragen

afghanistan 2001-2021

strijd v NAVO tegen internationaal terrorisme

Koreaanse oorlog (1950-1953)

Na wo2 w NK communistisch en ZK kapitalistisch. 1950: NK valt ZK aan. VS gebruik VN om NK terug te dringen tot tegen de Chinees-Russische grens. SU steunt communistisch Chinese aanval om NK te helpen. Grens op 38ste breedtegraad.

Cubacrisis (1962)

Fidel Castro (sigaarguy) grijpt de macht in Cuba en maakt het minder afhankelijk v VS. VS wil Castro verdrijven maar en aanval op Cuba mislukt. SU plaatst kernwapens in Cuba. Kernoorlog dreigt mr SU verwijderd raketten op voorwaarde dat de VS Cuba niet meer aanvalt.

conflict Vietnam

1957-1975

conflict Afghanistan

1979-1989

conflict Nicaragua

1979-1984

dood Stalin

1953

Croesjtsjov (1953-1964)

(wrat, pig) meer gematigde politiek, destalinisatie, welvaart

destalinisatie

proces o.l.v. croesjtsjov 1953-1964, dat zorgde vr een einde aan de terreur v Stalin en de sovjetburgers meer vrijheid gaf

meeting VS, SU, GB, FR voor het eerst sinds 1947

1955, wel weinig concrete resultaten

vreedzame co-existentie

VS en SU beloven bij ernstige conflicten met elkaar te overleggen. Supermachten erkennen elkaars verschillende invloedssferen en proberen naast elkaar te bestaan.

Breznjev (1964-1982)

(dikke wenbrouwen) zorgde voor koerswijziging na croetsjov, herbewapening. Productie voor het rode leger krijgt voorrang, gebrek aan voedsel en woningen, corruptie, wanbeheer, zwarte markt, voorkeursbehandeling vd toplaag

Gorbatsjov (1985)

(moedervlek op zn kop) glasnost, perestrojka, openheid en hervorming: vermindering wapenuitgaven, beperkte liberalisering, recht op vrije meningsuiting, russische troepen uit afghanistan, 1989: eerste vrije verkiezingen sinds 1917 en vrijheid vd satellietstaten, democratie, onafhankelijkheid deelstaten (Estland, letland, litouwen)

november 1989

val van de Berlijnse muur: definitief einde aan de koude oorlog, einde SU: sovjetstaten vormen GOS

glasnost

openheid

perestrojka

herstructurering, hervorming

GOS

Gemenebest van onafhankelijke staten: RU, Oekraïne, Kazachstan, Armenië, .. vroegere sovjetstaten

Boris Jeltsin

president van GOS-land Rusland

1999-2004-2008 + 2012-1018-2024

Vladimir Putin President van RU

2008-2012

Dimitry Medvedev president v RU