Kaarten: Sociologie 25-26: begrippen

Alle begrippen van Sociologie [P0M31a] van hoofdstuk 1 tot en met hoofdstuk 15 (Zonder hoofdstuk 6 - 9 - 11 -12 - 14 want deze zijn niet behandeld) -Daan_Lenaerts07

Nature

Alles wat aangeboren is

Nurture

Alles wat aangeleerd is

Actor - Factor dilemma

Gaat over de vraag of menselijk gedrag vooral wordt bepaald door individuele keuzes (Actor) of door maatschappelijke structuren (Factor) en hoe deze twee elkaar beïnvloeden

3 invalshoeken:

--> De individu bepaald wat er in de samenleving gebeurd (bottom-up bernadering)

--> De samenleving (structuren) bepalen het gedrag van ons allemaal (top-down benadering)

--> Samenleving en individu maken elkaar

Mattheus effect

Hoe ongelijkheid zichzelf versterkt succes leidt tot meer succes, en achterstand tot meer achterstand

Solidariteit

De bereidheid om elkaar te steunen vanwege een gedeeld belang of gevoel van eenheid, dit zorgt ervoor dat een samenleving in stand houdt

Warme solidariteit

Spontane vrijwillige hulp die voortkomt uit persoonlijke betrokkendheid of empathie zoals buurtwerking, vrijwilligerswerk, ...

Koude solidariteit

Wettelijke steun via vaste systemen zoals belastingen, premies, sociale zekerheid, ...

Strijd

Een conflict tussen groepen over schaarse sociale goederen zoals geld, status en macht

--> Context gebonden

Sociale cohesie

De mate van verbondenheid, onderlinge betrokkenheid en samenhang tussen mensen in een samenleving of groep

Mechanische solidariteit (traditioneel)

Solidariteit dat voortkomt bij kleine eenvoudige samenlevingen waarbij er een grootte gelijkenis is tussen mensen en gedeelde normen waarbij hun samenhang stand houdt op basis van een stevige collectieve bewustzijn (doordat iedereen hetzelfde is)

Organische solidariteit (Modern)

Solidariteit dat voortkomt bij grote, complexe samenlevingen waarbij er een specialisatie is in taken (arbeidsverdeling) en de samenhang is gebaseerd op afhankelijkheid (iedereen heeft een specialist nodig)

Individualisering

Mensen worden onafhankelijker en richten zich meer op hun eigen doelen en wensen dan op die van de groep of de gemeenschap

Reactionairen

Willen terug naar premoderne tijd

Conservatieven

Willen het houden zoals het is (functionalisme)

Progressieven

Het kan beter, willen verandering (Marx)

Manifesten

Een conflict die zichtbaar is (bv. staking 14 oktober)

Latenten

Er is een conflict maar het is nog niet zichtbaar (euthanasie, er is geen conflict momenteel erover) --> Het conflict ligt nog "onderwater"

--> Alle manifesten zijn eerst latenten

Juridische gelijkheid

Iedereen heeft dezelfde rechten en plichten volgens de wet, ongelijkheid word gezien als het gevolg van pech of individuele keuzes en de rol van de overheid in deze visie is dat ze niet ongelijke rijkdommen of posities moeten bijsturen

Gelijkheid als uitkomst

Iedereen moet gelijk zijn, ongelijkheid wordt gezien als iets onrechtvaardig en moet bestreden worden, de rol van de overheid in deze visie is dat hij constant actieve interventie moet doen

Gelijke kansen

Iedereen moet dezelfde kansen en toegang hebben tot sociale goederen, ongelijkheid op basis van toegewezen kenmerken moet verdwijnen, de rol van de overheid in deze visie is het compenseren van bv. armoede voor een gelijke start voor iedereen

Natuur

bestaat uit identieke en volkomen reproduceerbare elementen, die hun bestaan ondergaan en er geen vorm aan geven (natuurwetten)

Self-destroying prophecy

Een voorspelling die niet uitkomt omdat mensen hun gedrag veranderen nadat ze de voorspelling kennen

--> wanneer dat het duidelijk is dat een partij gaat winnen, zullen minder mensen gaan opdagen om te gaan stemmen omdat ze toch al weten wie gaat winnen, waardoor de partij minder stemmen krijgen en dus ook niet meer zal winnen

Self-fulfilling prophecy

Het feit dat een bepaalde gedragingen worden verwacht en het feit dat die verwachtingen bestaan, gaan mensen zich gedragen naar die verwachtingen

--> Student die denkt dat hij gaat buizen, gaat hierdoor piekeren en niet kunnen beginnen aan studeren, waardoor hij effectief buist

Hawthorne effect

Beter presteren van werknemers wanneer leidinggevende hun aandacht geeft

Validiteit

Meten we wat we beoogen te meten

Rechtstaat

een land waarin de macht van de overheid beperkt wordt door wetten, zodat iedereen beschermd wordt tegen misbruik van die macht

Oog om oog principe

de straf precies gelijk moet zijn aan wat iemand een ander heeft aangedaan

Verzorgingstaten

een land waarin de overheid zorgt voor het welzijn van de burgers

Contigent

We hadden ook op een heel andere manier bv. onderwijs kunnen hebben ( De reden dat we voor dit soort onderwijs hebben gekozen komt door de historiek)

Niet arbitrair

Niet willekeurig

Perverse effecten

onbedoelde en vaak tegengestelde gevolgen van menselijk handelen of beleid, waarbij de uitkomst averechts werkt ten opzichte van het oorspronkelijke doel

Cultuurpatronen

Voor een bepaalde groep kenmerkede combinatie van cultuurelementen (waarden, normen, doelstellingen en verwachtingen)

Thomas-theorema

Iemands perceptie van de werkelijkheid kan invloed hebben op de echte uitkomst, ongeacht of die perceptie klopt

Pygmalioneffect

Een positieve self-fulfilling prophecy: hoge verwachtingen leiden tot beter gedrag of betere prestaties

Rosenthal-effect

Het verwijst naar het effect dat verwachtingen van leraren hebben op de prestaties van leerlingen

--> Toepassing van het pygmalioneffect in het onderwijs

Stereotypen

Een vaststaand en vaak vereenvoudigd beeld of idee over een groep mensen, waarbij iedereen in die groep dezelfde eigenschappen toegeschreven krijgt, ongeacht of dat klopt

epistemologisch

kennistheoretische of kennis gericht

Representativiteit

In hoeverre een steekproef of groep een goede afspiegeling is van de hele populatie

Betrouwbaarheid

In hoeverre een onderzoek of meting steeds hetzelfde resultaat geeft als het herhaald wordt, onder dezelfde omstandigheden

Temporeel

Tijdsgebonden

Waardebetrokken, maar niet direct waardegalden

het gaat over waarden in de samenleving, maar het onderzoek of de analyse oordeelt er nog niet over

Sociale problemen

Maatschappelijke toestanden die als onmenselijk worden beschouwd omdat het strijdig is met de heersende waarden en normen

Macro

Analyseniveau waar je de samenleving van bovenaf ziet, als een groot systeem

Micro

Analyseniveau waar je van dichtbij kijkt naar hoe dat mensen samenleven in het dagelijks leven

Structureel functionalisme

Ziet de samenleving als een stabiel systeem dat bestaat uit onderdelen (structuren) die allemaal een functie hebben om het geheel te laten werken

Conflictssociologie / (neo)marxisme

De samenleving bestaat uit groepen met ongelijke macht, middelen en belangen, en dat conflicten tussen die groepen de motor zijn van maatschappelijke verandering

Symbolisch interactionisme

Mensen geven betekenis aan hun sociale wereld door interactie met anderen, en dat gedrag komt voort uit die gedeelde betekenissen

Sociale ruiltheorie

Stelt dat mensen met elkaar omgaan op basis van een kosten-batenanalyse: ze proberen voordelen te maximaliseren (nut) en nadelen te minimaliseren bij sociale relaties en interacties

Sociale fysica

De maatschappelijke verschijnselen waarnemen en ordenen, en uit die waarnemingen algemene wetten formuleren

Savoir pour prévoir afin de pouvoir

De kennis van de samenleving (savoir) moet dienen om gedrag en gebeurtenissen te kunnen voorspellen (prévoir), zodat we de maatschappij kunnen sturen of verbeteren (pouvoir)

Ordem e Progresso

= Orde en Vooruitgang

--> een samenleving heeft eerst orde (stabiliteit, structuur, regels) nodig voordat ze echte vooruitgang (ontwikkeling, verbetering, groei) kan bereiken

Verstehen

begrijpen wat de zin is van het sociaal handelen van samenlevende mensen

Interperatief verstaan

Proberen te begrijpen wat iets betekent voor degene die het doet

Consensus

Sociale gebeuren gericht op het bereiken toestand evenwicht, stabiliteit en continuïteit

Affectief

Instinctief sociaal handelen (bv. spontaan knuffelen)

Traditioneel

Een sociale handeling dat je doet uit traditie (bv. collega's kussen bij begroeting)

Waarderationeel

Gedrag waarbij iemand handelt vanuit overtuigingen, waarden of principes, ongeacht of het praktisch voordeel oplevert (bv. een gezellig samenzijn met vrienden)

Doelrationeel

Het maximale uit een sociale handeling halen voor jezelf (bv. je doet iets en je verwacht onmiddellijk een return)

Intergenerationele sociale mobiliteit

Dit betekent dat iemand in een andere sociale klasse terechtkomt dan zijn/haar ouders

--> Een zoon van een bakker wordt dokter

Intragenerationele sociale mobiliteit

Dit betekent dat iemand binnen zijn eigen leven van sociale positie verandert

--> Iemand begint als winkelbediende, en wordt later filiaalmanager

Civil inattention

Als we in grote groepen aanwezig zijn, is er eigenlijk geen interactie, enkel als er een grens overschreden wordt

--> Alle mensen in de winkelstraat is een groep, maar ze hebben geen interactie, enkel wanneer iemand iets steelt uit een winkel

Front stage en back stage

Bv. Winkelbediende is heel vriendelijk (front stage), achteraf in de pauze: al mijn klanten mogen mij met rust laten (back stage)

Ongerichte interacties

We doen allemaal hetzelfde maar we praten niet met elkaar, er is geen interactie

--> Bv. op een festival of een toneelbezoek

Bracketing

De massa onderbreken om tot handelen over te gaan

--> Bv. tegen een glas tikken bij een receptie om de attentie te krijgen

Interactie

Wat we zien (wat waargenomen wordt)

--> Wisselwerking tussen mensen

Communicatie

Wat niet waargenomen wordt

--> Gedachten, gevoelens, wensen, ... zodat anderen geinformeerd worden over wat men denkt, voelt of wenst

Pseudo-communicatie

Andere mensen kunnen aan bepaalde woorden een verschillende betekenis hechten

--> het lijkt dat men aan het communiceren is maar men begrijpt elkaar niet

Relatie

De kans dat actoren (personen) op een bepaalde wijze zinvol ten opzichte van elkaar zullen handelen

Primaire relaties

De afstand is heel kort (meestal face-to-face, ouders, gezinnen, ...)

--> Emotioneel en affectief en meestal privaat

Secundaire relaties

De afstand is verder en de relatie is meer functioneel (zoals proffen, bazen, ...)

--> Doelrationeel en meer publiekelijk

Posities

De plaats die iemand inneemt binnen een sociale structuur met bijbehorende rechten en plichten (kunnen er meerderen zijn)

Toegewezen posities (ascription)

Posities die iemand zijn toegewezen

--> Bv. de koning

Verworven posities (achievement)

Posities die je hebt verwerft

--> Bv. de positie van universitair student door je secundair diploma

Status

Een zekere waardering of 'socaile status' bij een positie, maar positie en status vallen niet volledig samen

Sociale status

Een bepaalde waardering aan een status in de samenleving

--> Verbonden met de positie, niet met de persoon in de positie

Sociaal aanzien

De mate van respect, waardering of prestige die iemand krijgt vanwege zijn of haar positie in de samenleving

Sociale statificatie

Bv. arbeidsmarkt: rangorde van posities met een hogere status naar posities met een lagere status

Statuscongruentie

Mensen kunnen positie innemen die versterkt zijn aan elkaar (Bv. rijke mensen op een golfterrein)

Statusincongruentie

Sociale posities worden ingenomen maar de status van die positie is niet congruent met andere posities (Bv. een advocaat die in zijn vrije tijd hotdogs verkoopt)

Sociale rol

Wat we verwachten dat iemand doet in de positie die hij/zij inneemt

--> Men verwacht dat een arts weet waarover hij spreekt door zijn status als arts

Muss-Erwartungen

Dit zijn wetgevingen, je gedraagd je volgens de wet of anders wordt je gestrafd

Soll-Erwartungen

Als je het gedrag niet stelt dat er sociaal verwacht wordt ga je buitengesloten worden

Kann-Erwartungen

Je wordt niet bestraft, in tegendeel wordt je gedrag beloond door de sociale omgeving

Directe rol

Er is veel minder marge om een rol in een andere manier uit te spelen

--> het wachten bij slagbomen

Indirecte rol

Er is meer marge om een rol in een andere manier uit te spelen

--> op café gaan met vrieden

Rollenconflicten

Vanuit dezelfde positie 2 rollen ingeven die tegen elkaar in gaan

--> Bv. Mantelzorger en universitair student, je kan de tijd van mantelzorgen niet invullen in de tijd van student

Intern rolconflict

Wanneer iemand botsende verwachtingen ervaart binnen één rol

--> een leraar moet streng zijn maar ook begripvol voor dezelfde klas

Extern rollencoflict

Wanneer iemand botsende verwachtingen ervaart tussen verschillende rollen.

--> de rol van ouder botst met de rol van werknemer.

Rolattributen

Uiterlijke kenmerken ter herkenning van een positie bekleder

--> een non, een schooluniform

--> Kunnen statussymbolen worden (bv. politieuniform)

Statussymbolen

Een bezit of kenmerk waarmee iemand laat zien welke sociale status hij of zij heeft

'C'ultuur (Cultuur met een grote C)

Gaat over schone kunsten, monumenten, ...

'c'ultuur (cultuur met een kleine c)

Omvat alle dagelijkse, minder verfijnde gewoonten, leefstijlen en gedragingen die het hele leven van een samenlevingsverband doordringen

--> Burgelijke cultuur, arbeiderscultuur, eet-en slaapgewoontes, keukencultuur, ...

Cultural lag

Waarden en normen lopen niet altijd parallel met de feitelijke ontwikkelingen, mensen zijn er nog niet klaar voor

--> Technologisch kan voedsel al gemanipuleerd worden, maar ze doen dit nog niet want de samenleving is hier nog niet klaar voor

Waarden

Algemene opvattingen over wat moreel goed, juist en daarom nastrevenswaardig is

Tijd en ruimtelijk gebonden

Opvattingen over juistheid en onjuistheid

Normen

Opvattingen over hoe mensen zich (niet) moeten gedragen in maatschappelijke omstandigheden, deze regelen het dagelijkse sociale verkeer

Opvattingen over wat 'hoort'

(Rol)verwachtingen

Opvattingen over wat zal of kan gebeuren via socialisatie

Opvattingen over wat zal gebeuren

Doeleinden

Een specifieke, sociaal bruikbare en hanteerbare doelstellingen binnen een concreet samenlevingsverband

Opvattingen over wat wenselijk is

cultuur

Het min of meer samenhangende geheel van waarden, normen, rolverwachtingen en doeleinden

Rolverwachtingen

Wat we verwachten van iemand die een positie bekleed

Hoge en lage cultuur

Verschillen naar sociale laag, bepaald door factoren als financiële speelruimte, opleiding (cultureel kapitaal), smaak, leefstijl en vrije tijd

--> Bv. Hoge cultuur: de stad, Lage cultuur: Platteland