Þáttakenningar (Trait theories) - SAEI

Hvað er persónuleikaþáttur (trait)?

Viðvarandi og sérkennandi mynstur í hegðun, hugsun og tilfinningum einstaklings

Hvaða tvö atriði eru lykilatriði í hugtakinu persónuleikaþáttur?

Viðvarandi eðli (consistency) og sérkennandi eðli (distinctiveness)

Á hverri forsendu byggja þáttakenningar?

Að fólk sé að talsverðu leyti samt við sig þrátt fyrir breytilegar félagslegar aðstæður

Telja þáttakenningamenn að persónuleiki sé alfarið mótaður af umhverfi?

Nei, fólk býr yfir sálrænum eiginleikum sem eru ekki að öllu leyti skilyrtir af umhverfinu

Hvert er fyrsta vísindalega markmið þáttakenninga?

Lýsing (description) - að lýsa því hvernig fólk er

Hvert er annað markmið þáttakenninga?

Forspá (prediction) - að spá fyrir um hegðun og aðra mikilvæga þætti, t.d. starfsárangur

Hvert er þriðja markmið þáttakenninga?

Skýring (explanation) - að útskýra hvers vegna hegðun á sér stað

Hver er munurinn á forspá og skýringu?

Hægt er að spá fyrir um hegðun án þess að útskýra hana og útskýra hana án þess að geta spáð fyrir um hana

Hver var Gordon Allport?

Frumkvöðull í þáttakenningum sem taldi persónuleikaþætti vera grunneiningar persónuleikans

Hvar taldi Allport að persónuleikaþættir ættu sér stað?

Í taugakerfinu

Hvaða greinarmun gerði Allport?

Á milli persónuleikaþátta og tímabundinna ástandsþátta

Hvaða þrjár tegundir persónuleikaþátta skilgreindi Allport?

1. Höfuðþættir (cardinal traits)

2. Meginþættir (central traits)

3. Annars stigs tilhneigingar (secondary dispositions)

Hvað er starfrænt sjálfstæði (functional autonomy)?

Sú hugmynd að hvatir fullorðinna hafi öðlast sjálfstæði og séu ekki lengur bundnar frumstæðum hvötum barnsins

Hvað lagði Allport mikla áherslu á rannsóknum sínum?

Sértæka (idiographic) þekkingu um einstaklinginn

Hvað er þáttagreining (factor analysis)?

Tölfræðileg aðferð sem greinir undirliggjandi mynstur í fylgni milli breyta

Til hvers nota þáttakenningamenn þáttagreiningu?

Til að bera kennsl á innviði persónuleikans

Útskýrir þáttagreining af hverju breytur fylgjast að?

Nei, hún sýnir aðeins að breytur fylgjast að; túlkunin er á hendi rannsakandans

Hver var Raymond Cattell?

Þáttakenningamaður sem notaði þáttagreiningu til að greina 16 persónuleikaþætti

Í hvaða þrjá flokka skipti Cattell persónuleikaþáttum?

1. Getuþætti (ability traits)

2. Lyndisþætti (temperament traits)

3. Dýnamíska þætti (dynamic traits)

Hvaða önnur atriði en persónuleikaþættir hafa áhrif á hegðun samkvæmt Cattell?

Ástönd (states) og félagsleg hlutverk (social roles)

Hvað er 16PF?

Sjálfsmatspróf byggt á kenningu Cattells, enn notað í dag

Hver var Hans Eysenck?

Þáttakenningamaður sem þróaði þriggja þátta líkan persónuleikans

Hverjir eru tveir fyrstu yfirþættir Eysencks?

1. Innhverfa-Úthverfa

2. Taugaveiklun (tilfinningalegur stöðugleiki vs. óstöðugleiki)

Hvaða þriðju vídd bætti Eysenck við?

Geðtruflunarvídd (psychoticism)

Hvað stendur PEN-líkanið fyrir?

Psychoticism, Extraversion, Neuroticism

Hvernig tengdi Eysenck persónuleika við líffræði?

Taldi persónuleikaþætti eiga sér líffræðilegan og erfðafræðilegan grunn

Hvaða eiginleikar einkenna úthverfa einstaklinga samkvæmt Eysenck?

Félagslyndi, athafnasemi, hressleiki og örlyndi

Hvaða eiginleikar eru algengari hjá innhverfum?

Næmi, meiri varfærni, betri einbeiting og meiri viðkvæmni fyrir áreiti

Nefndu eina ástæðu fyrir því að áhrif Eysencks hafi minnkað

Önnur líkön pössuðu gögnin betur eða líffræðilegar skýringar hans stóðust ekki

Hvert er meginboðskapur Susan Cain í bókinni Quiet?

Að bæði innhverfa og úthverfa hafi kost og galla og innhverfa sé oft vanmetin

Hvaða styrkleika hafa innhverfir samkvæmt Cain?

Næmi, samkennd, sköpunargleði og þrautseigja