CHỦ ĐỀ 2: PTGPDT Ở Á, PHI, MĨ LA TINH (1945-NHỮNG NĂM 90 CỦA THẾ KỈ XX)

1. Các giai đoạn phát triển: Giai đoạn: từ năm 1945 đến giữa những năm 60 của thế kỉ XX

-Đặc điểm: Đấu tranh nhằm đập tan hệ thống thuộc địa của cnđq.

-Sự kiện tiêu biểu:

+ĐNÁ: các nước Indonesia, VN, Lào tuyên bố độc lập trong năm 1945.

+Những năm 50, nhiều nước nổi dậy giành độc lập như: Ấn Độ, Ai Cập, An-giê-ri.

+Ngày 1/1/1959, cách mạng Cuba thắng lợi, chế độ độc tài thân Mĩ bị lật đổ.

+Năm 1960: 17 nước ở châu Phi tuyên bố độc lập, thế giới gọi là “Năm châu phi”.

->Tới giữa những năm 60 của TK XX, hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa thực dân cơ bản sụp đổ (1967 chỉ còn 5,2 triệu km2 với 35 triệu dân tập trung ở Nam Châu Phi.)

-Giai đoạn: từ những năm 60 đến những năm 70 của thế kỉ XX.

-Đặc điểm: đấu tranh nhằm lật đổ ách thống trị của thực dân Bồ Đào Nha của nhân dân ba nước Ăng gô la, Mô dăm bích, Ghi nê bít xao.

-Sự kiện tiêu biểu:

+Nhân dân ba nước này đã tiến hành cuộc đấu tranh vũ trang.

+Năm 1974, ở Bồ Đào Nha nổ ra cuộc đấu tranh vũ trang lật đổ chế độ độc tài. Chính quyền mới ở Bồ Đào Nha tuyên bố trao trả độc lập cho Ăngôla, mô dăm bích, ghi nê bít xao.

->Sự tan rã các thuộc địa của Bồ Đào Nha là một thắng lợi quan trọng của phong trào giải phógn dân tộc ở châu Phi.

-Giai đoạn: từ giữa những năm 70 đến giữa những năm 90 của thế kỉ XX.

-Đặc điểm: đấu tranh nhằm xóa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc (A pác thai) ở Rôđêđia, Tây nam phi và Cộng hòa Nam phi.

-SỰ kiện tiêu biểu:

+Sau nhiều năm đấu tranh của người da đen, chính quyền thực dân của các giai cấp thống trị người da trắng đã tuyên bố xóa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc, công nhận quyền bầu cử và các quyền tự do, dân chủ khác của ng da đen.

+Chính quyền của người da đen được thành lạp ở : Rô đê đi a năm 1980 (Nay là cộng hòa Dimbabuê), Tây Nam Phi năm 1990 (nay gọi là Cộng hòa Namibia) và đặc biệt là cộng hòa Nam Phi năm 1993.

->Hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc đã bị sụp đổ hoàn toàn. Lịch sử các dân tộc Á, Phi,  Mĩ latinh đã sang chương mới với nhiệm vụ to lớn và củng cố nền độc lập dân tộc, xây dựng và phát triển đất nước nhằm khắc phục tình trạng nghèo nàn, lạc hậu.

2. Đặc điểm chung

- Là những khu vực đông dân, có nguồn lao động dồi dào, lãnh thổ rộng lớn với nguồn tài nguyên thiên nhiên hết sức phong phú.

- Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, hầu hết các nước trong khu vực này đều trở thành thuộc địa hoặc nửa thuộc địa của các để quốc Anh, Pháp, Mĩ, Nhật, Hà Lan, Bồ Đào Nha ...

- Từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, hầu hết các nước trong khu vực này đều giành được độc lập dân tộc, họ bắt tay vào công cuộc xây dựng đất nước để từng bước củng cố nền độc lập về kinh tế và chính trị, nhằm thoát khỏi sự khống chế, lệ thuộc vào các thế lực đế quốc bên ngoài, đặc biệt là Mĩ.

3. Nhận xét đặc điểm chung.

- Quy mô phong trào: bùng nổ ở hầu hết các nước thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc, từ châu Á, châu Phi đến khu vực Mĩ Latinh.

- Thành phần tham gia lãnh đạo: Đông đảo các giai cấp tầng lớp nhân dân: công nhân, nông dân, tiểu tư sản, trí thức, tư sản dân tộc (VN: vô sản)

- Hình thức và khí thế đấu tranh: đấu tranh vũ trang, chính trị ... trong đó đấu tranh vũ trang là hình thức chủ yếu. Phong trào nổ ra sôi nổi, quyết liệt làm tan rã từng mảng, rồi dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc.