Flashcards over Geneesmiddelenerupties

Flashcards om de belangrijkste concepten over geneesmiddelenerupties te leren.

Geneesmiddelenerupties

• Medicamenteuze reactie waarbij 45% van de gevallen huidletsels vertoont.
• Treft 2-3% van de gehospitaliseerde patiënten.

Kenmerken van levensbedreigende huidreacties

• Erosies van de mucosa: Beschadigingen van de slijmvliezen (mond, ogen, geslachtsdelen).
• Blaren: Met vocht gevulde blaasjes op de huid.
• Huid die loskomt bij wrijving (teken van Nikolsky): Bovenste huidlaag laat gemakkelijk los.
• Confluerend donker erytheem: Samenvloeiende rode huiduitslag.
• Angio-oedeem en zwelling van de tong: Zwelling van diepere huidlagen en de tong.
• Palpabele purpura: Voelbare, niet-wegdrukbare rode vlekjes (bloeduitstortingen).
• Huidnecrose: Afsterving van huidweefsel.
• Zwelling van de lymfeklieren: Vergrote lymfeklieren.
• Verhoogde leverenzymen: Afwijkende leverfunctie.
• Dyspnoe: Kortademigheid.
• Hypotensie: Lage bloeddruk.

Exantheem

Uitslag op de huid.

Enantheem

Uitslag op de slijmvliezen.

Types reacties

• Toxisch

• Allergisch

• Intolerantie

• Andere

Medicamenteuze hypersensitiviteit type A

• Voorspelbare ‘normale’ bijwerkingen = toxisch

• Dosisafhankelijk.

• Niet immunologisch: Geen reactie van het immuunsysteem.

• Iedereen kan ze hebben.

Medicamenteuze hypersensitiviteit type B

• Onvoorspelbare bijwerkingen.
• Kan zowel immunologisch als niet-immunologisch zijn.
• Treedt herhaaldelijk op bij nieuwe blootstelling, ook bij ‘normale’ doseringen.
• Kruisreactie met chemisch gelijkaardige medicatie mogelijk.
• Enkel bij overgevoelige patiënten.

Presentaties van allergische reacties door geneesmiddelen

• Maculopapuleuze erupties: Vlekkerige huiduitslag met kleine verhevenheden.
• Urticariële erupties: Galbulten (netelroos).
• Angioneurotisch oedeem: Diepe zwelling van de huid.
• Vesico-bulleuze erupties: Huiduitslag met blaasjes en blaren.
• Lichenoïde erupties: Huiduitslag lijkend op lichen planus.
• Purpura: Huidbloedingen.
• Pruritus: Jeuk.
• Eczeem: Huidontsteking.
• ‘Fixed drug erupties’: Huiduitslag die steeds op dezelfde plek terugkomt.
• Lupus-achtige erupties: Huiduitslag lijkend op lupus erythematodes.
• Exfoliatieve dermatitis: Ernstige schilferende huidontsteking.
• Erythema multiforme: Huiduitslag met schietschijf-achtige laesies.
• Toxische epidermale necrolyse (TEN): Levensbedreigende reactie met loslating van de huid.
• Foto-allergische reacties: Reacties na blootstelling aan zonlicht.

Type I Hypersensitiviteitsreacties

Reacties van het onmiddellijke type: Treedt snel op na blootstelling aan een allergeen.

Type II Hypersensitiviteitsreacties

Antilichaam gemedieerde reacties: Reacties waarbij antilichamen een rol spelen.

Type III Hypersensitiviteitsreacties

Immuuncomplexreacties: Reacties waarbij immuuncomplexen neerslaan in weefsels.

Type IV Hypersensitiviteitsreacties

Reacties van het vertraagde type: Reacties die pas na enkele dagen optreden.

Oorzaken van Type I allergie (urticaria en angio-oedeem)

• NSAIDs: Niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen.

• Penicilline: Een type antibioticum.

• Sulfonamiden: Een andere groep antibiotica.

Enkel angio-oedeem bij ACE inhibitoren

IgE AL closslinken en binden aan medicijn antigen → mastcel activeren → volgende substanties komen vrij:

• Histamine

• PG

• Leukotriënen

• Tryptase

• Cytokines

Mogelijke reacties

• Urticaria

• angio-oedeem

• Hypotensie

• Dyspneu

• Anafylaxie

Serumziekte (Type III Allergie)

Geneesmiddel antigen en antigen celmembraan rbc lijken op elkaar

→ complexvorming → complement + fagocytose → celschade

• Auto-immune hemolytische anemie

• Immune trombocytopenie

• Transfusiereacties

• Vasculitis

Tussen 5 dagen en 3 weken na eerste inname

Herhaalde inname: 1-3 dagen

Symptomen van serumziekte (Type III Allergie)

• Koorts.
• Urticaria: Galbulten.
• Angio-oedeem: Zwelling van diepere huidlagen.
• Pijn en zwelling van de gewrichten.
• Lymfadenopathie: Vergrote lymfeklieren.
• Soms nefritis: Nierontsteking.
• Endocarditis met eosinofilie: Ontsteking van de binnenwand van het hart met verhoogd aantal eosinofielen.

Uitlokkers van serumziekte (Type III Allergie)

• Immuunglobulines: Antistoffen.
• Aspirine: Een pijnstiller.
• Antibiotica.

Type IV reactie

Meest voorkomende geneesmiddelenerupties

APC neemt antigen GM op → presenteert aan CD4 → verhoogde cytokineproductie + activatie macrofaag en CD8 → reactie

7-20 dagen na blootstelling

Niet dosisgerelateerd

Recidief indien zelfde/ gelijkaarig medicament w toegedient

Exanthemateuze (maculopapuleuze) reacties

• Type IV reactie, meest frequent

• 95% van alle huidreacties door medicatie.

• Vaak jeuk.

• Vaak symmetrisch: Aan beide zijden van het lichaam.

• Vooral op de romp en extremiteiten (armen en benen).

• Tussen 4-14 dagen na start medicatie

• Later schilfering

Soms progressie: erythrodermie of ernstige med reacties

→ TEN/ DRESS

→ pijnlijke donkerrode/ purpurische letsels

DD: bacteriële/ virale eruptie

Gekende uitlokkende medicatie voor exanthemateuze reacties

• Antibiotica (amoxicilline, sulfonamiden).

• Carbamazepine: Een anti-epilepticum.

• NSAIDs: Niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen.

+ co-factoren: virale infectie, auto-immuunziekten, genetische voorgeschiktheid, multimedicatie

Behandeling:

• Hydratatie

• Veel last: antihistamine, topisch corticoid

• Stop oorzakelijke medicatie indien mogelijk

Fixed drug erupties

• Scherp omlijnde, ronde of ovale erythemateuze verheven plaques.

• Vaak paars-bruine kleur.

• Soms vorming van vesikels of bullae (blaasjes of blaren).

• Keert steeds op dezelfde plaats terug bij herhaalde inname van het medicament.

• Handen, voeten, genitaliën, perianale huid

• Donkere huidtypes: hyperpigmentatie postinflammatoir

Uitlokkers van fixed drug erupties

• Antibiotica.
• NSAIDs: Niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen.

SDRIFE (Baboon Syndroom)

• Symmetrical Drug-Related Intertriginous and Flexural Exanthema

• Erytheem van de billen, de liezen en de oksels na systemische blootstelling aan een geneesmiddel.

• Type IV reactie: Een vertraagde allergische reactie.

• Uren - 2 dagen na blootstelling

• Geen systemische symptomen - laag risico

Uitlokkende factoren SDRIFE

AB

Antimycotica

Erythema exsudativum multiforme

• Vaak veroorzaakt door Herpes virus of Mycoplasma.

• Acuut en doorgaans zelflimiterend: Geneest vaak vanzelf.

• Duur <4 weken

• Symmetrisch: Aan beide zijden van het lichaam.

• Typische schietschijf letsels.

• Regelmatig herhaaldelijk

Reactieve infectieuze mucocutane huideruptie (RIME)

Prodromale fase

• Koorts.

• Hoest.

• Malaise: Algeheel gevoel van onwel zijn.

Mucosale aantasting

• Orale, oculaire en urogenitale aantasting: Betrokkenheid van de mond, ogen en geslachtsdelen.

Wisselende huidaantasting.

Epidemiologie

• Mannen > vrouwen

• Kinderen, jongvolwassenen → gem leeftijd 12j

• Meer in winter

Infecties geassocieerd met RIME

• Mycoplasma pneumoniae.
• Chlamydia pneumonia.
• Influenza: Griep.
• Rhinovirus: Verkoudheidsvirus.
• Enterovirus.

Acute generalised exanthematous pustulosis (AGEP)

• Kleine, niet-folliculair gelegen pustels (< 5 mm) op erythemateuze achtergrond: Kleine puistjes, niet gebonden aan haarzakjes, op een rode huid.

• Koorts (>38°C).

Oorzaak

• 90% geneesmiddelen

• 10% infectieus: viraal/ bacteriëel

Behandeling: stop medicatie

Drug rash with eosinophilia and systemic symptoms (DRESS)

Stappenplan

• Koorts.

• Oedeem van het gelaat: Zwelling van het gezicht.

• Gegeneraliseerde papulopustulaire of exanthemateuze huideruptie: Huiduitslag met bultjes en puistjes over het hele lichaam.

• Lymfadenopathie: Vergrote lymfeklieren.

• Hematologische abnormaliteiten (hypereosinofilie): Afwijkingen in het bloedbeeld, met name een verhoogd aantal eosinofielen.

• Orgaanaantasting: Betrokkenheid van interne organen.

  → hepatitis, nefritis, pneumonitis, myocarditis, …

Mortaliteit 10%

Nieuwe naam DRESS

DISH = drug induced hypersensitivity syndrome

Oorzaken van DRESS

• Anti-epileptica: Middelen tegen epilepsie.
• Dapsone: Een antibioticum.
• Allopurinol: Een middel tegen jicht.
• Trimethoprim-sulfamethoxazole: Een antibioticum.

Stevens-Johnson syndroom

• Ernstige mucocutane ziekte met algemene malaise: Ernstige aandoening van de huid en slijmvliezen met een algeheel gevoel van onwel zijn.

• Slijmvliesafwijkingen.

• Loslating van de huid < 10% BSA: Loslating van minder dan 10% van het lichaamsoppervlak.

• = Type IV reactie

Toxische epidermale necrolyse (TEN) = LYELL

• Levensbedreigende aandoening met hoge koorts.

• Confluerend erytheem en necrolyse: Samenvloeiende rode huiduitslag en afsterving van de huid.

• Loslating van de huid (> 30% BSA): Loslating van meer dan 30% van het lichaamsoppervlak.

• Target letsels

• Teken Nikolsky +

• BSA 10-30% = overlap SJS/TEN

• Typisch 1-3 weken na start behandeling

Paarse kleur = slecht teken

TEN behandeling

Oorzakelijke medicatie stoppen

Lokale wondzorg

Medicatie die vaak ernstige reacties geven (Stevens-Johnson syndroom/Toxische epidermale necrolyse)

• Allopurinol: Een middel tegen jicht.
• Anti-epileptica: Middelen tegen epilepsie.
• Beta-lactam antibiotica: Een groep antibiotica.
• NSAIDs: Niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen.
• Sulfonamiden: Een groep antibiotica.

Medicatie die vaak DRESS geven

• Minocycline: Een antibioticum.
• Sulfasalazine: Een middel tegen reuma en darmontstekingen.

Risicofactoren voor geneesmiddelenerupties

• HIV patiënten x10

• CD4 <200cellen/microliter → 10-50x hoger risico exanthemateuze erupties sulfamethoxazole

• Vrouwen.

• Ouderen.

• Multimedicatie: Gebruik van meerdere medicijnen tegelijkertijd.

Diagnostische testen voor geneesmiddelenerupties

• Huidbiopsie: Onderzoek van een stukje huid onder de microscoop.
• Directe immuunfluorescentie bij blaarziekten: Onderzoek naar antistoffen in de huid bij blaarvorming.
• Bloedonderzoek.
• IgE RAST test: Test om allergieën aan te tonen.
• Priktesten: Huidtesten om allergieën aan te tonen.
• Intracutane testen/Intradermale testen: Huidtesten om allergieën aan te tonen.
• Plaktesten: Huidtesten om contactallergieën aan te tonen.
• Provocatietesten: Het toedienen van het verdachte medicament om een reactie uit te lokken.

Oorzaken van Erythema multiforme, RIME en Stevens-Johnson syndroom/Toxische epidermale necrolyse

• Herpes simplex virus: EM

• Mycoplasma: RIME

• Medicatie: TEN/SJS

Medicatie die huidziekten kunnen uitlokken

• Antihypertensiva (beta-blokkers): psoriasus

• Fototoxische medicatie: lupus

• NSAIDs: urticaria

• Codeïne: urticaria

• Corticoïden: acne

• Diuretica: bulleus pemphigoid

• Veel medicatie: jeuk

‘Anafylactoïde’ reacties (type I -achtig)

• Directe activatie vaso-actieve stoffen (histamine, prostaglandines): Stoffen die de bloedvaten beïnvloeden.
• Bijvoorbeeld door salicylaten, opiaten, contrastmiddelen.

Reacties die op het cytotoxische type gelijken (Type II)

• Enzymdeficientie (bv. glucose-6-fosfaatdehydrogenase deficiëntie): Tekort aan een bepaald enzym.
• Bijvoorbeeld anemie: Bloedarmoede.

Type III-achtige reacties

• Vasculitisbeeld bij coumarine necrose: Ontsteking van de bloedvaten bij necrose door coumarinederivaten (bloedverdunners).

Type IV-achtige reacties

• Op eczeem gelijkende huiderupties.

Medicatie die acneïforme huiderupties veroorzaken

corticosteroïden, anti-epileptica, tuberculostatica, androgene hormonen.

Medicaties die haaruitval veroorzaken

Cytostatica: methotrexaat

Retinoïden

Medicaties die pigmentveranderingen uitlokken

Hydroxychloroquine

Minocycline

Stappenplan

1. Recente medicatie waarschijnlijke oorzaak → STOP

2. Geen recente maar 1 verdacht medicijn → STOP

3. Geen recente, meerde medicijnen

   1. Niet levensbedreigend

      1. Optie 1: stop medicatie die frequent huiderupties geeft

      2. Optie 2: stop alle niet-essentiële medicatie, daarna evt herinvoeren om de 2 weken

   2. Levensbedreigend: STOP alle medicatie

Flowshard DD/