Theatre Histories L2: Romeins theater

Onder wie stond Rome rond 750 v.C.?

Onder de heerschappij van de Etrusken als koninkrijk.

Wat veranderde er rond 500 v.C. in het Romeinse bestuur?

Rome werd een republiek met consuls, patriciërs en plebejers.

Wat waren de Punische Oorlogen en wanneer vonden ze plaats

Oorlogen tussen Rome en Carthago van 264–145 v.C. die de Romeinse macht rond de Middellandse Zee sterk uitbreidden.

Wat was er in 27 VC in het Romeinse rijk

Een keizerrijk onder Augustus met ongeziene welvaart tijdens “pax romana” gedurende 200 jaar

Tijdlijn voorgeschiedenis Romeinse rijk

1.  Koninkrijk onder heerschappij van
   de Etrusken

2. Republiek met consuls, patriciërs
   en plebejers.

3. Punische Oorlogen,
   overwinning breidt de Romeinse
   invloedsfeer gigantisch uit over het
   middellandse zeegebied.

4. Keizerrijk onder Augustus.
   Ongeziene welvaart tijdens “Pax Romana”
   gedurende 200 jaar.

5. Christendom wordt staatsreligie.

6. 476 NC: Einde West-Romeinse rijk
   

Welke vormen van Romeins entertainment bestonden er al sinds de 7de eeuw v.C.?

Wagenrennen en Etruskische festivals met sport, prijsvechten en theatrale activiteiten.

Wat voor soort entertainment organiseerden de Etrusken toen ze aan het hoofd stonden in het Romeinse rijk

Een mix van competitieve spelen (zoals sport en wagenrennen) en theatrale/religieuze activiteiten (zingen, dansen, jongleren).

Wat was het Circus Maximus?

Een groot wagenrenstadion in Rome, gebouwd rond 600 v.C

Wat was de hippodroom van Constantinopel?

Een groot stadion voor wagenrennen, gebouwd tussen 203 en 230 n.C

Bekendste gebouwen gebruikt voor wagenrennen(2)

• Circus Maximus in Rome (600 VC)

• Hippodroom in Constantinopel (203 – 230 NC)
  

Wat waren gladiatorenspelen?

Grotesk en bloederig entertainment waarbij politieke leiders kunnen uitpakken met de macht over de dood van slaven, criminelen, dissidenten en wilde dieren. Dit was volledig op maat van de Romeinse expansie die graag krijgsgevangenen en exotische dieren importeerden.

Wat betekent “damnatio ad bestias”?

“Veroordeling door de beesten”, waarbij mensen werden gedood door wilde dieren als onderdeel van het spektakel van de gladiatorenspelen

Hoe werden mythes verwerkt in gladiatorenspelen?

Door taferelen na te spelen die het publiek herkende, zoals Prometheus wiens lever wordt opgegeten door een adelaar.

Wat was de venatio van Pompeius de Grote?

Een spektakel waarin de Punische Oorlogen werden nagespeeld met de afslachting van tientallen olifanten.

Wat is het Colosseum?

Het bekendste amfitheater van Rome, geopend in 80 n.C., gebruikt voor gladiatorenspelen.

Wat is een naumachia?

Een re-enactment van historische zeeslagen voor publiek, soms met echte doden. De eerste naumachia werd georganiseerd door Julius caesar

Voorbeelden van romeins entertainment(3)

• Wagenrennen

• Naumachia

• Gladiatorenspelen

Wanneer werd theater voor het eerst officieel onderdeel van de Romeinse spelen?

In 240 v.C. tijdens de Ludi Romani.

Toegankelijkheid van de Romeinse spelen

De Romeinen hielden hun spelen voor de gehele samenleving.
Alle lagen waren in het publiek terug te vinden, geordend per klasse.
De explosie aan welvaart staat in correlatie met de tijd voor culturele activiteiten.

Hoe evolueerde het doel van Romeinse festivals tijdens de Ludi Romani?

Van religieuze verering naar sociopolitiek machtsvertoon.

Hoe zagen Etruskische theatrale rituelen eruit tijdens hun volksfeesten?

Het waren informele, geïmproviseerde rituelen met een combinatie van dans, zang en fluitmuziek, zonder vaste dramatische structuur.

Wat is het Etruskische mime theater?

Griekse traditie waarbij mimespelers met of zonder maskers vaak in straattheater-setting
improviserend verhalen spelen die seksueel en humoristisch van inslag zijn. Het is tevens de enige vorm waar vrouwen toegelaten zijn als uitvoerders

Wat is de Atellaanse farce?

een theaterpraktijk in het plaatselijk Oscaans van Atella dialect waarbij er op basis van vaste archetypische personages steeds nieuwe
stukken werden geïmproviseerd.  Lust en hebberigheid zijn vaste thema’s, vandaar de benaming “farce”.

Welke invloed had het Grieks theater op het Romeins theater

Een rechtstreekse invloed van Griekse tragedies en Griekse nieuwe komedies die naar Rome geïmporteerd worden en daar een eigen vorm krijgen.

Invloeden op het Romeins theater

• Etruskische volksfeesten en tradities

• Mime theater

• Grieks theater

• Atellaanse farce

Wat was de insteek van romeins theater vergeleken met zijn invloeden?

Hoe kunnen we hier populair entertainment van maken voor de plaatselijke bevolking?

Hoe werd theater cultureel gewaardeerd in het Romeinse rijk?

Het floreerde zeven eeuwen lang, maar werd niet gezien als een hoogstaand literair genre of schone kunst.

Wat is het grote verschil tussen Griekse en Romeinse theaterfunctie?

Bij de Grieken had theater een maatschappelijk-religieuze functie, bij de Romeinen werd het vooral pragmatisch en oppervlakkig entertainment. Spektakel kam op de eerste plaats en het moralistische karakter verdween grotendeels.

Hoe werd theater gezien na de val van het Romeinse rijk?

Als symbool van moreel verval, decadentie en platvloersheid in een opkomende christelijke cultuur.

Wat besloot de Raad van Carthago in 398 n.C.?

Dat burgers die op heilige dagen naar het theater gingen in plaats van naar de kerk, geëxcommuniceerd werden. Acteurs zijn sowieso verboden om nog sacramenten te krijgen?

Wat zijn excommunicatie en sacramenten

• het uitsluiten van iemand uit de kerkelijke gemeenschap

• Een gewijde handeling in het Christendom die een unieke manier is waarop God zich aan de mens kenbaar maakt

Wat was een dominus in het Romeinse theater en waar was deze verantwoordelijk voor?

Het hoofd van een theatergroep, meestal de hoofdacteur. Hij was verantwoordelijk voor financiële afspraken, casting, en de keuze van het stuk.

Hoe groot was een Romeinse theatergroep meestal? en vertel meer over de acteurs in de theatergroepen.

Ongeveer 6 mannelijke acteurs, die Histriones werden genoemd. Ze waren ieders gespecialiseerd in een specifieke rol. Ze gebruikte grote gebaren en luide stemmen aangezien dit de norm was gezien de grootte van Romeinse theaters. Vermoedelijk waren de histriones slaven gekocht door de dominus.

Tot welke klasse in de maatschappij behoorden de acteurs van het Romeins theater

de Infames, net zoals gladiatoren, pooiers en prostituees. Uitzonderingen waren Claudius Aesopus (tragedies) en Quintus Roscius Gallus
(komedies) die zich onder de Romeinse elite konden mengen en zo grote rijkdom vergaarden.

Welke twee acteurs vormden een uitzondering, op het feit dat acteurs tot de infames behoorden en vermoedelijk slaven waren,  en werden rijk en gerespecteerd

Claudius Aesopus en Quintus Roscius Gallus.

Wat is het verschil tussen Griekse mime en Romeinse pantomime?

Romeinse pantomime was een solo-performance met verschillende personages dankzij maskers. De Romeinse mimespeler zong zelf niet. De tekst werd door een koor gezongen en was een samenvatting van gekende tragedies of mythes. Romeinse pantomime was meer op dansposes en lichaamsexpressie gericht. Moeilijk in zijn finesses te reconstrueren aangezien dans zo non-verbaal is

2 soorten komedie in het Romeins theater

• Fabula togata (met Romeinse verhaalinhoud)
  • Fabula palliata (met Griekse verhaalinhoud)

Wat waren de Romeinse aanpassingen aansluitend op de nieuwe komedie uit Griekenland

• schrappen van het koor

• muzikale begeleiding op fluit(Etruskische invloed)

• Misverstanden op basis van afluisteren(invloed van Atellaanse farce)

• Verhaal speelt zich altijd af op straat

Waar speelde het verhaal zich meestal af in de Romeinse komedie

Op straat

Hoe zagen de eerste Romeinse theaterpodia eruit?

Tijdelijk, festivalgebonden en uit demonteerbaar hout

Wat betekent translatio – imitatio – aemulatio?

Vertalen, navolgen en overtreffen als typische Romeinse aanpak.

Wie was Titus Maccius Plautus?

Een Romeins komedieschrijver en acteur uit ca. 254-184 VC. Hij zette de nieuwe Griekse komedie om in een eigen Romeinse variant. Inhoud van zijn stukken gaat vaak over vaders en hun (ongehoorzame) zonen en misverstanden

Belangrijkste stukken Plautus(3)

• Menaechmi

• Bacchides (naar Menander)

• Pseudolus

Welke latere auteurs werden beïnvloed door Plautus?

William Shakespeare (Comedy of Errors), Molière en Giraudoux.

Wie is Publius Terentius Afer

Een Romeins komedieschrijver, geboren in Carthago, slaaf en later vrijgelaten (ca. 185–159 VC). De naam afer benadrukt zijn Afrikaanse afkomst aangezien het ‘met een donkere huidskleur’ betekent

Hoe verschillen Terentius’ stukken van die van Plautus?

Meer literair en minder overdreven; humor is verbaal en ‘witty’ in plaats van slapstick.

Welk stuk van Terentius was als enigste succesvol en waarom?

De Eunuch, door de sterke concurrentie op de festivals

2 soorten tragedies in Rome

• Fabula praetexta (Romeinse onderwerpen)

• Fabula crepidata (Griekse onderwerpen).

Wat is een fabula praetexta?

Een tragedie met Romeinse verhaalinhoud

Wat is een fabula crepidata?

Een tragedie met Griekse mythologische of literaire verhaalinhoud.

Wat is er allemaal overgeleverd van de Romeinse tragedies.

Verschillende namen van schrijvers zijn overgeleverd maar enkel werken van Seneca zijn overgeleverd en de tekst Octavia van een anonieme auteur.

Waarom zijn er zo weinig Romeinse tragedies overgeleverd?

Ze werden waarschijnlijk verdrongen door de spektakelwaarde van populair entertainment.

Wie is Lucius Annaeus Seneca?

Een toneelschrijver van tragedies die in Cordoba is geboren en naar Rome verhuisde. Hij was onderwezen als deel van de Romeinse elite en had een groot talent als spreker. Hij leefde tijdens de regeerperiode van 3 keizers en werd meermaals verbannen, uit moest hij op bevel zelfdoding doen.

Tijdens welke keizers hun regeerperiode leefde Seneca

• Caligula

• Claudius

• Nero

Waarom hadden Seneca’s geschriften grote invloed in de middeleeuwen en renaissance?

Omdat ze in het Latijn geschreven waren, wat toegankelijker was dan Grieks.

Wat is de grote vraag rond Seneca’s tragedies?

Of ze werden opgevoerd op scène of enkel gereciteerd (kastdrama’s).

Waarop zijn Seneca’s tragedies gebaseerd?

Op Griekse mythes

Wat waren de innovaties van Seneca binnen het model van de griekse tragedie?

• koor is geen integraal deel meer van wat de actie drijft

• Toonde gruwelijke gebeurtenissen on-stage(exploitatie geweld/artistieke betekenis?)

• Hoofdpersonages hadden geen zwaktes(te weinig aan iets) maar excessen(te veel aan iets)

Hoe verschilt de rol van het koor bij Seneca van die in de Griekse tragedie?

Het koor is niet langer een drijvende kracht van de actie.

Welke latere schrijver werd sterk beïnvloed door Seneca?

William Shakespeare, vooral in Hamlet.

Wat was het eerste permanente stenen theater

Theatrum Pompeii in 55 v.c.

Naar wie is het Theatrum Pompeii vernoemd?

Naar Pompeius de Grote, een van de laatste consuls van de Romeinse Republiek.

Welke factor maakte de bouw van permanente theaters mogelijk?

De stijgende welvaart.

Hoe werd het theatrum pompeii mogelijk gemaakt.

• Het excuus dat het een tempel voor Venus betrof waar het theatergebouw aanhing

• Aansluitende tuin en politieke verzamelplaatsen, socio-cultureel goed gezien.

Hoe kun je zien dat het theatrum pompeii een prestige project was

Claudius Aesopus kwam terug “uit pensioen” om het theater met een eerste performance in te wijden

Wie was Horatius?

Een Romeinse dichter en literair criticus die leefde van 65 tot 8 VC.

Wat is Ars Poetica?

Een theoretische tekst van Horatius over poëzie en drama.

Regels van Horatius in Ars Poetica

• tragedie en komedie mogen nooit gecombineerd worden

• Een stuk bestaat uit 5 bedrijven

• Max. 3 sprekende personages tegelijkertijd op een podium

• Geen goden als magische oplossing tenzij het niet anders kan

• het koor heeft een morele voorbeeldrol aangezien ze goede raad geven

Wat betekent “utile dulci”?

Het aangename moet gekoppeld zijn aan het nuttige

Wat betekent decorum bij Horatius?

ieder extremen. Vooral dit aspectpersonage dient zich te gedragen naar zijn leeftijd, gender, sociale status en emotionele toestand. Ingetogenheid is
belangrijker dan grote(ske) emoties: dit wordt door de renaissance opgepikt (en later Frans neoclassicisme)

Welke latere stromingen nemen Horatius’ ideeën over decorum over?

De renaissance en later het Frans neoclassicisme

Wanneer eindigt het Romeinse theater?

rond 476 NC, met de val van het West-Romeinse Rijk.

Waarom is het moeilijk Romeins theater strikt te definiëren?

Omdat het sterk vermengd was met ander entertainment tijdens de spelen.

Waarom was de opkomst van het christendom een kruis over het succes van Romeins theater

• associatie met heidense polytheïstische ideeën

• theater stond bol van kwaadaardige personages en immoreel gedrag

• Theodosius I maakt van het christendom in 391 de Romeinse staatsreligie

Wat was het gevolg van het verdwijnen van een centrale Romeinse cultuur?

Het uiteenvallen en versnipperen van de theaterpraktijk.