Noktalama İşaretleri Özellikleri

Nokta Kullanım Alanları

• Cümle bitiminde yerleştirilir: Dün akşam buradalardı.

• Kısaltmaların sonuna gelebilir: Prof.

• Sıra bildirme: 5.

• Saat ve dakika arası gelir, matematikte çarpma sembolü

• Binli sayılarda her üç sayı arasında yer alır: 1.750.000

Virgül kullanım alanları

• Yan yana sıralanan eş görevli sözcüklerin arasına konulur: Üstünde siyah şapka, kırmızı tişört, mavi pantalon ve beyaz ayakkabı vardı.

• Sıralı cümleler birbirinden virgülle ayrılır: Akşamlaırı gelince ders çalışıyor, temizlik yapıyor, yemek yapıyor ve uyuyordu.

• Uzun cümlelerde özneyi vurgulamak için: Irmak Hanım, bu sözleri duyar duymaz üzülmüştü.

• Cümle ortasındanki ara cümlelerin başı ve sonuna konur: Ailesi bu kadar ısrardan sonra, istenmeyerek olsa da, izin verdi.

• Alıntının sonunda olur: Onu bir daha görmek istemiyorum, dedi.

• Onay ya da reddetme sözcüklerinden sonra konulur: Evet, bu konuda yapılacak tek şey bu.

• Anlam karışıklığını engellemek: İhtiyar, adamı sert bir şekilde uyardı.

• NOT: Bir cümlede bir zarf fiil varsa zarf fiilden sonra virgül konulmaz, birden fazla varsa gelebilir.

  • Gece müzik dinleyerek uyur / Eve gelince televizyonu açıp, müzik dinleyerek ders çalışırdı

• ‘Bu, şu, o’ özne olarak kullanılmışsa bunun sonrasına gelir: O, gülümsedi.

• 'NOT: ya … ya, veya, yahut, ve, hem … hem, gerek … gerek, ne … ne bağlaçların önüne veya sonrasına ve de, mi sonrasına gelmez.

  • Ya bu işleri bu gece bitirirsiniz ya istifa edersiniz.

  • Hem konuşuyor hem itiraz ediyor

Noktalama Virgül Kullanım Alanları

• Kendi içinde virgüllerle ayrılmış birbirinden farklı türlerin arışmaması için konulur: Erkek çocuklarına Arda, Ali, Murat; kız çocuklarına Sıla, Yıldız, Şebnem adı verilir.

• Kendi içinde virgülle ayrılmış öğeleri bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.

  • At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.

  • Silgi, kalem ve defterini aldı; okula gitti.

• Özne vurgulanmak isteniyorsa ve öznenin devamında virgülle ayrılmış kısım varsa noktalı virgül kullanılır

  • Bilgisayar; temiz, sağlam ve çalışır durumda.

• NOT: Noktalı virgülden sonra büyük harfle başlatılmaz.

Iki nokta ust uste

• Bir cümle sonrasında cümle hakkında örnekler verilecekse

  • Servetifünun’un en önemli şairleri: Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin…

  • Sınava gelirken şunları unutmayın: kalem, silgi, su…

• Cümlede dile getiren yargıyla ilgili açıklama

  • Hayalim şu: Bir milyon aboneye ulaşmak.

  • Gerekli parayı bulmak için planı şuydu: Bilgi yarışmasına katılmak

• NOT: Noktalı virgülden sonra açıklama yapılıyorsa büyük, örnek veriliyorsa küçük yazılır.

• Bir metin içerisinde konuşma bölümlerinden önce ya da söz sahibinden sonra konulur

  • Ahmet Bey: Beni bekleyin! dedi

Üç Nokta

• Anlatım olarak tamamlanmamış cümleler içindir

  • Oradan bize doğru baktı ve cebinden çıkardığı kalemle…

• Alıntı cümlelerin eksik bulunan yerlerine konur

  • …sonra kitabını okuyarak uyuyakaldı.

• Bir cümleyi yarıda kesip okuyucunun hayal gücüne bırakmak

  • Sana uğurlar olsun… Ayrılıyor yolumuz!

• Sorulardan ve ünlem

Soru işareti

• Soru sözcüğü ve soru eki sonrasına konur

  • Nerede bu insanlar?

  • Buralara yakın bir yer var mı?

• Soru sormak için

• Emin olunmayan tarihler

  • Fuzuli (1490? - 1556)

• NOT: ‘mı'/mi’ ekini alan yan cümle varsa onun sonuna soru işareti konmaz

  • Yemek yaptı mı mutfak altüst olurdu.

• NOT: Sorulu bağlı cümlelerin sadece sonuna konulur

  • Acaba arayan Ahmet mi, Yılmaz mı?

Ünlem işareti

• Şaşma, acı, sevinç gibi duygu sonrası

  • Hava çok soğuk! Eyvah!

• Hitap sözleri, seslenme sözleri, uyarılar

  • Dur, yolcu! İleri!

• Kinaye, alayı belli etmek için kullanılır

  • İsteseymiş tatile gidermiş (!) ama canı sıkkınmış.

Kısa çizgi

• Satırın sonunda kelimenin bir parçası sığıyorsa ayrırı

• Cümle içerisinde ara söz ve cümleleri ayırı

  • Beklediğimiz haber - ablamın atanmaması - sonunda gelmesi.

• İsim yapan eklerin başına gelir: -er, -ar

• Kelime ve sayıların arasına ‘-e, -den, ve, ile, illa’ anlamı

  • İstanbul-Bursa yolu, 1750-1820’ye kadar

• NOT: Sayı adları yinelenirse (-) konulmaz

  • Üç beş dakika bekler misin

Uzun çizgi

• Bir metinde konuşmaları gösterir.

  • Yoklamayı alırken

    - Çocuklar siz de defterinizi çıkartın

• NOT: Konuşmalar tırnak içerisinde verilise uzun çizgi kullanılmaz

Eğik çizgi

• Şiirleri dizeler yan yana yazılır dizeler arası konulur

  • Korma, sönmez bu şafaklardda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun…

Kesme işareti

• Özel adlara gelen iyelik, bidlirme ve durum eklerini ayırır

  • Atatürk’e olan sevgim hiç bitmez. / Türkiye’m.

  • NOT: Yapım ekleri ayrılmaz: Atatürkçü, Türkçeden,

  • NOT: Yer bildiren özel isimlerin kısaltmalarından da bu geçerlidir. Boğaz’dan, Hisar’dan

• Kanun, yönetmenlik, tüzüklere kesme işareti getirilir

  • Devlet Memurları Kanunu’nun

• Bey, hanım, efendi sonrası gelir: Rıza Bey’in, Esma Hanım’a

• NOT: Bir özel adın sonuunda 3. tekil sahış eki varsı, bu kelimeye başka bir iyelik eki daha getirilirse ayrılmaz

  • Ramazan Bayramı → Ramazan Bayramımız

• NOT: Kurum, kuruluş, iş yeri, birleşim adlarında ekler ayrılmaz

  • Türk Dil Kurumuna

  • Bilkent Lisesine

• Kısaltmalara gelen ekler ve sayılarak gelen ekler. THY’nin, 9’uncu

• NOT: Yapım ekleri ve çokluk ekleri ayrılmaz

  • Türkçe, Türklerin

• Sonunda p, ç, t, k ünsüzleri bulunuyorsa hala kesme işaretiyle yazılır

  • Bosna-Hersek’i biliyorum

Tırnak işareti ““

• Sözler ve alıntılar gösterilir

  • Okulumuzun girişinde Atatürk’ün “Öğretmenler, bu ülkenin geleceği sizsiniz” yazıyordu.

• Bir cümle içerisinde vurgulanmak istenen sözler etrafına konulur

• Cümle içinde geçen eser ve yazar adları tırnak içerisinde gösterilir

Tek tırnak

• Tırnak içerisinde tırnak almak için kullanılır

Parantez (Yay ayraç)

• Bir cümlenin anlamını tamamlayan veya cümle hakkında bilgi verilirken parantez kullanılır.

• Yay ayraç içerisinde cümle veriliyorsa ona göre noktalama işareti konulur ve büyük harfle yazılır

  • Geçen sene yaptığım gezide Ahmet de (Kendisinden pek hoşlanmam.) vardı.

  • Zamirler (Adıllar) …

• Alıntı yapılan sözlerin sonuna alıntı sahibinin ad verilir

• Tiyatro eserlerinde kullanılır

• (?) ve (!) ile kullanılır

Koşeli ayraç:

• Yay ayraç içerisinde yay ayraç kullanmamız gerekirse kullanılır

  • [Derinsu Afafe (1980-)]