Week 2: Determinanten van gezondheid en lichaamsfuncties Hoofdstuk 2: Gezond gedrag en gedragsverandering

Determinanten

Factoren die (on)gezondheid beïnvloed.

Endogene determinanten

Liggen besloten in het lichaam, de constitutie van een individu. De genen en de kwetsbaarheid voor bepaalde aandoeningen zijn erfelijk, andere endogene determinanten verwerft iemand tijdens het leven; hoge bloeddruk ect.

Exogene determinanten

Liggen buiten het lichaam. Denk aan gedrag, leefstijl en invloeden uit de sociale en fysieke omgeving.

Determinanten van gezondheid

-- Omgeving o Fysieke omgevingsfactoren --> Binnen en buitenmilieu. o Sociale omgevingsfactoren --> Opvoedstijl, relaties, cohesie. Persoonlijke factoren --> Hoge bloeddruk, overgewicht. Leefstijl --> Voeding, roken, slaap

Gedrag is zichtbaar, wat niet zichtbaar is:

------ Kennis en overtuigingen Waarden en normen Motivatie en drijfveren Gewoontes Emoties Impulsen Persoonlijkheidseigenschappen

Lagere inkomens en de minst hoogopgeleiden geven veel tekenen van een ongezonde leefstijl

---- Een hogere prevalentie van (ernstige) overgewicht. Een hogere prevalentie van roken Een hogere incidentie van hartinfarcten Meer gebruik van antidepressiva

Ultiliteitsvisie

Een mens zal alle opties overwegen en vervolgens vooral keuzes maken die het meeste voordeel of nut hebben. Maar zo werkt het niet in de praktijk

Impulsieve systeem

Snel, automatisch en onbewust. Staat altijd aan en is het meest krachtig

Reflectieve systeem

Langzamer en is verantwoordelijk voor reflectie en kritisch denken > Kost meer cognitieve energie

Cognitieve/mentale bandbreedte

Het gevoel van schaarste leidt tot keuzes die meer voordeel hebben op de korte termijn dan de lange termijn. Het impulsieve systeem wint

Gedragsintentie wort door drie verschillende typen gedragsdeterminanten verklaard:

1. Attitude --> gevoelsmatige houding van een persoon ten opzichte van het gedrag. Wordt gevormd door opvattingen en kennis, kunnen positief, negatief of neutraal zijn. 2. Sociale normen --> In hoeverre bepaald gedrag volgens iemand normaal of geacepteerd is.-- Descriptieve norm --> Gevormd door percepties van gedrag die een individu om zich heen ziet. Injunctieve norm --> De perceptie in hoeverre het gedrag geaccepteerd wordt. 3. Eigen-effectiviteit --> Hoe iemand de eigen vaardigheden inschat om bepaald gedrag uit te voeren en welke externe barrières iemand ziet om het gedrag uit te voeren.

Doelgedrag

Gewenst gedrag

Gedragsmodellen

------ ASE-Model Sociale leertheorie Health Belief Model COM-B-Model Elaboration Likelihood Model Stages of change Gedragslenzenmodel

Energie

Endorfine worden aangemaakt, dit kan ervoor zorgen dat iemand zich beter en meer ontspannen voelt

Positieve effecten van bewegen

---- Verlaagt risico op hart- en vaatziekten en diabetes type 2 Verlaagt risico botbreuken en cognitieve achteruitgang/dementie Verbetert fitheid, spierkracht en loopsnelheid Verbetert de slaap

Het sportakkoord

is er op gericht sporten zo leuk en toegankelijk mogelijk te maken voor iedereen. Een samenwerking tussen: VWS, NOC*NSF, VSG/VNG (lokale overheid) en POS (Platform Ondernemende Sportaanbieders).

Beweegvriendelijke Omgeving (BVO) 3 pijlers:

1. Fysieke omgeving (hardware) --> Sportaccommodaties, speelplekken, wandelroutes, parken 2. Sociale leefomgeving (software) --> Aanbod van activiteiten; spelmiddagen, buurtbijeenkomsten. 3. Organisatie (orgware) --> Alles wat er achter de schermen gebeurt; beleid, burgerparticipatie, samenwerkingsverbanden, subsidieregelingen.

Beweegrichtlijnen voor volwassenen:

---- Bewegen is goed, meer bewegen is beter. Doe minstens 150 minuten per week aan matig intensieve inspanning, verspreid over diverse dagen. Langer, vaker en/of intensiever bewegen geeft extra gezondheidsvoordeel. Doe minstens tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten, voor ouderen gecombineerd met balansoefeningen. Voorkom veel stilzitten

Zelf bewegen

Als de patiënt geen behoefte heeft aan begeleiding en beschikt over voldoende zelfmanagementvaardigheden, kan de professional voorlichting geven over de mogelijkheden om het bewegen zelf op te pakken.

Bewegen in het publieke domein

Als de inzet van beweegzorgprofessionals niet nodig is, maar de patiënt wel binnen het publieke domein wil bewegen, kan de professional doorverwijzen naar het lokale beweegaanbod.

Bewegen in het zorg domein

Als bewegen in het zorgdomein wenselijk is, verwijst de professional door naar een beweegzorgprofessional zoals een fysio- of oefentherapeut, die samen met de patiënt het bewegingsprogramma bepaalt. Bij ernstige complicaties kan de professional doorverwijzen naar een revalidatie- of sportarts

De beweegcirkel biedt professionals handvaten om patiënten en cliënten te begeleiden en stimuleren tot meer bewegen. 5 stappen

1. Wat doe jij op een dag? Inzicht in beweeggedrag 2. Welke beweegactiviteiten kun je doen? 3. Wat past in jouw dag? 4. Ga ervoor! 5. Welke vervolgstappen zet jij

De Brede Regeling Combinatiefuncties

stimuleert en financiert de inzet van buurtsportcoaches, combinatiefunctionarissen en cultuurcoaches. Deze coaches zorgen ervoor dat meer mensen in hun nabije omgeving kunnen deelnemen aan sport- en cultuuractiviteiten.

Gecombineerde leefstijlinterventie (GLI)

GLI is een type leefstijlinterventie, ontwikkeld in samenwerking met de eerstelijnszorg, dat bestaat uit drie componenten die in samenhang worden aangeboden: 1. Gezonde voeding en het aanleren van gezonde eetgewoonten. 2. Gezond bewegen conform de Beweegrichtlijnen en hoe dit in te passen in het dagelijks bestaan. 3. Het realiseren van gedragsverandering om een gezonde leefstijl te verwerven

Duurzaamheid

Er zijn steeds meer mensen op de wereld en daardoor ook een grotere voedselvraag. Dit vraagt om duurzame voedselproductie

Voedsel

Geheel aan voedingsmiddelen en dranken

Voeding

Is wat breder ook voedingsgedrag, de verwerking ervan in het lichaam, voedingsstoffen en de hoeveelheid energie die het lichaam nodig heeft.

Gezonde voeding

Voeding die qua samenstelling en hoeveelheid voedingsstoffen optimaal is voor de gezondheid.

Ongezonde voeding

8,1 procent van de ziektelast

Richtlijnen goede voeding

---- Meer plantaardig, minder dierlijk 200 gram groente en 200 gram fruit 1 keer per week vette vis Zo min mogelijk suikerhoudende dranken Volkoren producten (elke dag

Belangrijke elementen bij obesitas

-- Obesitas is een ziekte. Dat betekent dat er medische aandacht op het gebeid van preventie, diagnostiek en behandeling nodig is en dat deze toestand niet alleen kan worden beschouwd als een ongemak. Obesitas is chronisch. Dit houdt in dat obesitas een levenslang probleem is, waarvoor voortdurende aandacht nodig is. De vetstapeling is zodanig dat dit leidt tot gezondheidsproblemen. Vooral vetstapeling in de buikstreek is schadelijk.

Obesitas hangt samen met tal van chronische aandoeningen

---- Tien tot twintig keer zoveel kans op diabetes type 2. Meer dan drie keer zoveel kans op slaapapneu en baarmoederslijmvlieskanker. Twee tot drie keer zoveel kans op hart- en vaatziekten en gewrichtsaandoeningen. Tot twee keer zoveel kans op borstkanker, dikke darmkanker en vruchtbaarheidsproblemen.

Obesogene omgeving

Gestimuleerd door --> Groei van beschikbaarheid en toegankelijkheid van ongezond voedsel (bewerkt voedsel), grotere porties en marketing (voordeelverpakkingen)

Suikers

geven kort energie, een sterke wisseling in je suikerspiegel kan zorgen voor een dip in je energie.

Cafeïne

werkt vaak als oppepper kan kortstondig de stemming verbeteren, werkt tijdelijk waarbij je daarna meer vermoeid kan raken dan daarvoor. Bij gebruik van veel cafeïne; rusteloosheid, nervositeit, gejaagd gevoel. Verhoging van de hartslag en bloeddruk wat ook een gevoel van spanning kan geven.

Melatonine

In de winter kan het lichaam wat in de war raken ten aanzien van zijn melatonine aanmaak. Door te weinig licht, blijft het lichaam de stof melatonine aanmaken en daar kan je slaperig en moe van worden. Melatonine aanmaak heb je ook nodig om in slaap te kunnen vallen.

Vitamine D

Wordt aangemaakt onder de huid door middel van zonlicht, maar zit ook in bijvoorbeeld vette vis. Bij een tekort kan er vermoeidheid ontstaan of een gevoel van een tekort aan energie.

Warenwet

Een product de gezondheid en veiligheid van consumenten niet in gevaar mag brengen.

Algemene levensmiddelenverordening (ALV)

Stelt eisen aan productiemethoden en verpakkingen en kijkt naar de hele productieketen van voedingsmiddelen en veevoer

Gewicht gerelateerd gezondheidsrisico (GGR)

Geeft voor zowel kinderen als volwassenen aan in welke mate er sprake is van een verhoogd gezondheidsrisico als gevolg van overgewicht. Dit varieert van licht tot en met extreem verhoogd. Bij volwassenen worden in de GGR naast de BMI de volgende factoren opgenomen: 1. De aanwezigheid van risicofactoren voor hart- en vaatziekten en diabetes type 2. 2. Het aanwezig zijn van ziekten die kwaliteit van het leven beïnvloeden. 3. Ziekten die de levensverwachting beïnvloeden

Resto Van Harte

Draait om elkaar ontmoeten en plezier hebben met elkaar. Resto werkt aan het terugdringen van het sociale isolement en de sociale uitsluiting van mensen en groepen, bevordert de participatie van geïsoliseerde mensen en groepen aan het maatschappelijk verkeer