Geschiedenis 1

Flashcards geschiedenis 1 (PBSO HoGent)

paleolithicum

2,5 miljoen -10.000 jaar v.o.t.

mesolithicum

10.000 - 8.000 jaar v.o.t.

neolithicum

8.000 - 3.000 v.o.t.

kopertijd 

4.500 - 3.000 v.o.t.

brons

3.000 - 1.000 v.o.t.

ijzerrtijd

1.000 - 500 v.o.t.

pleistoceen

2,6 miljoen - 11.700 jaar geleden

laatste ijstijd 

126.000 - 11.700 jaar geleden 

laatste interglaciaal 

130.000 - 115.000 jaar geleden 

holoceen

11.700 jaar geleden tot nu

einde van de prehistorie

3.500 v.o.t.: ontstaan van het schrift

protohistorie

wanneer een volk nog geen schrift heeft, maar er wordt wel al over hen geschreven door andere volkeren

kennis over prehistorie zonder geschreven bronnen?

1. artefacten

2. structuren

3. organische restanten

wie hebben we nodig voor onderzoek?

1. geologen 

2. paleontologen 

3. archeologen 

geoloog

onderzoekt aardsedimenten en opeenvolging van aardlagen

paleontoloog

onderzoekt fossielen

archeoloog 

onderzoekt sporen van menselijke activiteit 

relatieve datering

1. typologie

2. stratigrafie

absolute datering

1. dendrochronologie

2. C-14 of koolstofdatering

typologie 

klasseren volgens stijl (regionaal gebonden!)

stratigrafie

vondsten per laag

dendrochronologie

op basis van jaarringen van bomen/ hout

C-14 of koolstofdatering

meten van isotoop organische restanten 

volgorde culturen werktuigen

1. Oldowan-werktuigen

2. Aucheuleën-werktuigen

3. Mousteriaanse-cultuur

4. Magdaleniën-cultuur

hominoïden

de grote groep van mensapen en mensen samen; de brede groep van apen zonder staart en mensen (= mensapen)

hominiden

de grote mensapen en de mens (= mensachtigen)

Sachelanthropus Tchadensis

• 7 miljoen jaar geleden 

• aap en mensachtige 

Ardipithecus

• 5,8 miljoen - 4,4 miljoen jaar geleden

• liep rechtop, maar ook veel kenmerken van een aap

Australopithecus (soorten)

1. A. Afarensis

2. A. Africanus

3. A. Sediba

Australopithecus Afarensis 

• Lucy en Laetoli-afdrukken 

• Ethiopië

Australopithecus Africanus

• 3,5 - 2,3 miljoen jaar geleden

• Taung Child en Mrs. Ples

• Zuid-Afrika

Australopithecus Sediba

• 2 - 1,8 miljoen jaar geleden

• Zuid-Afrika

• erg mensachtig lopen

• positie van duimen wijst op werktuigen

Paranthropus

• doodlopende tak

• zware kaak door taaie planten

Homo Habilis 

• 2,4 - 1,7 miljoen jaar geleden 

• handige mens H

Homo Ergaster

• 1,8 miljoen - 800.000 jaar geleden

• Turkana Boy

• werkende mens

Homo Erectus

• 1,8 miljoen - 50.000 jaar geleden

• rechtop lopende mens

• Out of Africa I

Homo Heidelbergensis

• 700.000 - 200.000 jaar geleden

• archaïsche homo sapiens

Homo Neanderthalensis

• 400.000 - 40.000 jaar geleden

• vooral Europa en Midden-Oosten

Homo Sapiens 

• 200.000 jaar geleden tot nu 

• Out of Africa II

Homo Naledi

• 300.000 - 160.000 jaar geleden

• Zuid-Afrika

Denisovamens

• 200.000 - 40.000 jaar geleden

• Denisovagrot, Siberië

Homo Floresiensis

• 100.000 jaar geleden - 50.000 jaar geleden

• Flores, Indonesië

• dwerggroei

Homo Luzonensis

• 90.000 - 60.000 jaar geleden

• Luzon, Filipijnen

bifaciaal 

langs beide kanten bewerkt, symmetrisch en op een punt 

Levallois-techniek 

de steenbewerker slaat doelgericht een stuk af van de kern dat al een voorafbepaalde vorm heeft 

standplaatsgebondenheid

dingen hangen af van de maker en de tijdsgeest

waar grotschilderingen homo sapiens?

1. Lascaux

2. Chauvet

3. Altamira

domesticatie van de wolf

30.000 - 15.000 jaar geleden

Natufianen

• 12.500 - 9.000 jaar geleden

• Levant

cultiveren 

actief beheren en verzorgen 

domesticeren

selecteren en manipuleren van wilde planten en dieren; wijzigen van fysieke kenmerken en genetische structuren (ontstaan van nieuwe soorten)

Pre-Pottery Neolithic A

10.000 - 8.500 jaar v.o.t.

Pre-Pottery Neolithic B 

8.500 - 6.500 v.o.t. 

vruchtbare sikkel

1. Levant

2. Taurusgebergte

3. Zagrosgebergte

neolithisch pakket

belangrijke technologische, economische en culturele veranderingen die kenmerkend zijn voor de neolithische revolutie

1. gepolijste werktuigen en keramiek (technologie)

2. landbouw (economie)

3. sedentaire vaste woonplaats (cultureel)

oasetheorie - Childe 

• droogte ⭢ dieren en mensen trekken naar oase 

• dieren tam maken ⭢ nood aan voedsel 

• landbouw ⭢ sedentair 

tegenargument oasetheorie

• geen extreme droogte

• selectie niet hetzelfde als in de buurt zijn

demographic theory - Bindford

• beter klimaat ⭢ meer grondstoffen

• mensen vestigen op die plaatsen ⭢ meer kinderen

• bevolkingsstijging ⭢ nood aan voedsel ⭢ landbouw

tegenargument demographic theory

• bevolkingsdruk ⭢ vaak gevolg en geen oorzaak 

• ook landbouw in dunbevolkte gebieden 

• bij druk ⭢ eerder verhuizen als jager-verzamelaar 

hilly flanks theory - Braidwood

• flanken van Zagrosgebergte ⭢ habitat van pioniersgewassen

• mens ontwikkelt kennis over planten en dieren

• noodzakelijke stap naar landbouw

tegenargument hilly flanks theory

• geen rekening met klimaat

• overgans is lineair, maar is complexer

competitive feasting theory - Hayden

• stijging sociale status ⭢ feest geven 

• nood aan landbouw voor overschotten 

tegenargument competitive feasting theory

• geen rekening met klimaat

• feesten eerder gevolg

• gemeenschap was egalitair

bandkeramische cultuur

• 5400 - 4900 v.o.t.

• zuid-Limburg, Maasvallei

• Lössgronden

lössgronden

vruchtbare gebieden: water, mineralen tussen de spleten

Michelsbergcultuur

• 4300 - 3500 v.o.t. 

• oostelijke deel: België, Namen en Bergen 

Trechterbekercultuur

• 3400 - 2900 v.o.t.

• noorden van België (verder naar Nederland en Duitsland)

dolmen

meerdere megalieten

menhir

1 aparte megaliet

henge of cromlech 

megalieten in een cirkelvorm 

klokbekercultuur

• 2500 - 2000 v.o.t;

• overal in Europa

Hallstatt-cultuur

• 1000 - 500 v.o.t. 

• Oostenrijk, Centraal-Europa 

• aristorcratische sfeer 

La tène-cultuur 

• 500 - 50 v.o.t. 

• Zwitserland, west-Europa en centraal-Europa 

• militaire sfeer 

Minoïche beschaving

• 2500 - 1450 v.o.t.

• Kreta 

• Helladische cultuur

• Lineair A: niet ontcijferd

thalassocratie

heersen over de zee

Myceense beschaving 

• 1600 - 1200 v.o.t. 

• Griekse vasteland + kolonies Egeïsche Zee

• Helladische cultuur 

• Lineair B: wel ontcijferd

• distributie-economie

megaron

overdekte centrale plaats

schachtgraven

voor de elite

tholosgraven

voor de koning

tribuuteconomie

bij een tribuuteconomie geven de boeren een deel van hun oogst af als tribuut aan de priesters (later aan de koning)

tokens

• 8000 - 3500 v.o.t.

• kleine symbolen voor een bepaald product

bulla

• ca. 3500 v.o.t.

• tokens verzegeld in kleibol met afdruk van de token

afdruk pictogrammen

• 3200 - 3000 v.o.t.

• symbool staat voor een bepaald product

ideografisch schrift

• 3000 - 2600 v.o.t.

• symbool krijgt een ruimere betekenis

klankenschrift 

• ca. 2600 v.o.t. 

• enkel klank wordt neergeschreven 

• voor complexere dingen zoals bijvoorbeeld namen 

hiërogliefen 

• 3200 - 3000 v.o.t.

• ceremonieel of religieus 

• ondergrond: steen 

hiërarchisch schrift

• religieus

• ondergrond: papyrus

demotisch schrift

• dagdagelijks en administratie

• veel vlotter geschreven schrift

• ondergrond: papyrus