college 9

Wat is schizofrenie?

• Belangrijkste kenmerk is psychose

• Ernstige psychische aandoening

• Verstoring met contact met werkelijkheid

• Aantoonbaar onjuiste gedachten (wanen) en waarnemingen (hallucinaties)een toestand waarin iemand de realiteit verkeerd waarneemt of interpreteert.

Positieve vs negatieve symptomen

• om diagnose te krijgen

Positieve symptomen ; wel aanwezig zijn bij schizofrenie, niet bij mensen zonder schizofrenie

• Wanen

• Hallucinaties

• Onsamenhangende spraak

• Ernstig chaotisch of katatoon (bizar) gedrag

---

Negatieve symptomen: niet aanwezig bij schizofrenie, wel bij mensen zonder schizofrenie

• Vervlakking van affect / apathie

Om de diagnose te krijgen:

• symptomen moeten minimaal 6 maanden aanwezig zijn

• er moet duidelijke verstoring zijn van functioneren (werk, relaties, zelfzorg).

schizofrenie achtige stoornissen

symptomen bij mensen zonder schizofrenie achtige stoornissen

Voorbeelden schizotypische trekken die relatief veel voorkomen bij mensen zonder schizofrenie:

• Een kwade geest om je heen voelen

• Denken dat je speciale, bijna magische krachten bezit

---

Schizotypische persoonlijkheidsstoornis: als het excentrieke gedrag dusdanig is (angstig, achterdochtig, etc.) dat sociaal contact moeilijk wordt – geen psychose

Schizoïde persoonlijkheidsstoornis: afstandelijkheid, weinig emoties uiten, weinig sociaal contact – geen psychose

Cognitie:

• Gemiddeld 1 SD lager in aandacht, snelheid, werkgeheugen, lange-termijngeheugen, executieve functies, sociale cognitie

Comorbiditeit:

• Depressie 50%, middelenmisbruik 47%, PTSS 29%, OCD 23%, paniek 15%

• Medische comorbiditeit: hartproblemen, COPD, diabetes

• lage levensverwachting, levensstijl, medicijngebruik

Epidemiologie:

• Prevalentie: 1%

• Onset: late adolescentie / vroege volwassenheid

• Risicofactoren: zwangerschapscomplicaties, winter/vroege lente geboorte, trauma, stedelijk milieu, migratie, cannabis

verloop

Prodromale symptomen

• 3 stadia

1. verhoogd zintuiglijk bewustzijn & angst

(‘Mijn zintuigen werkten scherper’; ‘Ik raakte gefascineerd door details om me heen’)

Verhoogde emoties (overweldigd zijn) (aanleiding van subjectieve gevoelens)

Angst

Gevoel van een impasse

2. zoeken naar verklaring, maar dit lukt niet (‘een puzzel proberen op te lossen’)

3. Vernieuwd bewustzijn – wanen en/of hallucinaties

prodromale symptomen

bij schizofrenie

• Schizofrenie is een stoornis van afwijkende saillantie

• Normale stimuli worden afwijkend geïnterpreteerd

• Dit leidt tot afwijkende cognitieve schema’s (biases)

• Uiteindelijk resulterend in psychose

Genetica:

• Erfelijkheid ≈ 81%

• Polygenetisch (>100 genen)

• veel voorkomende genetische varianten en zeldzame

• genen hebben overlap met bipolaire stoornis, depressie, ADHD, autisme

Neurobiologie:

• Negatieve symptomen

• naam + mechanisme!

corticale excitatie–inhibitie disbalans

1) Verlies ; spines van piradimale cellen » minder excitatorische reactie

2) » minder input in GABAergic interneuronen → minder inhibitie van piradimale cellen

Dit leidt vervolgens tot afwijkende gamma activiteit en dyfunctionele netwerken → negatieve symptomen en verminderde cognitie

Neurobiologie:

• Positieve symptomen

• naam + oplossing + ?? even terugkijken

• medicatie !!

subcorticale dopamine dysregulatie

• Antipsychotica blokkeren dopamine D2/3 receptoren

• Drugs die het dopamine-systeem activeren kunnen psychose opwekken

• Echter: het probleem ligt niet bij de receptoren, maar bij presynaptische dysregulatie

geintegreerd model??

stress heeft veel invloed

Autisme Spectrum Stoornis (ASS)

• wat het is

• subtypes

• Epidemiologie

Twee domeinen:

• Problemen met sociale interactie en communicatie

• Beperkte, stereotype en repetitieve patronen van gedrag

---

• Klassiek autisme

• Asperger-syndroom

• PDD-NOS

» Niet meer apart in DSM » spectrum

---

Epidemiologie:

• Prevalentie: 1–1,5%

• Jongens : meisjes ≈ 3,2:1

EPIDEMIE ?

• Meer kinderen met verstandelijke beperking krijgen diagnose ASS

• Vroegere herkenning

• Meer kinderen met ‘lichte variant’

Assortative mating?

Als vader en moeder technisch zijn, dan een grotere kans op kind met ASS

Comorbiditeit

50% heeft extra stoornissen (ADHD, angst, depressie, OCD, gedragsstoornissen)

Vaak zelfs 2–5 extra diagnoses.

Vroege signalen van autisme

• weinig oogcontact, joint attention (bijv. wijzen naar objecten), imitatie

• niet reageren op naam

• weinig doelgerichte acties

• late of afwezige taalontwikkeling

Savant-vaardigheden

• kenmerken van creativiteit

savants: Mensen met verstandelijke beperking die uitblinken in een specifieke vaardigheid – 30% van mensen met ASS hebben savant skills

• kalender rekenen

• uitzonderlijk geheugen

• muzikale vaardigheden

• artistieke talenten

Kenmerken van creativiteit bij ASS:

• minder divergent denken

• sterke focus op details

• vaak originele kunstwerken

• beter taalvaardigheden == hoe beter creatieve prestaties

Autisme bij vrouwen

• hogere motivatie voor sociale interactie

• beperkte interesses zoals dieren, fictie of psychologie

• meer internaliserende problemen (angst, depressie, eetstoornis)

• camoufleren: “pretending to be normal” (geforceerd oogcontact, houdingen kopiëren, verbale scripts, niet praten over beperkte interesses)

• vermoeidheid/uitputting

Bij mannen vaker:

• technische interesses

• externaliserende problemen (agressie).

Genetica??

• somatische

• nut

• Erfelijkheid 74–93%

• Polygenetisch (>800 genen), zeldzame mutaties + common variants

• Specifieke mutaties: Fragiele X, TSC1/TSC2

• veel voorkomende genetische gen varianten » cumulatief causaal » 15-50% mensen met ASS

---

• ASS is een bredere somatische gesteldheid is!!

---

• behandeling aanpassen

• families informeren

• genetisch advies geven

• nieuwe medicatieontwikkeling stimuleren.

Neurobiologie

• algemeen beeld

• relevantie

• Vroege hersen overgroei bij jonge kinderen

• Lange-afstand onder connectiviteit

• locale over-connectiviteit

---

• Neuroimaging is helaas heel duur…

• Schedelomvang kan een indicatie zijn van hersengroei, maar is geen goede voorspeller van ASS. want »

• culturele verschillen in hoofdgrootte

• grote variatie binnen ASS

• sommige mensen met ASS hebben zelfs microcefalie.

1. Early Parent-mediated interventions

Ouders krijgen training om hun kind te helpen met:

• sociale interactie

• communicatie.

Effectiviteit: redelijk

Early intensive behavioral intervention

Zeer intensieve gedragstherapie:

• ± 20 uur per week

• gedurende 2 jaar

• voor jonge kinderen

Effecten:

• hoger IQ

• betere taalontwikkeling

• beter functioneren.

  in vergelijking met controlegroep

Nadeel: erg kostbaar

Andere interventies

• Specifiek gedrag (agressie, angst, etc.)

• Sociale vaardigheden (kinderen / adolescenten)

• Non-verbaal: Picture Exchange Communication System??

Medicatie

• 30-60% van kinderen met ASS gebruikt medicatie.

• medicatie behandelt niet de kernsymptomen van ASS. » wordt gebruikt voor comorbide problemen, zoals

• risperidon → agressie / driftbuien

• methylfenidaat → ADHD

---

Oxytocine internasaal

Oxytocine kan sociaal functioneren verbeteren, maar heeft weinig effect op niet-sociale symptomen.

Theory-of-Mind theorie

Sociale problemen ontstaan door gebrek aan inlevingsvermogen (gebrek aan theory-of-mind

Executieve functietheorie

Vooral problemen met cognitieve flexibiliteit (taak switchen)

Weak Central Coherence

Mensen met ASS hebben een bias richting

• local processing (focus op details)

• boven global processing (het algemene plaatje)

Hierdoor scoren ze goed op taken zoals de Embedded Figures Test.

Longitudinale bevindingen

dus verloop

Longitudinaal onderzoek laat zien:

• Eerst ontstaan problemen met executief functioneren en central coherence

• Later pas problemen met Theory-of-Mind

Theory-of-Mind problemen zijn suggereert een gevolg van andere cognitieve problemen.

Dus: Theory-of-Mind is niet het kernprobleem van ASS, maar een gevolg van andere problemen

Sociale-motivatie theorie

→ sociale problemen ontstaan doordat mensen met ASS minder sociale motivatie hebben.

»

• minder aandacht voor sociale informatie

• minder ontwikkeling van sociale vaardigheden.

Theorie wordt zeer veel geciteerd

Maar deze theorie is controversieel, omdat veel mensen met ASS aangeven wel sociaal gemotiveerd te zijn.

Bayesiaanse theorie van perceptie

Deze moderne theorie gebruikt Bayesiaanse statistiek.?????

gevolg

Alternatieve theorie:

• Mensen met ASS zien de wereld zoals die ‘echt’ is

• Ze zijn minder gebiased door eerdere ervaringen

• Interpretatie van sensorische input is andere bij ASS

• Deze theorie sluit aan op Weak Central Coherence

---

Prior: kennis over de waarschijnlijkheid van een bepaalde toestand

Hypothese: Mensen met ASS hebben hypo-priors, resulterend in ‘echtere’ perceptie

Resultaat: Mensen met ASS zijn minder gevoelig voor visuele illusiesGevolg:

---

Mensen met ASS worden vaak overweldigd door situaties

Hypo-priors leiden tot meer onverwachte variabiliteit in omgeving

Verklaard verlangen naar steeds hetzelfde (repetitief gedrag – controle over de situatie)

Verklaard problemen met sociale situaties – gebeuren vaker onverwachte dingen

Biologische basis van de Bayesiaanse theorie

Normaal vertonen hersenen spontane corticale activiteit die eerdere ervaringen weerspiegelt.

Dit vormt de basis van priors.

Bij ASS:

• minder connectiviteit in deze spontane activiteit

• mogelijk minder sterke priors

Conclusie

• Symptomen zijn heterogeen

• Hoge comorbiditeit met andere stoornissen

• Genetische grondslag is heterogeen

• Neurobiologische grondslag is heterogeen

Implicatie: ASS is geen eenduidige stoornis

Consequentie: geen eenduidige interventie