Neuropsychologie Week 1 t/m 4

Oudheid

Hart versus brein 

• Hippocrates, 1e focus op hersenen

• Aristoteles, tweedeling psyché en gedrag)

Middeleeuwen en Renaissance

Op observatie gebaseerde neuroanatomie

• Leonardo da Vinci

• Vesalius 

17e eeuw

Begin van de moderne wetenschap van het brein

• Descartes (dualisme) 

Dualisme 

Lichaam = stoffelijk; Geest = niet stoffelijk (lichaam-geest probleem) 

18e eeuw

Elektriciteit en het brein 

• Galvani 

Begin 19e eeuw 

Lokalisatie van functies

• Gall en Spurzheim 

• Paul Broca (uitvinder gebied van broca → taalproductie) 

Frenologie 

Theorie die stelt dat een letterlijke (grote van) knobbel bepaald hoe goed je in dingen bent 

Eind 19e eeuw 

Evolutie, genen en gedrag 

• Darwin (materialisme)

Materialisme 

Alles is  herleidbaar tot materie en natuurlijke processen, dus gedrag verklaren door dmv werking zenuwstelsel en niet de mind 

20e eeuw

Neurotransmitters, psychofarmaca, kraken DNA-code

• Otto Loewi

• Francis Crick en James Watson

2 conclusies van 20e eeuw

• Hebben van gedistribueerde functies (grotere functies zijn verdeeld over de hersenen en niet op 1 plek) 

• Hiërarchische organisatie (meerdere geheugensystemen, 2 hersenhelften, bewuste en onbewuste informatie) 

21e eeuw

Opkomst hersenscan, intensievere samenwerking tussen disciplines, toename publicaties, onderzoeksgeld voor fundamenteel en toegepast onderzoek

Kenmerken gedrag

• Heeft zowel doel als functie

• Reactie op omgeving

• Bepaald door endocriene systeem en zenuwstelsel

• Is variabel in complexiteit, mate waarin aangeboren (primair/secundair) en mate waarin het aangeleerd is

Ontstaan van het complexere brein

• Mutaties in de genen

• Omgeving beter

• Voedsel werd beter (fatty acids) → hersenen werden beter in staat om elektriciteit te geleiden

Genotype

Genetisch materiaal 

Fenotype

Hoe genetisch materiaal tot uiting komt (bvb blauwe ogen)

Chromosomen 

Lange, draadachtige moleculen bestaande uit DNA 

Biologie > SES 

Genotype wat zich uit in fenotype is sterker dan wat omgeving doet

Dura mater 

Stevige ‘plastic’ laag waar je niet zo snel doorgeen komt 

Arachnoid membrame

Hersenen kunnen hier lichtelijk in bewegen, zoals in een spinnenweb

Pia mater

Bestaat uit voeding en herstellingsmateriaal

Subarachnoid space

Bevat hersenvloeistof

White matter

Verbindt alle hersengebieden met elkaar (glasvezelnetwerk) 

Gray matter 

Hier slaan we informatie in op 

Corpus callosum

verbindt de linker en rechterhersenhelft

Centrale zenuwstelsel

Hersenen en ruggenmerg, controlecentrum van zenuwstelsel

Perifere zenuwstelsel

Verbinding tussen centrale zenuwstelsel, spieren en zintuigen

Somatische zenuwstelsel

Deel van perifeer zenuwstelsel waar we controle over hebben, niet altijd bewust. Zorgt voor kunnen lopen, bewegen en praten 

Autonome zenuwstelsel 

Deel van zenuwstelsel waar we geen controle over hebben. Stuurt gladde spieren, het hart en diverse organen aan .

Sympatisch zenuwstelsel

Deel dat geactiveerd is als we actief zij (bvb in stressvolle situaties). Stimulatory “fight or flight”

Parasympatisch zenuwstelsel

Deel dat actief is als we in rust zijn. Inhibitory “rest and digest”

Hindbrain

Ondersteund vitale functies 

Medula (hindbrain)

Ademhaling en hartslag regulatie

Pons (hindbrain)

Treinstation tussen de hersenen en rest vanhetlijf, signalen doorgeven

Cerebellum/kleine hersenen (hindbrain) 

Coördinatie en fijne motoriek

Midbrain

Verwerking van visuele en auditieve signalen, met name ter verwerking van motor signalen

Thalamus

Naast doorgeven motorische info, ook slaap, alertheid en bewustzijn 

Hypothalamus

Stimuleren van hormonen (reguleren lichaamstemperatuur, honger, vermoeidheid, slaapritme)

Telencephalon

Cerebrum/grote hersenen: controleren alle vrijwillige bewegingen

Stem

Stamcel, bevat DNA

Progenitor

Cel die al weet wat voor functie hij vervult

Blast

Tweedeling: neural en glial cellen → gespecialiseerd

Dendrieten

Ontvangen elektrische impulsen. Zorgt voor vergroting van oppervlakte van cel, meer contactpunten (spines)

Axon

Geven impulsen door aan ander neuronen of spiercellen Uitloper, vertakkingen aan uiteinde (teleodendria)

Sensory neuron

Stuurt informatie naar het centrale zenuwstelsel

Interneuron

Schakelstation, heel gevoelig, hoe dieper in het brein hoe meer

Motor neuron

Stuurt signalen van het centrale zenuwstelsel naar de spieren

Gliacellen

Ondersteunde cellen die zorgen voor stevigheid, voeding en opruiming

Oligodendroglia

Bundelen en isoleren verschillende groepen neuronen met myeline

Schwann-celllen

wikkelen zich om een neuron en isoleren met myeline

Grijze materie 

Bevindt zich aan de buitenkant van de hersenen en bestaat vooral uit neuronen → informatieverwerking 

Witte materie

Bevindt zich in de binnenkant, bevat gliale cellen, interneuronen en  ondersteunend materiaal 

Reticulaire materie

Hersenstam

Nucleus (celkern) 

Bevat het DNA 

Endoplastisch reticulum

Netwerk van membranen wat zorgt voor de productie van eiwitten 

Golgi-apparaat

Verwerkt het materiaal en slaat dit tijdelijk op

Lysomen

Breken afvalstoffen en beschadigd materiaal af

Cytosol

Grondvloeistof, hier stromen alle stoffen in

Mitochondria

Maken energie door de verbranding van zuurstof, zodat de cel actief blijft 

Myeline

Laag om axon die zorgt voor betere geleiding dmv het maken van sprongetjes

Knopen van Ranvier

Knopen die zorgen voor de sprongetjes die elektrische signalen maken, wat voor meer snelheid en efficiëntie zorgt 

Hyperpolarisatie 

Een gegradeerde potentieel zo sterk dat een volgende stimulus tijdelijk geen effect meer heeft 

Exitatoire synapsen (EPSP) 

Aanjagende signalen 

Inhibitoire synapsen

Remmende signalen

Betablocker

Gaat voor een receptor liggen zodat de neurotransmitter niet geactiveerd kan worden

Cholinergisch systeem

Heeft invloed op alertheidsniveau, geheugen en motoriek. Degeneratie bij de ziekte van Alzheimer. 

Dopaminergisch systeem

Bevat het nigrostriatal circuit en mesolimbische circuit

Nigrostriatal circuit (paars) 

Regulatie van motoriek vanuit de frontale cortex. Degeneratie bij de ziekte van Parkinson 

Mesolimbische circuit (oranje)

Regulatie van emotioneel gedrag. Wordt aangetast door drugsgebruik. Excessieve activiteit kan zorgen voor schizofrenie

Noradrenergische systeem

Informeel leren en emoties. Afname: ernstige depressie. Toename: manisch 

Secrotenergisch systeem

Veel vertakkingen en beïnvloed vrijwel alle functies, speelt rol bij leren en emoties en stemmingen. Afname: depressie. Toename: schizofrenie, manie, obsessieve-compulsieve stoornis.

Thermoreceptor

Receptor gevoelig voor temperatuur

Meissner’s receptor

Receptor gevoelig voor aanraking

Nociceptoren

Receptoren die pijn registreren

Paciaans lichaampje 

Receptor die druk registreert

Occipitaalkwab

Verwerkt visuele informatie, en gebruikt hier ook de context bij

Visuele schizofrenie

Patroonherkenning is sterk versterkt, hierdoor zie je dingen die er niet zijn

Fovea 

Plek waar licht op het oog valt

Staafjes

Waarneming contrast en beweging

Kegeltjes

Waarneming kleur 

Geniculate striate pathway

Wat-pad (via laterale geniculatenuceleus naar de striatencortex en andere visuele gebieden)

Tectopulvinar pathway 

Waar-pad (via de superior colliculus en de pulvinair en andere visuele gebieden) 

Wat-pad (ventrale pad)

Verwerkt alle kleur. V1 → V2 → V4 → temporaal kwab

Waar-pad (dorsaal)

Verwerkt vorm en snelheid V1 → V2 → V3 → V5 → pariëtale kwab

V1

Primaire visuele cortex/striate cortex, ontvangt sensorische input van LGN

V2 

Secundaire visuele cortex/prestriate cortex, ontvangt sterke visuele informatie van V1, analyseert vormen, randen kleuren en texturen

V3 

Tertiaire visuele cortex. Verwerkt complexe visuele informatie. Onderdeel van de dorsale stroom: waar-pad. Verwerken van vorm en bewegingsinformatie 

V4

Quaternaire visuele cortex. Onderdeel van ventrale stroom: wat-pad. Kleurwaarneming, object- en vormherkening

V5/mediaal temporaal

Bewegingsdetectie: snelheid, richting en coördinatie en beweging. Onderdeel van dorsale stroom: waar-pad

Pad 1: Oog naar SC

Snelle oogreflexen naar duidelijke aanwezige stimuli

Pad 2: Oog naar MT (via LGN en V1)

Ontdekkende bewegingen en verkennen omgeving. Problemen in pad kunnen leiden tot hakerig lezen

Pad 3: Oog naar frontaalkwab (via V1, V2, V4 en temporaal kwab)

Anticipatie en vooruitzien tijdens lezen

Saccades

Brein vult in wat we zien bij momenten waar we technisch blind zijn

Pad 4: Oog naar BG (via V1, V2, V4, temporaal kwab en frontaal kwab)

Betrokken bij inhibitie en aandachtsregulatie

Blindsight 

Schade tussen oog en V5. Niks visueel kunnen zien, maar toch zien, want het wordt nog wel verwerkt in de motorische kwab.  

Kleurperceptie 

Delen van onbeschadigde hersengebieden zorgen ervoor dat een “blind” iemand toch nog kan weten wat voor kleur trui iemand aan heeft zonder het te zien.

Visuele agnosie

Deel van een patroon/plaatje niet kunnen herkennen.

Prosopagnosia

Geen gezichtsherkenning, combinatie niet kunnen maken

Alexia

Geen letters of abstracte symbolen kunnen lezen

Ataxia

Wat je ziet niet kunnen koppelen aan je motoriek (puur op tast beschrijven hoe iets er uit ziet lukt niet)