hoofdstuk 3. stress: betekenis, impact en oorzaken

stress

het gevoel om aan bepaalde eisen in je omgeving niet te kunnen voldoen, zich gespannen of ongemakkelijk voelen

primaire beoordeling

het inschatten van de betekenis van een situatie voor ons welzijn bij een potentieel stressvolle omstandigheid

• is het irrelevant?

• is het goed?

• is het stressvol?

  • schade verlies

  • dreiging

    • uitdaging

secundaire beoordeling

de beoordeling van de bronnen die beschikbaar zijn om met stress om te gaan

chronische stress

regelmatige, intense en langdurige stressoren die leiden tot grotere fysieke spanning

• zorgt voor minder weerstand

fysiologische reacties

hartkloppingen, snelle ademhaling, trillende spieren

opwinding (arousel)

veroorzaakt door het sympathisch centrale zenuwstelsel en het endocriene systeem

reactiviteit

de fysiologische mate van respons op een stressor of strain

fight-or-flight reactie

beschrijving van hoe het lichaam reageert op noodgevallen

GAS (algemene aanpassingssydroom)

1. alarm reactie: zoals fight-or-flight

2. verzetfase: als de stressor voort duurt komt de fase van verzet

3. uitputting: bij ernstige langdurige of herhaalde stress

allostatische belasting

bij chronische stress, meer reactiviteit bij een stressor.

• voortdurend aanpassen van lichaam aan fluctuaties in hormoon leidt tot allostatische belasting

• veroorzaakt slijtage aan het lichaam en vermindert de mogelijkheid om aan toekomstige stressoren aan te passen

approach/ approach

bij een conflict. 2 aantrekkelijke doelen die onverenigbaar zijn (meestal gemakkelijk op te lossen)

avoidance/avoidance

bij een conflict. 2 ongewenste situaties (bv kiezen tussen 2 behandelingen met erge bijwerkingen)

• uitstellen, eronderuit komen, twijfelen, ander laten beslissen

• erg stressvol en moeilijk op te lossen

approach/ avoidance

bij een conflict, een doel dat zijn voor en nadelen heeft

• kan erg stressvol en lastig op te lossen zijn

fysiologische opwinding

• bloeddruk, hartslag, ademhaling of galvanische huidreactie (zweten)

  • afzonderlijk of tegerlijkertijd meten met polygraaf

corticosteroïden

hormonen, waaronder cortisol

catecholamines

hormonen, waaronder adrenaline en noradrenaline

social readjustment rating scale (SRRS)

lijst van belangrijke levensgebeurtenissen, samengesteld op basis van klinische ervaringen

mensen lijst laten invullen op basis van al hun ervaringen en op basis daarvan zijn de gebeurtenissen op een schaal geplaatst

life experience survey (LES)

57 items specifiek omschreven op 7-puntsschaal

• extreem negatief (-3) tot extreem positief (+3)

peri life events scale

102 items die gebeurtenissen beschrijven op gebied van verlies, een winst of ambigue uitkomst

unpleasant events schedule (UES)

320 items, ook kortere versie van 53 items beschikbaar

hassles-scale

117 gebeurtenissen die variëren van kleine irritaties tot problemen of moeilijkheden

meest voorkomende problemen: zorg voor overgewicht, gezondheid familielid, druk hebben, dingen kwijt raken

APL

vragenlijst in nederland o.b.v hassles

• 114 items over laatste 2 maanden

• onderscheid tussen gebeurtenissen met eigen en zonder eigen invloed

uplifs scale

135 gebeurtenissen die tevredenheid, vrede of vreugde brengen