Türkiye Selçuklu Devleti

Candaroğulları: Batı Karadeniz (Kastamonu, Sinop) çevresinde kurulmuştur. Haritada ise İç Ege tarafında gösterilmiş.

Germiyanoğulları: Kütahya ve çevresinde (İç Ege) kurulmuştur. Haritada ise Karadeniz kıyısında gösterilmiş.

Türkiye Selçukluları, Fars (İran) kültüründen etkilendikleri için Keykavus, Keyhüsrev, Keykubat gibi unvanlar kullanmışlardır.

Muhtesip: Çarşı-pazar denetçisidir (zabıta gibi).

Tigin, Yabgu, İlteriş: İslamiyet öncesi Türk devletlerine ait unvanlardır.

I. Alaeddin Keykubat döneminde yapılmıştır.

Bu savaşın kazanılması Selçuklu için iyi görünse de, tampon bölge olan Harzemşahlar yıkıldığı için Selçuklu Moğollarla komşu olmuş ve Moğol istilasına açık hale gelmiştir.

Malazgirt zaferi sonrası Sultan Alparslan, komutanlarına "Toprak fethedenin malıdır" (Kılıç Hakkı) diyerek fetihleri hızlandırmıştır.

Saltuklular, Danişmentliler, Mengücekliler ve Artuklular bu sürecin meyvesidir.

Niyabet-i Saltanat divanının başındaki kişidir. Hükümdar yokken devlet işlerini yürütür.

Müstevfi: Mali işlerden sorumludur.

Müşrif: Denetim yapar.

Merkezi Aydın/Birgi olan bu beylik, döneminin en güçlü donanmasına sahipti.

Ege Adaları ve Bizans üzerinde ciddi baskı kurmuşlardır.

I. Haçlı Seferi, I. Kılıç Arslan dönemindedir (Merkezin İznik'ten Konya'ya taşındığı dönem).

II. Kılıç Arslan'ın en büyük olayı: Miryokefalon Savaşı'dır (Anadolu'nun tapusunun alındığı savaş).

Ayrıca ülkeyi 11 oğlu arasında paylaştıran da odur.

Pervaneci, ikta (toprak) topraklarının dağıtımından ve kayıtlarından sorumludur.

Atabey: Şehzadeleri eğiten kişidir.

Balıkesir ve Çanakkale çevresinde kurulmuştur.

Osmanlı'ya katılan ilk beyliktir. Bu sayede Osmanlı, denizcilikle tanışmış ve Rumeli'ye geçiş kolaylaşmıştır.

Moğollar (İlhanlılar) ile yapılan bu savaşta Selçuklu ağır bir yenilgi aldı. Bu savaşla Anadolu Moğol tahakkümüne girdi, merkezi otorite bozuldu ve II. Beylikler Dönemi başladı.

"Berid" kelime anlamı olarak posta/istihbarat demektir.

İstifa (Maliye), İnşa (Yazışma), Arz (Askeri), İşraf (Denetim).

Eretnalılar, Kösedağ Savaşı’ndan sonra kurulan II. Dönem beyliklerindendir. Diğerleri (Artuklu, Danişment, Saltuk, Mengücek) 1071 sonrası kurulan "Birinci Beylikler"dir.

Ünlü Vezir Nizamülmülk tarafından Sultan Alparslan ve Melikşah dönemlerinde açılmıştır. Dünyanın ilk üniversite seviyesindeki okullarından sayılır.

Karadeniz'in Türk gölü olması çok sonra, Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet'in Kırım'ı fethiyle gerçekleşmiştir. Alâeddin Keykubad Alanya'yı alıp tersane kurmuştur (Akdeniz).

Haçlıların başarısı Selçukluları İznik'ten Konya'ya çekilmeye zorladı. Bu gerileme, Bizans'ın "Türkleri Anadolu'dan atabiliriz" hayalini canlandırdı (Ta ki Miryokefalon'a kadar).

Karamanoğulları Konya ve Karaman çevresinde (iç kesimde) kurulmuştur, denizle kıyısı yoktur. Karesi, Menteşe, Saruhan ve Aydın beylikleri ise Ege kıyısındadır.

Büyük Selçuklular Kınık boyundandır. Osmanlılar Kayı boyundandır. Memlûkler ise bir boy devleti değil, "kölemen" (asker) kökenli bir devlettir.

Maalesef beylikler çoğu zaman birbirleriyle üstünlük mücadelesine girmişlerdir. "Her zaman birlik" ifadesi tarih sorularında genellikle yanlıştır.

Malazgirt (Anadolu'nun kapısı açıldı) -> Alp Arslan.

Miryokefalon (Anadolu'nun tapusu alındı) -> II. Kılıç Arslan.

Selçukluların ilk merkezi İznik'ti. Ancak 1096'da başlayan I. Haçlı Seferi sırasında kalabalık Haçlı ordularına karşı İznik savunulamayacağı için Sultan I. Kılıç Arslan merkezi daha güvenli olan Anadolu’nun iç kesimlerine, yani Konya’ya taşımıştır.

Haçlılar gelince "İz"imizi kaybettirmek için "Kon"ya'ya konduk.

Selçukluları "kara devleti" olmaktan çıkarıp denizle buluşturan ilk sultan I. Gıyaseddin Keyhüsrev'dir. 1207 yılında Antalya'yı fethederek devlete ilk limanını kazandırmıştır.

Gemi. Selçuklu'nun deniz macerası "G"ıyaseddin ile başlar.

Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan atma ümidi tamamen sona ermiştir. Bu zaferle Anadolu'nun tapusu alınmıştır.

Malazgirt sonrası kurulan I. dönem beyliklerindendir. Kurucusu Sökmen Bey olduğu için bu ismi almıştır ve merkezi Van/Ahlat'tır.

"Sökmen-Ahlat". Ahlat'ın toprağını Sökmen Bey söktü.

Selçuklular tam tersine ticareti canlandırmak için yabancılara düşük gümrük tarifesi ve sigorta sistemi uygulamıştır. Amaç yabancıyı kovmak değil, onları Selçuklu limanlarına çekmektir.

Devletin kurucusu Süleyman Şah, İstanbul'a çok yakın olan İznik'i fethederek burayı ilk başkent yapmıştır.

"İlk İz, İznik"

Kendi aralarındaki davalara bakma izni verilmesi bir "ayrıcalıktır" (II). Ticaret anlaşması yapılması "ticareti canlandırmak" istendiğini gösterir (III). Ancak metinde Hristiyanların tek temsilcisinin Venedik olduğu yazmaz (I ulaşılamaz).

Menteşeoğulları Muğla çevresinde kurulmuş denizci bir beyliktir. Isparta çevresinde kurulan beylik ise Hamitoğullarıdır.

Bu eserlerin tamamı 13. yüzyıl Selçuklu sanatının şaheserleridir. Özellikle Alaeddin Camii ve Gök Medrese "Türkiye Selçuklu" denince akla gelen ilk yapılardır.

Kervansaraylar, kervanların konaklaması, güvenliği ve ihtiyaçlarının karşılanması için yollar üzerine 8-10 saatlik (yaklaşık 30-40 km) mesafelerle kurulmuş "ortaçağ otelleridir".

"Siyaset" kelimesi devlet yönetimiyle ilgilidir. Hükümdarlara nasıl adil olunacağını ve devletin nasıl yönetileceğini anlatan "öğüt kitapları"dır.

Bu şehirler (Konya, Kayseri) Anadolu Selçuklu Devleti'nin merkez şehirleridir. Gevher Nesibe gibi isimler Selçuklu hanedan üyeleridir.

"Şifa" kelimesinden gelir. Günümüzdeki hastanedir. İnsan sağlığı doğrudan darüşşifalarla ilgilidir.

İmarethane (aşevi), Kervansaray (ticaret/konaklama), Kümbet (anıt mezar), Bedesten (kapalı çarşı).

I. madde yanlıştır çünkü Nizamiye Medreseleri Büyük Selçuklu Devleti'ne aittir. Anadolu Selçukluları Haçlılarla savaşmış ve ticareti geliştirmek için kervansaraylar yapmıştır.

Selçuklu'daki esnaf dayanışma teşkilatı olan Ahilik, Osmanlı'da daha profesyonel ve merkezi bir yapı olan Lonca sistemine dönüşmüştür.

Pişmiş toprak üzerine yapılan renkli ve sırlı süslemedir. Mimari yapılarda (mihrap, minare) en çok kullanılan kaplama sanatıdır.

Diğer şıklar aile içindeki taht kavgalarını veya paylaşımı anlatırken (baba-oğul, amca-yeğen), D şıkkı bir valinin merkeze isyan edip bağımsızlık kazanmasını anlatır. Bu verasetle değil, devletin parçalanmasıyla ilgilidir.

Ticareti canlandırmak istiyorsan vergiyi düşürürsün, artırmazsın. Selçuklular düşük vergi ve sigorta sistemiyle tüccarları ülkeye çekmiştir.

Bu sistemin amacı merkezi otoriteyi korumak ve veliahdı eğitmektir. Valilerin yetkisini artırmak merkezi otoriteyi zayıflatacağı için devletin amacı bu olamaz.

"Kitre" adı verilen yoğunlaştırılmış suyun üzerinde boyaların yüzdürülmesiyle yapılır.

Kösedağ Savaşı, Anadolu Selçuklu Devleti'nin Moğollara (İlhanlılar) yenildiği ve yıkılma sürecine girdiği dönüm noktasıdır. Bu savaşla Anadolu'da Türk siyasi birliği bozulmuş ve İkinci Beylikler Dönemi başlamıştır.

Moğol baskısının arttığı bu dönemde devlet zayıflamış ve Moğollar yönetime müdahale ederek ülkeyi paylaştırmıştır. Kızılırmak sınır kabul edilerek ikili bir yönetim oluşturulmuştur.

I. Alâeddin Keykubat, Anadolu Selçuklu Devleti'ne en parlak dönemini yaşatan hükümdardır. Hem askeri hem mimari hem de ticari başarılarından dolayı kendisine "Ulu" (Azam) denilmiştir.

Malazgirt Savaşı'ndan sonra kurulan ilk beylikler (Saltuklular, Mengücekliler, Danişmentliler vb.) 11. yüzyıl sonundadır. Taceddinoğulları ise Kösedağ Savaşı sonrası kurulan İkinci Dönem beylikleri arasında yer alır

İbni Bibi, Anadolu Selçuklu Devleti'nin en önemli tarihçisidir.

Kelime anlamı olarak "Sahillerin Emiri" demektir. Selçuklularda deniz kuvvetlerinden sorumlu olan en üst düzey görevliye bu isim verilirdi. Osmanlı'daki karşılığı Kaptan-ı Derya'dır.

Metinde özellikle "yazı ile doldurulma" vurgusu yapılmıştır. Güzel yazı yazma sanatına Hat sanatı denir.
Tezhip (süsleme), Ebru (su üzeri boyama) ve Nakkaşlık (minyatür/resim)

IV. Haçlı Seferi, aslında Kudüs'ü kurtarmak için yola çıkmış ancak amacından saparak İstanbul'un yağmalanmasına ve burada bir Latin İmparatorluğu kurulmasına neden olmuştur.

Miryakefalon Savaşı ile Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşmiştir. Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan atma ümidi tamamen sona ermiş ve savunmaya çekilmiştir.

I. Gıyaseddin Keyhüsrev dönemi denince Akdeniz'deki ilk büyük fetih ve ilk donanma merkezi Antalya'dır.

Büyük Selçukluların aksine, Türkiye Selçukluları atabeylerin (melik eğitmenlerinin) gücünü sınırlamıştır. Buradaki temel hedef, atabeylerin kendi başlarına hareket etmesini önlemek ve devletin merkezi otoritesini korumaktır.

II. Kılıçarslan, Anadolu Türk birliğini sağlama yolunda Danişmentlilere son vermiş ve Miryokefalon ile Anadolu'nun Türk yurdu olduğunu kesinleştirmiştir. Ülkeyi 11 oğlu arasında paylaştırması ise geleneksel Türk veraset anlayışının bir sonucudur.

Miryokefalon Savaşı ile Bizans savunmaya çekilmiş, Türklerin Anadolu'dan atılamayacağı kesinleşmiştir. Bu yüzden bu savaşa "Yurt Tutan Savaş" da denir.

Kösedağ Savaşı, Türkiye Selçuklu Devleti için yıkılış sürecinin başlangıcıdır. Bu bozgun sonrası Anadolu, İlhanlı (Moğol) baskısı altına girmiştir.

Mevlana, eserlerini o dönemin edebiyat dili olan Farsça ile kaleme almıştır. İlahi aşkı temel alan öğretileriyle Anadolu'nun manevi mimarlarındandır.

Sultan merkezde olmadığında veya seferde olduğunda devleti yöneten görevliye "Naib" denir. Kurumun adı ise Niyabet-i Saltanat'tır.

Babailer Ayaklanması, devletin gücünü zayıflatmış ve Moğolların Anadolu'yu kolayca istila etmesine (Kösedağ Savaşı'na) zemin hazırlamıştır.

Yunus Emre, Risaletü'n-Nushiyye ve Divan adlı eserleriyle Türkçenin Anadolu'da bir edebiyat ve tasavvuf dili olarak yerleşmesine büyük katkı sağlamıştır.

İsimlerin Türkçeleşmesi (A), Türk göçleri (B) ve mimari eserler (C, E) Türkleşmeyi sağlar. Ancak iki Türk gücünün birbiriyle savaşması siyasi üstünlük kurma çabasıdır, bölgenin Türkleşmesi ile doğrudan ilgili değildir.

Kastamonu denince akla önce Çobanoğulları, sonra Candaroğulları gelmeli.

Ünlü gezgin İbn-i Batuta, 14. yüzyılda Anadolu’yu gezmiş ve buradaki Türk nüfusunun yoğunluğunu bu ifadeyle belirtmiştir.

Ahilik teşkilatının kurucusudur. Eşi Fatma Bacı da Bacıyan-ı Rum (Dünyanın ilk kadın teşkilatı) kurucusudur.

Kervansaraylar, ticaret kervanlarının konaklaması için yapılan "orta çağ otelleri"dir. Alay Han, Anadolu’daki ilk kervansaraydır.

Kastamonu ve Sinop merkezlidirler. Çanakkale'de Karesioğulları, Muğla'da Menteşeoğulları vardır.

O dönemde doğudan gelen en büyük tehdit Moğol (İlhanlı) tehlikesiydi. Keykubat kaleleri tamir ettirip tampon bölgeler oluşturdu.

Kösedağ Savaşı (I), Moğol istilası (II) ve Baba İshak İsyanı (III) devleti tamamen çöküşe sürüklemiştir.

"Yabanlu Pazarı" uluslararası ticaretin yapıldığı açık hava pazarlarıdır.

Astronomi eğitimi verilmiştir. Mimarisinde uzay ve gezegen motifleri bulunur.

Moğollardan kaçan Türkmen boyları Anadolu’ya yığılmış, bu da bölgedeki Türk nüfusunu hızla artırmıştır.

• Miryokefalon = Yurt Tutan

• Malazgirt = Yurt Açan

• Kösedağ = Yurt Bozan

Haçlılar; Kudüs gibi kutsal yerleri almak (II) ve Türkleri Anadolu’dan atmak (III) için geldiler. Pusula ve barutun Avrupa’ya taşınması bir amaç değil, seferlerin bir sonucudur.

Danişment Gazi’nin kahramanlıklarını anlatır. Bilgi: Oğuz Kağan (Asya Hun), Satuk Buğra Han (Karahanlı) destanıdır.

Artuklular döneminde yaşamıştır. "Robotların babası" olarak bilinir.

İlk bakır para I. Mesut dönemindedir. Karıştırma: İlk altın para ise II. Kılıç Arslan döneminde bastırılmıştır.

Danişmentliler tarafından Tokat Niksar’da yapılmıştır. Anadolu’daki Türk eğitim tarihinin başlangıcı sayılır.

Ahiler kaliteyi denetler, fiyat belirler (Narh sistemi) ve dayanışma sağlar. Ancak vergi miktarını belirlemek doğrudan devletin görevidir.

II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminin en güçlü ve tartışmalı figürüdür. Devleti içeriden zayıflatmıştır.

Akıl ve bilgiyi temel alan, toplumsal dayanışmayı savunan kişidir. Mevlana "Mesnevi", Yunus Emre ise "Risaletü'n-Nushiyye" ile bilinir.

İlk Türk medresesini kurmaları ve Sivas merkezli olmaları en ayırt edici özellikleridir.

I. Alaeddin Keykubad, devletin en parlak dönemidir. Bu dönemde Kırım’daki Suğdak Limanı fethedilerek deniz aşırı sefer yapılmıştır.

Malazgirt sonrası Anadolu'da birçok farklı beylik kurulmuştur. Bu durum "siyasi birlik" değil, tam tersine "parçalı bir yapı" oluşturur. Siyasi birlik, tüm beyliklerin tek çatı altında toplanmasıdır.

Bu ünlü söz Mevlana'nın hayat serüvenini özetler. Mesnevi, Divan-ı Kebir ve Mektubat en önemli eserleridir.

Divan-ı İnşa (Tuğra), devletin iç ve dış yazışmalarından sorumludur. Kararları denetleyen ise Divan-ı İşraf'tır.

Büyük Selçuklular İran merkezli bir kara devletidir. Türkiye Selçukluları ise Anadolu'da oldukları için denize ulaşmış ve donanma kurmuşlardır.

Miryokefalon ile Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan atma umudu tamamen bitmiştir. Anadolu kesin olarak Türk yurdu olmuştur.

Kutalmışoğlu Süleyman Şah, İznik'i alarak devleti kurmuştur.

Miryokefalon (1176): Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.

Yassı Çemen (1230): Harzemşahlar yenildi (Selçuklu için tampon bölge kalktı).

Kösedağ (1243): Moğollar Selçuklu'yu yendi, devlet yıkılma sürecine girdi.

İkta sistemi tarım ve askerlik ile ilgilidir. Kervansaraylar, sigortacılık sistemi ve liman fetihleri ise doğrudan ticareti canlandırmak içindir.

"Zulme uğrayanların" (Mezalim) gittiği, hükümdarın başkanlık ettiği en üst yargı organıdır.

Malazgirt ile Anadolu'nun kapıları Türklere açılmış ve "Türkiye Tarihi" süreci başlamıştır.

Osmanlı'daki "Devşirme" sisteminin Selçuklu'daki karşılığıdır. Sarayı koruyan ve orduda yer alan seçkin birliklerdir.

Türkiye sınırları dışındaki tek Türk toprağı sayılan (Ankara Antlaşması ile) Caber Kalesi Suriye'dedir.

Başkent Değişti: I. Kılıçarslan döneminde İznik kaybedilince başkent Konya’ya taşındı.

Bizans Rahatladı: Türk baskısı bir süreliğine azaldı.

Zarar: Türkler maddi ve manevi olarak yıprandı.

Bizans İmparatoru I. Aleksios, Çaka Bey’in güçlenmesinden korkup damadı olan I. Kılıçarslan’ı ona karşı kışkırtmıştır.

ilk Türk denizcisi Çaka Bey'in İzmir'de ilk Türk donanmasını oluşturduğu tarihtir.

Çaka Bey sadece donanma kurmakla kalmamış, Ege adalarını da fethetmiştir.

II. Kılıçarslan'ın kızı Gevher Nesibe adına kardeşi Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından yaptırılmıştır.

Pervaneci, ikta topraklarının dağıtımından sorumludur.

Ahilik sadece Müslüman esnaflar içindir. Gayrimüslimler "Lonca" teşkilatına katılabilir ancak Ahi olamazlar.

Dünyanın ilk kadın sivil toplum örgütü sayılır. "Aşına, işine, eşine sadık ol" felsefesi vardır.

Bu dinsel nitelikli isyan, ASD'nin ne kadar zayıfladığını Moğollara göstermiştir.

Sivas'tadır ve mimarisiyle eşsizdir.

Erzincan merkezli oldukları için doğal afetlerden çok etkilenmişlerdir.

Ticareti geliştirmek için yapılmıştır.

Devletin yönetim zafiyeti, Türkmenlerin İslam'a girmelerine rağmen eski inançlarını sürdürmesi (sosyo-kültürel) ve otlak sıkıntısı nedeniyle yerli halkla yaşanan ekonomik çatışmalar isyanın temel sebepleridir.

Artuklular; Hasankeyf, Mardin ve Harput civarında hüküm sürmüş, özellikle köprü ve medrese mimarisinde gelişmişlerdir.

Karamanoğlu Mehmet Bey, "Bu günden sonra divanda, dergahta, bargahta Türkçeden başka dil konuşulmayacak" diyerek Türkçeyi resmi dil yapmıştır.

Bu beyliklerin halifeliği Anadolu'ya getirmek gibi bir amaçları veya çalışmaları olmamıştır.

Bu vergiler genel devlet geliridir. Liman fethi ve kervansaraylar ise doğrudan ticari hamlelerdir.

İlk beylikler 1071 Malazgirt'ten sonra kurulmuştur. Kösedağ'dan sonra ikinci dönem beylikleri kurulmuştur.

Konya merkezli kuruldukları için kendilerini Selçuklu’nun tek varisi saymış ve Osmanlı'yı en çok uğraştıran beylik olmuşlardır.

Sahip Ata tarafından yaptırılan, Selçuklu mimarisinin en seçkin örneklerinden biridir.

Türk-İslam devlet geleneğinde hutbe okutmak, hükümdarlık ve bağımsızlığın en önemli sembollerinden biridir. I. Kılıçarslan'ın kendi adına hutbe okutması, devletin tam bağımsızlığını ilan ettiğini gösterir.

Üç Kümbetler, Çaka Beyliği'ne değil, Erzurum ve çevresinde hüküm süren Saltuklulara ait bir eserdir.

Selahattin Eyyübi, Hittin Savaşı ile Haçlı ordusunu büyük bir bozguna uğratarak mukaddes şehir Kudüs'ü Haçlılardan geri almıştır.

Hem Osmanlı'daki Şeyh Bedrettin hem de Selçuklu'daki Baba İshak isyanları sosyal, ekonomik ve dini içerikli büyük çaplı halk ayaklanmalarıdır.

Türkmenlerin sınırlara yerleştirilmesi (iskan politikası) sınır güvenliğini sağlamış ve bölgenin Türkleşmesini hızlandırmıştır; bu olumlu bir gelişmedir.

İmaret (aşevi), darüşşifa (hastane) ve medrese halkın ücretsiz yararlandığı sosyal hizmet alanlarıdır. Kümbet ise anıt mezardır ve sosyal devlet hizmeti kapsamında değildir.

Her üç devlet de milli kimliklerini koruyarak Türkçeye büyük önem vermiş ve resmi/edebi yazışmalarda Türkçeyi tercih etmişlerdir.

Alay Han, II. Kılıçarslan döneminde yapılmıştır. Anadolu'nun ilk ticaret rotası adımlarından biridir.

Malazgirt ile Anadolu'nun kapıları açıldı. Balkanlar (Avrupa) ilerleyişi daha çok Osmanlı döneminde hız kazanacaktır. Karıştırma!

"Amil" iş yapan, vergi toplayan demektir. Belediye işlerine bakan "Muhtesip", askeri vali ise "Şıhne"dir.

I. Kılıçarslan, büyük bir Haçlı ordusu gelince merkezi daha güvenli olan iç kesime, yani Konya'ya çekmiştir.

Mısır'da kurulmalarına rağmen kendilerine "Türkiye Devleti" demişlerdir.

Sahte bir şehzade olan Siyavuş'u (Cimri) tahta çıkarmaya çalışmıştır.

Anadolu'yu gezmiş ve burayı "Bilad-ı Rum" (Rum diyarı) olarak nitelendirmiştir.

Mülk toprak kişinindir, satabilir, miras bırakabilir ama devlet vergisini mutlaka alır. Muafiyet yoktur.

Türkçenin Farsçadan üstün bir dil olduğunu kanıtlamak için yazılmıştır. "İki Dilin Karşılaştırılması" demektir.

Taç kapı olarak da bilinir. Selçuklu mimarisinin en gösterişli kısmıdır.

Haçlı Seferleri sırasında Bizans, Türklerin baskısından kurtulup Batı Anadolu'daki bazı toprakları geri almıştır. Yani Bizans hala oradadır!

Şer-i (Dini) davalara Kadı bakar.

Örf-i (Geleneksel) davalara Emir-i Dad bakar.

Karakoyunlular o coğrafyada uzun süre hakimiyet kurarak Türk kültürünü yaymıştır.

Türkler Anadolu'yu fethetti ama Halifelik (dini liderlik) bu süreçte henüz Türklere geçmedi.

Vergi ve Ticaret doğrudan ekonomiyle ilgilidir; göç ise sosyal bir olaydır.

IV. Haçlı Seferinde Haçlılar İstanbul'u yağmalayıp Latin Krallığı kurunca Bizans zayıfladı. Bu durum Selçukluların işine geldi.

Harzemşahlar, Moğollar ile Selçuklular arasında bir "tampon bölge" idi. Selçuklu bu devleti yıkınca Moğollarla komşu oldu ve kapı açıldı.

Diğer Türk devletlerinde "Kut" (kan bağı) varken, Memlüklerde "en güçlü komutan tahta geçer" kuralı vardı.

Melik kendi parasını basarsa bağımsızlığını ilan eder, devlet bölünür.

Timur, Altınorda'yı yıkarak Rusların güneye inmesini engelleyen "tampon bölgeyi" kaldırmış ve farkında olmadan Rusya'nın büyümesine zemin hazırlamıştır

Timur Devleti hükümdarıdır. Semerkant'ta rasathane kurmuş dev bir astronomdur.

Karadeniz'in kuzeyinde (Kırım'da) bulunur. Selçuklu'nun ticari gücünü deniz ötesine taşıdığının kanıtıdır.

Bu uygulama (Divan-ı Mezalim gibi) sorunların hızlı çözülmesini sağlar ve halk ile yönetimi birbirine yaklaştırır. Ancak bu, halkın yönetime katıldığı (demokrasi) veya zenginleştiği anlamına gelmez.

Karakoyunluların kurucusu Bayram Hoca'dır. Kara Yusuf ise devletin en parlak dönemini yaşatan hükümdardır.

Noyan, Moğollarda üst düzey askeri komutanlara verilen unvandır.

Bağdat'ı yağmalayıp Abbasilere son veren ve Anadolu'yu Kösedağ Savaşı ile tahrip eden devlet İlhanlılardır.

Garipname, Aşık Paşa'ya aittir. Gülşehri'nin en ünlü eseri Mantıku't Tayr (Kuşların Dili) çevirisidir.

Meliklerin (hanedan üyeleri) yetkilerini kısmak ve toprağın mülkiyetini devlette (miri) tutmak, padişahın gücünü korur. Vakıflar ise sosyal devletle ilgilidir.

Her iki grup da doğrudan hükümdara bağlı, devşirme/esir kökenli ve maaşlı askerlerdir

Mama Hatun Kümbeti (Erzincan/Tercan), Anadolu Selçuklu’ya değil, Saltuklular dönemine aittir.

Tasavvuf yerine dindışı (ladini) konularda yazan Anadolu'daki ilk Divan şairi kabul edilir.

Genelde aynı iş kolundaki dükkanların sıralandığı çarşıdır. İmaret aşevi, Kapan toptancı hali, Bedesten ise değerli eşya çarşısıdır.

"Sultanü'l-Azam" olarak bilinir. Ticarete çok önem vermiş, dünyada ilk kez devlet sigortasını (tüccarların zararını karşılama) başlatmıştır.

Dulkadiroğulları Maraş/Elbistan (iç kesim) çevresinde kurulmuştur, denize kıyısı yoktur. Karesi, Saruhan, Candar ve Menteşe ise kıyı beylikleridir.

Divriği Ulu Cami -> Mengücekliler

Yağıbasan Medresesi -> Danişmentliler

Malabadi Köprüsü -> Artuklular

Gevher Nesibe Darüşşifası -> Anadolu Selçukluları

Saltuklular'ın en ünlü eseri Erzurum Üç Kümbetler'dir.

Uzun Hasan, Akkoyunlu Devleti'nin en güçlü hükümdarıdır.

Feta: Genç/Yiğit demektir.

Ahiyan-ı Rum: Ahiler (Esnaflar).

Baciyan-ı Rum: Anadolu Kadınları Birliği.

Gaziyan-ı Rum: Gaziler/Savaşçılar.

I. İzzettin Keykavus döneminde Sinop alınmış ve denizcilik faaliyetleri için tersane yapılmıştır.