Biologia - Układ rozrodczy

Nasieniowód

przewód, którym plemniki przedostają się z najądrza do cewki moczowej

Prącie

męski narząd kopulacyjny, który umożliwia wyprowadzenie nasienia na zewnątrz ciała i wprowadzenie ich do dróg rodnych kobiety

Cewka moczowa

przewód wyprowadzający nasienie lub mocz na zewnątrz ciała

Jądro

gruczoł odpowiedzialny za wytwarzanie plemników i męskiego hormonu płciowego - testosteronu

Pęcherzyk nasienny

produkuje wydzielinę, która odżywia plemniki

Gruczoł krokowy (prostata)

produkuje wydzielinę, która zapewnia płynne środowisko dla plemników

Najądrze

miejsce, w którym dojrzewają plemniki

Moszna

skórno-mięśniowy worek, w którym znajdują się jądra

Macica

umięśniony narząd wysłany błoną śluzową, w którym zachodzi rozwój zarodka, a potem - płodu

Srom

zewnętrzna część żeńskiego układu rozrodczego. Składa się on z: warg sromowych większych i mniejszych, wzgórka łonowego oraz łechtaczki. Srom wraz z przedsionkiem pochwy ochrania wejście do macicy

Jajowód

przewód łączący jajnik z macicą

Jajnik

gruczoł odpowiedzialny za wytwarzanie komórek jajowych oraz produkcję żeńskich hormonów płciowych - estrogenów

Pochwa

przewód łączący macicę ze środowiskiem zewnętrznym. Ma ona umięśnione ściany, a jej wnętrze jest wysłane błoną śluzową. Za jej pośrednictwem do żeńskiego układu rozrodczego jest wprowadzane nasienie mężczyzny

Pierwszorzędowe męskie cechy płciowe

Jądra

Drugorzędowe męskie cechy płciowe

gruczoł krokowy, pęcherzyk nasienny, nasieniowód, prącie, najądrze, moszna

Trzeciorządowe męskie cechy płciowe

zarost na twarzy, szerokie barki, niska barwa głosu wynikająca z budowy krtani, muskulatura typu męskiego, wąskie biodra

Pierwszorzędowe żeńskie cechy płciowe

jajniki

Drugorzędowe żeńskie cechy płciowe

jajowody, macica, pochwa

Trzeciorzędowe żeńskie cechy płciowe

wysoka barwa głosu, wąskie barki, rozwinięte gruczoły mlekowe, mniejsza niż u mężczyzn muskulatura ciała, szerokie biodra

Erekcja (wzwód)

polega na napływie krwi do ciał jamistych prącia, co umożliwia usztywnienie członka i zwiększenie jego ukrwienia

Ejakulacja (wytrysk)

uwolnienie plemników z najądrzy do nasieniowodów poprzez pęcherzyki nasienne, gruczoł krokowy i cewkę moczową

Owulacja

proces uwalniania komórek jajowych do jajowodu

Pęcherzyk jajnikowy

mały, wypełniony płynem woreczek w jajniku, który zawiera jedno niedojrzałe jajeczko . W jajnikach znajdują się tysiące pęcherzyków.

Ciałko żółte

ciałko żółte to tymczasowa część jajnika, która powstaje po owulacji. Produkuje hormony, głównie progesteron, który przygotowuje ciało do ciąży. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte zanika, a zaczyna się miesiączka.

Zapłodnienie

połączenie plemnika z komórką jajową w jajowodzie

Zygota

to pierwsza komórka, która powstaje po zapłodnieniu. Zawiera materiał genetyczny od matki i ojca i zaczyna się dzielić, tworząc nowe komórki.

Zarodek

to kolejny etap rozwoju po zygocie. Zarodek rośnie i rozwija się w macicy, tworząc zaczątki narządów i tkanek.

Powstawanie plemnika

Plemnik powstaje w jądrach w procesie zwanym spermatogenezą. Najpierw komórki macierzyste (spermatogonia) dzielą się i przekształcają w spermatocyty. Następnie przechodzą podział mejotyczny, dzięki czemu powstają spermatydy – mają już o połowę mniej materiału genetycznego. Potem spermatydy dojrzewają, zyskując witkę, czyli ogonek, i stają się dojrzałymi plemnikami. Cały proces trwa około 74 dni

Powstawanie komórki jajowej

Komórka jajowa powstaje w jajnikach w procesie zwanym oogenezą. Na początku powstają komórki macierzyste (oogonia), które dzielą się i przekształcają w pierwotne oocyty. Następnie, w okresie dojrzewania, jeden z oocytów przechodzi podział mejotyczny, w wyniku czego powstaje jedna dojrzała komórka jajowa oraz ciałka kierunkowe, które zanikają. Komórka jajowa zostaje uwolniona z jajnika podczas owulacji, gotowa do zapłodnienia. Cały proces dojrzewania trwa kilka miesięcy, a cykl reprodukcyjny powtarza się co miesiąc.

Witka

porusza się, dzięki czemu plemnik może się przemieszczać

Wstawka

zawiera mitochondria, które wytwarzają ATP niezbędny do ruchu witki

Główka

zawiera jądro komórkowe z haploidalnym zestawem chromosomów (1n = 23)

Akrosom

zawiera enzymy, które pozwalają główce plemnika wniknąć do komórki jajowej

Osłonka przejrzysta

pełni fukncję ochronną i zapobiega wniknięciu do komórki jajowej więcej niż jednego plemnika

Substancje zapasowe

pełnią funkcję odżywczą dla przyszłego zarodka na początku jego rozwoju

Wieniec promienisty

chroni komórkę jajową przed uszkodzeniami mechanicznymi

Jądro komórkowe

przechowuje materiał genetyczny komórki

Rola testosteronu

bezpośrednio wpływa na proces wytwarzania plemników. Stymuluje też rozwój pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowych męskich cech płciowych

Rola estrogenu

bezpośrednio wpływa na proces dojrzewania komórki jajowej. Stymuluje także rozwój pierwszorzędowych i drugorzędowych żeńskich cech płciowych, takich jak rozwój narządów płciowych oraz cech zewnętrznych (np. piersi). Działa również na regulację cyklu menstruacyjnego i przygotowuje błonę śluzową macicy do ewentualnej ciąży.

Rola progesteronu

bezpośrednio wpływa na przygotowanie błony śluzowej macicy do implantacji zapłodnionej komórki jajowej. Stymuluje również utrzymanie ciąży, wspierając rozwój zarodka w początkowych tygodniach. Dodatkowo hamuje owulację w trakcie trwania ciąży, zapobiegając dalszemu uwalnianiu komórek jajowych.

Faza menstruacyjna

złuszczanie się błony śluzowej macicy, co powoduje krwawienie z dróg rodnych,

wydzielanie się FSH przez przysadkę, co pobudza pęcherzyk jajnikowy do dojrzewania

Faza pęcherzykowa

dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego, który wytwarza estrogeny,

pogrubienie błony śluzowej macicy oraz wydzielanie LH przez przysadkę,

owulacja, wynikająca ze szczytowo wysokich poziomów FSH i LH,

Faza lutealna

powstanie (z pękniętego pęcherzyka) ciałka żółtego wytwarzającego progesteron, który powoduje pogrubianie się błony śluzowej macicy,

przy braku ciąży - stopniowe zanikanie ciałka żółtego, co powoduje spadek poziomu progesteronu

Kosmówka

pośredniczy w wymianie substancji między matką a dzieckiem. Tworzą ją wypustki, zwane kosmkami. Wraz ze śluzówką macicy bierze ona udział w tworzeniu łożyska

Owodnia

wydziela specjalny płyn owodniowy (tzw. wody płodowe), w którym rozwija się zarodek, a później płód. Płyn ten m.in. amortyzuje wstrząsy i ułatwia dziecku wykonywanie ruchów

Omocznia

uczestniczy w tworzeniu naczyń krwionośnych występujących w pępowinie

Łożysko

jest wspólnym narządem matki i dziecka. Powstaje ono z kosmówki oraz błony śluzowej macicy i jest połączone z płodem za pomocą pępowiny. Umożliwia wymianę substancji pomiędzy ciałem matki a ciałem dziecka, wydziela hormony niezbędne do prawidłowego przebiegu ciąży, m.in. progesteronu, gonadotropiny kosmówkowej oraz estrogenów, ochrania dziecko przed przenikaniem do jego organizmu szkodliwych substancji i drobnoustrojów chorobotwórczych

Rozwój zarodkowy

Od zapłodnienia do 8 tygodnia ciąży

Rozwój płodowy

Od 9 tygodnia ciąży do porodu