CRIMINOLOGIE 2025 UGENT (1E BACH)

Ancien Régime

• 17de tot 18de eeuw

• Koning, vorst bepaalde wat criminaliteit was

• Openbare en fysieke straffen

• autoriteit herstellen en afschrikking bewerkstelligen

• misdrijven werden willekeurig beoordeeld

sociaal verweer

E. Vandervelde (tijd)

17-18

ancien régime (tijd)

Benjamin Mendelsohn

• jaren 60

• verlegde de aandacht van crpreventie nr het voorkomen en verzachten van slachtofferschap

• belang van adequate hulpverlening

20

Benjamin Mendelsohn (tijd)

1992

Robert Agnew,

algmene strain theorie

(tijd)

Robert Agnew

• algemene strain theorie (1992)

• bouwt verder op anomietheorie van Robert Merton, maar biedt bredere en meer dynamische verklaring

• concept te herdefiniëren en uit te breiden

• strain komt niet enkel voort ui sociale-economische barrières, maar uit een veel breder scala aan negatieve ervaringen en sociale relaties die ind onder druk zetten

• alle vormen van stress, frustratie en woede die voortvloeien uit het falen om positieve doelen te bereiken, het verlies van pos en gewaarde stimuli of de aanwezigheid van een negatieve stimuli

• introduceert ook: psychologisch en situationeel element → emoties en machteloosheid

• 3 hoofdbronnen:

  • 1. onvermogen van ind om pos geachte/sociaal gewaardeerde doelen te bereiken (bv succes, status of materiële welvaart) (analyse van metron dicht bij aan sluit)

  • 2. verlies van pos stimuli

  • 3. confrontatie met neg stimuli (bv mishandeling)

onvermogen om pos doel te bereiken

verlies van pos stimuli

confrontatie met neg stimuli

3 hoofdbronnen van de algemene straintheorie

Ferri

• 19-20e E (pos)

• La Sociologie Criminelle

• = invoering van een reeks strafvervangende maatregelen van sociaal profylactische aard gericht op de bescherming van de maatschappij

• biosociale school

La Sociologie Criminelle

boek van Ferri

pos

Ferri (tijd)

Raffaele Garofalo

• 19e-20e eeuw (pos)

• La criminologia

• wetenschappelijke def van cr

• aan basis van plegen ‘natuurlijke’ misdrijven lag:

  • psychische of morele anomalie, met een duidelijk organische basis in de antropologische kenmerken

La criminologia

Boek Raffaele Garofalo

pos

Raffaele Garofalo (tijd)

code Lepeletier

• 1791 (klassieke strafrecht)

• strafrecht en strafprocesrecht

• schaft inquisitorsysteem af en voert de jury in

1791

code Lepeletier (tijd)

• strafrecht en strafprocesrecht

• schaft inquisitorsysteem af en voert de jury in

code merlin

• 1795 (klassieke strafrecht)

• milde straffen

• enkel vaste straffen

• geen minimun- en maximum straf

1795

code Merlin (tijd)

• milde straffen

• enkel vaste straffen

• geen minimun- en maximum straf

code pénal

• 1810 (klassieke strafrecht)

• compromis tussen arbitaire v AR en systeem van vaste straffen

• rechter kreeg beoordelingsruimte dr de invoering van de minimum en maximumstraf

1810

code Pénal (tijd)

• compromis tussen arbitaire v AR en systeem van vaste straffen

• rechter kreeg beoordelingsruimte dr de invoering van de minimum en maximumstraf

klassieke strafrecht

• franse revolutie → formele breuk met AR

• absolutionisme

• Déclaration des Droits de l’Homme

• neerslag van het ideeëngoed uit de Verlichting en is gebaseerd op het rationeel mensbeeld

• schuld → centraal

• elke vrije mens beschikt over de wil en de mogelijkheden om te kiezen tussen goed en fout

• straf zonder schuld is uitgesloten (nullum crimes, sine culpa)

• zwaarte straf afh van erst misdrijf (proportionaliteitsbeginsel)

Lieven Bauwens

• kreeg de vrije hand om het Gentse tuchthuis naar eigen inzicht te exploiteren

• contract dat hij met de overheid afsloot bood hem de gelegenheid om gevangen die bekend stonden als goede arbeiders naar de Gentse gevangenis te laten overkomen => overbevolking

Voltaire

• kritiek op de disproportie tussen straf en misdrijf

• kritiek op het feit dat getuigen ondervraagt werden buiten de aanwezigheid van de beschuldigde & op de afwezigheid van een advocaat

• kritiek op het gebruik van preuves légales (=verwijst in het recht naar de informatie of middelen die een rechter nodig heeft om met voldoende zekerheid vast te stellen of feiten in een zaak waar zijn)

• gaf wel nooit zelf een concreet plan vr hervormingen van de strafrechtspleging uitgewerkt

preuves légales

verwijst in het recht naar de informatie of middelen die een rechter nodig heeft om met voldoende zekerheid vast te stellen of feiten in een zaak waar zijn

Jean-Jacques Rousseau

• 18e eeuw (verlichting)

• tegenstander van wrede straffen

• echt rechtvaardigheid niet gebaseerd mocht zijn op angst of onderdrukking, maar op samenwerking en wederzijds respect

• zag oplossing in sociaal contract tussen vrije en gelijke burgers

• ontstaan samenleving waarin wil van het volk centraal staat

verlichting

Jean Jacques Rousseau (tijd)

Verlichting/Klassieke Strafrecht

• 18de eeuw

• nood aan verandering

• focus op de daad

• Sociaal contract: je geeft deel vrijheid af aan overheid in ruil voor bescherming

• Rationele mens: nadenken over goed en slecht → nadenken voor misdaad dus schuldig

• Magna Charta, eerste codificaties: wet en straf in boek, iedere burger moet wet kennen en kiest zo of ze de wet willen breken

• focus gevangenisstraf + algemene preventie: groep mensen afschrikken

18

verlichting/klassieke strafrecht (tijd)

Positivisme

• 19de eeuw - WO II

• focus op dader

• focus bijzondere preventie: dader wordt afgeschrikt zodat hij zelfde daad niet meer pleegt

• criminaliteit= gevolg sociale (biologische en psychologische) factoren

• gedetermineerde mens: op basis van fysieke kenmerken zien of iemand dader is (ipv rationele mens)

• sociale gevaarlijkheid: sanctioneren ipv straffen (mens is gedoemd criminaliteit te breken)

• vertrouwen in wetenschap en empirisch onderzoek

19

positivisme (tijd)

Garofalo en Topinard

• ontwikkelde concept criminologie

• criminologie als lombrosiaans project

Cesare Lombroso

• 19de eeuw (pos)

• L’Uomo Delinquente (1876) & Le crime, cause et remèdes (1899)

• vader van de criminologie/ positivisme

• gedetermineerde mens (fysieke eigenschappen)

• geboren “crimineel”

• biologische oorzaken v cr gedrag

1899

Cesare Lombroso

Le crime, cause et remèdes (tijd)

1876

Cesare Lombroso

L’uomo delinquente (tijd)

l’uomo delinquente et le crime, cause et remèdes

boeken cesare lombroso

pos

cesare lombroso (tijd)

Adolphe Quetelet

• 19de eeuw (pos)

• legt basis Chicago school-idee

• Kansrekening, criminele neigingen + voorloper leeftijdsgebonden criminaliteitscurve

pos

Adolphe Quetelet (tijd)

Louis Vervaeck

• 19-20e eeuw (pos)

• Belgische Lombroso (maar ook mening dat sociale milieu invloed heeft op criminologie)

• ontwikkelde antropologische diensten in de gevangenis

pos

Louis Vervaeck (tijd)

Adolphe Prins en Fernand Héger-Gilbert

• 19-20e eeuw (sociaal verweer)

• richten universitaire groep voor criminologische studies aan de ULB op

• Eclecticisme = samengaan positivisme en klassieke strafrecht: grote groep vrije wil/ratio + andere groep geen vrije wil/ratio = sociaal verweer

• criminologie van belang voor juristen en psychiaters

sociaal verweer

Adolphe Prins en Fernand Héger-Gilbert (tijd)

Eclecticisme

• periode van sociaal verweer: combinatie positivisme en klassieke strafrecht

• uitleg: grootse groep heeft vrije wil (klassieke strafrecht) maar ook een groep zonder, bv psychisch kwetsbaren, die moet je vooral helpen (positivisme)

(Nieuw) sociaal verweer

• tijdschets: na WO II connectie tussen sociaal darwinisme en vroeg-positivisme → afkeer naar positivisme

• uitleg: niet alles weggooien (tweesporenbeleid) maar niet terug naar Nazi ideologieën, opnieuw mensenrechten, rechtspositie staat centraal

Gerda De Bock

• 20ste eeuw

• pionier van sociaal werk

• eerste vrouwelijke decaan UGent

• hield zich bezig met jeugddeliquenten en jeugdzorg

20

Gerda De Bock (tijd)

Paul Ghysbrecht

• 20ste eeuw

• professor psychiatrie

• focus op toerekeningsvatbaarheid en verband tussen psychische stoornissen en criminaliteit

20

Paul Ghysbrecht (tijd)

Willy Calewaert

• 20ste eeuw

• professor strafrecht

• vooruitstrevend minister van Nationale opvoeding en cultuur/ openbaar ambt en institutionele Hervormingen

• tegen numerus clausus

• voor recht op waardig sterven

• prioriteiten: vrije meningsuiting, gelijkheid, socio-economische rechten

20

Willy Calewaert (tijd)

Nico Gunzburg

• 1882: geboren (Riga) in Joods-liberaal gezin

• 1885: emigreert naar Antwerpen

  • spreekt veel talen

• 1901: ingeschreven aan ULB en ontmoet Quetelet

• advocaat Brussel, nadien Antwerpen

  • richt Associatie Nederlandstalige juristen op

• 1934: hoogleraar rechtsfaculteit UGent

• 1936: decaan + neemt initiatief tot oprichting onderzoeksinstituut voor criminologie

• 1938: initiatief aanvaard

• 10 mei 1940: WOII vlucht naar Vichy

• 1945: terug naar België naar UGent (school voor criminologie) + advocaat

19-20

Nico Gunzburg (tijd)

Jean Jacques Philippe Vilain XIV

• 18de eeuw (verlichting)

• oorzaak criminaliteit = leeglopers

• tuchthuizen waar ze “liefde voor arbeid” kregen en een stiel leerden

• landloperij= sociale en economische kwaal

• twee mogelijkheden om probleem aan te pakken: beroepskorps van gewapende schutters & tuchthuis

verlichting

Jean Jacques Philippe Vilain XIV (tijd)

Edouard Ducpétiaux

• 19de eeuw (verlichting)

• oorzaak criminaliteit: : leef- en werkomstandigheden verpauperde klasse+ gebrek aan moraliteit

• moraal bijbrengen door arbeid

• stilte, discipline, afzondering, religie

• Panoptisch concept van Bentham: isolatie en controle

• gaf nieuwe dimensie aan gevangenisarbeid

verlichting

Edouard Ducpétiaux (tijd)

John Locke

• 17de eeuw (verlichting)

• sociaal contract

• stelt absolutisme in vraag

• Natuurwet: niemand mag een ander schaden in leven, gezondheid, vrijheid en bezit

• sociaal contract = samenleving kan werken als ied een stukje vrijheid afgeeft zodat de staat hen beschermt tegen degenen die “gulzig en onrechtvaardig” zijn

• + Jean Jacques Rousseau

verlichting

John Locke (tijd)

Charles de Montesquieu

• 17-18e eeuw (verlichting)

• huidige democratische inrichting gebaseerd op hem en Locke

• kritiek op absolutisme

• 1748: “De l'Esprit des Lois”

• scheiding der machten

• verzet tegen foltering

• voorstander proportionaliteit

• preventiegedachte op voorgrond

1748

Charles de Montesquieu

De l’Esprit des Lois (tijd)

De l’Esprit des Lois

boek Charles des Montesquieu (1748)

verlichting

Charles de Montesquieu (tijd)

Cesare Beccaria

• 18de eeuw (verlichting)

• werkte ideeën Montesquieu verder uit

• verzette zich tegen folteren en doodstraf

• 1764: “Dei Delitti e delle pene” (On crimes and punishment)

• criminaliteit en straf moeten duidelijk beschreven en proportioneel

• onschuldig tot tegendeel bewezen

• rechten van verdachte/beklaagde

1. eerlijk proces

2. proportionaliteit

3. snelle reactie (link tussen misdrijf en straf)

4. zekerheid (pakkans en straf)

eerlijk proces

proportionaliteit

snelle reactie

zekerheid

puntjes van Cesare Beccaria (4)

1764

Cesare Beccaria

Dei Delitti e delle pene (tijd)

Dei Delitti e delle pene

boek Cesare beccaria (1764)

verlichting

Cesare Beccaria (tijd)

Jeremy Bentham

• 18-19e eeuw (verlichting)

• utilitarisme: handelingen evalueren op hoeveel geluk of leed ze brengen aan een grote groep mensen

  • kritiek hierop: rechtvaardigheid

• Criminaliteit= wanneer iemand denkt gelukkiger te zijn wnr de regel zouden overtreden dan wnr ze dat niet zouden doen

• straf moet een beetje meer pijn en leed geven dan het geluk dat het misdrijf brengt

• detentieconcept panopticon

verlichting

Jeremy Bentham

symbolisch interactionisme

• handelingen staan niet op zichzelf

• Betekenis in interactie met anderen (identiteit-beeldvorming via uitwisseling symbolen)

• betekenis geven aan iets door interactie en communicatie met anderen

  • beelden ons in hoe we overkomen

  • beelden ons in wat oordeel van die mens is over ons

  • daaruit gaan we ons eigen gevoel gaan ontwikkelen

utilitarisme

• mens beleeft geluk en pijn;

• ze gaan acties evalueren op basis van hun gevolgen:

  • handelingen zijn moreel goed als ze geluk brengen voor een grote groep mensen

  • en omgekeerd zijn ze dan moreel slecht

William Sheldon

• 20ste eeuw (Amerikaanse psycholoog) (pos)

• linkte criminaliteit aan lichaamstypes

  • endomorfe lichaamstype: ronde vormen, korte ledemeaten, smalle beenderen, zachte huid

  • !mesomorfe! lichaamstype: atletische type, spieren, brede borstkas, polsen en handen

  • ectomorfe lichaamstype: mager, smalle beenderen, afhangende schouders, smal gezicht

• meer criminaliteit bij mesomorfe lichaamstypes

pos

William Sheldon (tijd)

Francis Galton

• 19de eeuw (pos)

• Engelse onderzoeker

• gelaatstrekken- en kenmerken

  • bv rond gezicht, grote ogen, smalle kin = naïve persoon, minder betrokken bij gewelddadige criminaliteit

pos

Francis Galton (tijd)

Alexandre Lacassagne

• 19de tot 20ste eeuw (pos)

• Franse arts en criminoloog: eerst beïnvloed door Lombroso maar zette zich nadien tegen het idee van de geboren crimineel af

• binnen Franse milieuschool

• “ de maatschappij heeft de criminelen die ze verdient”

pos

Alexander Lacassagne (tijd)

Gabriel Tarde

• 19de eeuw (pos)

• magistraat

• criminaliteit is resultaat van imitatie van gedrag → leerproces

  • (imitatie van hoger gerangschikte door lager gerangschikte bv vader, zoon)

• franse milieuschool

• sociaal psychologische visie

pos

Garbriel Tarde (tijd)

individueel positivisme

• criminaliteit → verschillen tussen personen die criminaliteit plegen en personen die dat niet doen

  • biologische en psychologische factoren

    • → mensen die criminaliteit plegen zijn biologisch en psychologisch verschillend van mensen die dit niet plegen

  • verschil tussen mensen veroorzaakt criminaliteit

sociaal positivisme

criminaliteit

• → maatschappij en sociale processen bepalen gedrag

• → sociologie centraal

Edwin Sutherland

• 19-20e eeuw

• 3 vormen van leren

  • Klassieke conditionering

  • instrumenteel leren

  • sociaal leren

• 1947: differentiële associatie theorie

  • men associeert zich met het gedrag dat meest wordt waargenomen

    • (conformerend of deviant)

klassieke conditionering, instrumenteel leren, sociaal leren

Edwin Sutherland

3 vormen van leren

1947

Edwin Sutherland

differentiele associatie theorie (tijd)

David Matza en Gresham Sykes

• 5 neutralisatietechnieken (1957)

  • ontkennen van verantwoordelijkheid

  • ontkenning van schade of nadeel

  • ontkenning van slachtoffer

  • veroordeling van de veroordelaars

  • beroep op hogere plichten

• gaan niet akkoord met drift = brug tussen leertheorie en controle-theorie

ontkennen verantwoordelijkheid,

schade,

slachtoffer,

veroordeling van de veroordelaars,

beroep op hogere plichten

David Matza en Gresham Sykes

neutralisatietechnieken (5)

1957

David Matza en Gresham Sykes

neutralisatietechnieken (tijd)

Robert Burgess en Ronald Akers

• 1966: sociale leer-theorie (bestaat uit:)

  • differentiële associatie

  • differentiële bekrachtiging

  • imitatie en conditionering

• Zoals Sutherland: ontstaan criminologie en waarom verder bestaan

  • gedrag zal herhaald worden wnr vaker beloond, aangemoedigd en aangeduid als juist of goed dan als aangeduid als slecht en bestraft

  • persoon die straft en welke straf spelen grote rol

differentiële associatie en bekrachtiging

imitatie en conditionering

Robert Burgess en Ronald Akers

sociale leer-theorie (3)

1966

Robert Burgess en Ronald Akers

sociale leer-theorie (tijd)

Travis Hirschi

• 1969: bindingstheorie (sociale controle theorie)

  • valt onder controle benaderingen: waarom houden mensen zich aan de regels

  • mensen houden zich niet automatisch aan de regels. Iedereen is in staat criminaliteit te plegen, maar de meeste mensen doen het niet (omwille van “controle”)

• 1969: “causes of delinquency”

  • gedrag wordt gereguleerd omdat mensen verbonden zijn met hun sociale omgeving, criminaliteit gebeurd wnr band van individu met de omgeving verzwakt is waardoor vrijheid ontstaat om af te wijken van de regels

  • 4 manieren waarop gebonden aan samenleving

    • attachment

    • commitment

    • involvement

    • belief

attachment, commitment, involvement, belief

Travis Hirschi

bindingstheorie/sociale leertheorie

→ 4 manieren waarop gebonden aan samenleving

1969

Travis Hirschi

causes of delinquency (tijd)

causes of delinquency

boek Travis Hirschi (1969)

1969

Travis Hirschi

bindingstheorie/sociale leertheorie (tijd)

Emile Durkheim

• 19-20

• la division du travail social (1893)

• kijkt niet naar individu maar naar samenleving, verdiepte zich in ontwikkeling en organisatie van samenlevingen → moderniteit

• 1893-1897: anomietheorie

  • bij te snelle overgang traditionele naar modernere samenleving, nieuwe stelsel van functies, regels, normen en waarden nog niet af (normenloosheid = anomie)

  • → periode van wetteloosheid en wegvallen normatieve remmen op menselijk gedrag

1893

Emile durkheim

la division du travail sociale (tijd)

la division du travail sociale

boek Emile durkheim (1893)

1893-1897

Emile durkheim

anomietheorie (tijd)

Robert Merton

• 20ste eeuw

• verder bouwen op Durkheim

• 1938-1968: straintheorie

  • anomie = meerderheid gelooft dat doelen voor iedereen haalbaar, terwijl dat niet het geval is → spanning of strain tussen doelstelling van samenleving en middelen om te realiseren

  • oorzaak anomie= materialisme van Amerikanen

  • criminaliteit = gevolg van niet op elkaar afgesteld zijn van aspiraties wensen en behoeftes vs mogelijkheden, verwachtingen en ideeën om te realiseren

  • vooral mensen in sociale lagen met beperkte toegang tot legitieme middelen → crimineel gedrag

• reactie op anomie

  • 1. conformiteit

  • 2. innovatie

  • 3. ritualisme

  • 4. terugtrekking

  • 5. rebellie