elementet e bllokut p - elementet halogjene (gr. 17)

vetitë e elementeve halogjene

• ndodhen në anën e djathtë të sistemit periodik

• gjenden në të tri gjendjet agregate

• përcjellës të dobët të elektricitetit dhe nxehtësisë

• pranojnë elektrone duke formuar jone (anione)

• janë mjete oksiduese (reduktohen)

numat oksidues të elementeve halogjene

numri oksidues është -1 por nëse reagojnë me oksigjenin kanë numër oksidues +1, +3, +5 dhe +7 , përveç fluorit i cili mbetet gjithnjë me numër oksidues -1

konfiguracioni i shtresës së fundit energjetike

ns²np⁵

elementet dhe gjendjet agregate të tyre

F₂ - i gaztë

Cl₂ - i gaztë

Br₂ - i lëngtë

I₂ - i ngurtë

ngjyrat e elementeve halogjene

• Fluori - gaz i verdhë

• Klori - gaz i verdhë në të gjelbër

• Bromi - lëng me ngjyrë kafe në të kuqe

• Jodi - kristal i ngurtë ngjyrë hiri i cili me sublimim formon avuj ngjyrë vjollcë

me cilat elemente nuk formon komponime fluori?

me He, Ne dhe Ar

ku ruhet fluori?

meqenëse është shumë reaktiv, ruhet në enë të posaçme bakri dhe nikeli

veprimi me metalet dhe jometalet

• me metale, halogjenet krijojnë kripëra (halogjenure)

• me jometale:

- fluori vepron me diamantin (C) dhe ksenonin (Xe)

- klori vepron me fosforin

ndërhalogjenuret

përbërje kimike që formohen nga veprimi i dy halogjeneve të ndryshëm. Molekulat e ndërhalogjeneve përbëhen nga atomi i një halogjeni më të rëndë i lidhur me atome të halogjeneve të lehta me lidhje njëfishe. Sa më e madhe të jetë rrezja atomike e atomit në qendër, aq më i madh do të jetë numri i halogjeneve që e rrethojnë atë.

Me rritjen e madhësisë së atomit qendror, rritet qendrueshmëria e përbërjes.

ku mbahet fluori?

acidi fluorhidrik reagon me SiO₂ dhe me qelqin, që është përzierje silikatesh, prandaj ai nuk mbahet në shishe qelqi, por në enë plastike ose të veshura me dyll

kripërat e patretshme halogjenike

PbCl_2, AgCl dhe HgCl

oksiacidet e halogjenëve

• acidi hipokloror (+1) - HClO (hipoklorit)

• acidi kloror (+3) - HClO₂ (klorit)

• acidi klorik (+5) - HClO₃ (klorat)

• acidi hiperklorik (+7) - HClO₄ (perklorat)

cili është oskiacidi i vetëm i fluorit?

oksidi hipofluoror HOF (tepër i paqëndrueshëm)

hipokloriti i natriumit

NaClO përdoret si zbardhues dhe dezinfektues

përdorimet e fluorit

• agjent oksidues

• në procesin e pasurimittë uraniumit

• freonet (CCl₂F₂) përdoren si gaze ftohëse

• poli-tetra-fluor-etileni (F₂C = CF₂) apo tefloni është kimikisht i qëndrueshëm ndaj temperaturave të larta dhe përdoret për veshjen e enëve të kuzhinës që përdoren për gatim.

• Fluori shtohet në pastën e dhëmbve për të parandaluar prishjen e tyre

përdorimet e klorit

• përdoret për trajtimin e ujërave

• prodhimin e lëndëve plastike

• zbardhjen e letrës dhe tekstileve

mineralet e klorit

• minerali halit NaCl

• silvini KCl

• karnaliti KCl x MgCl₂ × 6H₂O

përfitimi i klorit

• në industri - me elektrolizën e shkrirë dhe tretësirën ujore të NaCl

• në laborator - oksidimi i acidit klorhidrik me mjete të forta oksiduese (KMnO₄ apo MnO₂)

komponimet e klorit

• acidi klorhidrik

• gazi klorhidrik

Klorhidriku është gaz pangjyrë me erë të mprehtë dhe veti helmuese. Kur gazi klorhidrik tretet në ujë përfitohet tretësira e quajtur acid klorhidrik (HCl)

mineralet e fluorit

• fluoriti CaF₂

• krioliti Na₃AlF₆

• fluoroapatiti 3Ca₃(PO₄)_{2 x} CaF₂

acidi fluorhidrik (HF)

disa kripëra të HF përdoren në sasi të vogla si shtesë në ujin e pijshëm si preventivë e mbrojtjen së dhëmbve nga kavitetet. Mungesa e joneve fluorure në ujin e pijshëm te fëmijët shkakton prishjen e dhëmbve (kavitet)

çka përbmajnë ujërat e detit të vdekur?

0.5% brom

përdorimi i bromit

• dibrometani i shtohet benzinës së bashku me tetraetil plumbin, i cili shërben si antidetonator. Dibrom etani e pengon shresimin e plumbit në cilindër të motorëve me djegie të brendshme.

• Bromuri i argjendit përdoret për procesin e fotografisë

• veprojnë si qetësues të sistemit nervor qendror, prandaj përdoren si sedativë

përdorimi i jodit

• përdoret në mjekësi si tretësirë alkoolike e njohur si tinktura e jodit

• jodformi (CHI₃) përdoret si mjet antiseptik

• mungesa e jodit shkakton strumën (sëmundjen e gushës) prandaj kripës së gjellëss i shtohet jodur kaliumi (KI)

• joduret e metaleve alkaline përdoren për shërim të sëmundjes së eshtrave, aterosklerozës etj

komponimet e jodit

• acidi jodhidrik HI - kripërat e tij quhen JODURE

• acidi jodik HIO₃ - kripërat e tij quhen JODATE (anhidrur I₂O₅)

• acidi perjodik HIO₄ - kripërat e tij quhen PERJODATE (anhidrur I₂O₇)