Personen cultuurgeschiedenis 2

Albrecht van Oostenrijk en Isabella van Spanje

* Spaanse periode (1585-1648)
* Economische wederopbloei, contrareformatie
* Rubens

Justus de Harduwijn

* 1582-1663
* ***Goddelijcke Wenschen*****, 1629**
* Literatuur ZNL

Adriaan de Poirters

* 1605-1674
* ***Het masker van de wereldt afgetrocken*****, 1646**
* Literatuur ZNL

Michiel de Swaen

* 1654-1707
* ***De gecroonde leerse***, 1688
* Na 1662 officieel Frans
* Literatuur ZNL

\

Karel VI

* Eerste Oostenrijkse Periode (1713-1745)
* Eerste verfransingsgolf
* Taal vd macht: ancien regime
* Cultuurtaal
* Taal van de verlichting

Belle van Zuylen

* 1740-1805
* Le Noble - Conte moral (1762)
* Lettres neuchâteloises (1784)
* Trois Femmes  (1795)
* Literatuur NNL

\

Betje Wolff en Aagje Deken

* *Sara Burgerhart* (1782)
* Politique Afleider (1798; ongepubl.)
* Literatuur NNl

\

Rhijnvis Feith

* 1753-1824


* *Ferdinand en Constantia* (1785)
* Literatuur NNL

\

Pieter Joost de Borchgrave

* 1758-1819
* **1779:** ***Den Vlaemschen Indicateur***
* ***[faam: eerste Nederlandstalig weekblad]***

           ***…meteen ook het voorlopig laatste***

Maria Theresia en Joseph II

* Tweede Oostenrijkse Periode (1748-1789)
* Halfslachtige modernisering, alleen in het Frans
* Sluipende verfransing, verfransen cultuur en elite

\

Jan Baptist Verlooy

* **1746-1797**
* Noemt taalkwestie
* 1788: Verhandeling op d’onacht der moederlyke tael in de Nederlanden
* Taal is veronachtzaamd en veracht
* wordt lelijk gevonden
* Standaardisering ontbreekt
* durven het niet zomaar op straat te spreken
* ‘elite in hun koffiehuizen hoort u Frans kakelen’
* Franse preken worden meer gewaardeerd


* Moedertaal van meerderheid is Nederlands, dus Verlooy verkiest deze taal in de openbare ruimte
* Dus toch wel eenheid: Verlooy namens de groep moedertaalsprekers Nederduytsch tegen de ‘verdrukker’
* Prille identiteitsconstructie ZNL

Jan Frans Vonck

* 1743**-**1792
* Brabantse Omwenteling (1789)
* Progressief-verlicht
* Verlooy = rechterhand
* Toenadering zoeken gewone, ongeletterde volk → identiteitsconstructie moderne staat
* maar uiteindelijk kregen volgers van Van der Noot het voor het zeggen → minder gedeeld geheugen

Hendrik van der Noot

* **1731-1827**
* Ancien Régime

Willem V

* 1748-1806
* Stadhouder van de Republiek
* Hielp niet bij de Brabantse Omwenteling
* Vs. patriotten

\

Leopold II

* Herstel Oostenrijks regime in 1790, maar verliest oorlog van Frankrijk in 1793 → België weer onder Frans gezag

\

Napoleon Bonaparte

* 1769-1821
* 1799: grijpt de macht
* 1804: keizer
* Modernisering
* Nederlands reduceren tot boerentaal
* Literaire conservatie van het Nederlands
* 1810: annexeert Holland

Willem Bilderdijk

* 1756-1831
* Schrijver NNL
* Terwijl Republiek satellietstaat is van Frankrijk
* Wil niet meemaken dat Nl zich in de modernisering stort → ballingschap
* Keert terug bij koning Lodewijk Napoleon: gelooft dat keizers en koningen macht ontlenen aan God
* 1815: gedicht waarin België verwelkomt wordt, maar ook neerkijken op
* “Belgisch boerke”

Rutger Jan Schimmelpenninck

* 1761-1825
* 1804: aanstelling raadspensionaris
* Versterken Franse relaties
* Anti-autoritair

\

Lodewijk Napoleon

* 1778-1846
* 1806-1810: koning van Koninkrijk Holland
* ‘konijn van olland’
* Broer Napoleon
* Doet er alles aan soevereiniteit Nl te handhaven en moderniteit te versterken, steunt kunst en cultuur
* **Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (de KNAW), de Koninklijke Bibliotheek (de KB) en het Rijksmuseum**

Jan Frederik Helmers

* 1767-1813
* Bezettingsliteratuur NNL, door censuur geglipt
* De Hollandsche natie (1812)
* Versterken nationale identiteit in bezettingsgevoel

\

Hendrik Tollens

* 1780-1856
* Literaire bekrachtiging van Nederlandse identiteit, ook ná 1815
* Nova Zembla (1820)

Willem I

* 1772-1843
* Vorst Koninkrijk der Nederlanden
* ‘de eenmaker’, ‘de bevrijder’
* 1822: Algemene Nederlandse Maatschappij ter Begunstiging van de Volksvlijt
* 1824: Nederlandse Handel Maatschappij
* Autoritair en autocratisch
* Volhardingspolitiek

Jan Frans Willems

* 1793-1846
* Literatuur ZNL
* “Hollandse azijnpissers”
* **Vader van de Vlaamse Beweging**
* Schrijven over taalkwestie
* Oranjeklant
* Voorstander taalpolitiek Willem I
* Jury literaire wedstrijd en verkiest gedicht van Ledeganck waarin België als vaderland wordt gezien
* Taal is geen cultuurstrijd
* Kiemen taal- en cultuurfetisjisme

Prudens van Duyse

* 1804-1859
* Lofdichten op de Nederlandse taal
* Bevrijd van Franse juk → Willem I gezien als de held van de generatie
* Schrijven over taalkwestie
* “De taal is gansch het volck", 1836
* Orangist
* Voert Vlaamse taal- en cultuurstrijd
* Idee: taal bepaalt sociale kwesties, wanneer taalkwestie opgelost wordt, verdwijnen sociale kwesties ook
* Van orangist naar fanatiek Belgisch denken

Sylvain van de Weyer

* 1802-1874
* prominent lid Voorlopig Bewind
* latere promotor Vlaamse taal- en letterkunde
* Nationaal Congres

\

Louis de Potter

* 1786-1859
* Radicale liberale activist


* Republikein
* Federalist
* Tegen de constitutionele monarchie
* Draagt bij aan het vormen van de grondwet (Nationaal Congres)

Alexandre Gendebien

* 1789-1869
* Rattachist


* Meester in agit-prop

\

Lucien Jottrand

* 1804-1877


* Lid Nationaal Congres
* Promotor taalvrijheid
* Bedenker Belgische vlag ter onderscheiding van Frankrijk en ter beklemtoning Waalse én Vlaamse karakter van de nieuwe staat
* Latere voorvechter culturele autonomie van de Vlaamse provincies

Leopold I

* 1790-1865
* Koninkrijk België
* Liberale grondwet

\

Karel Lodewijk Ledeganck

* 1805-1847
* Vlaamse dichter
* Zegeprael van ’s lands onafhankelijkheid (1834)

Maria Doolaeghe

* 1858: Gedicht De IJzeren Spoorbaan
* Hardnekkige orangist, maar project België is te verleidelijk om te weerstaan

Hendrik Conscience

* 1812-1883
* Symbolische eerste Vlaamse schrijver
* 1838: Leeuw van Vlaanderen/ Slag der Guldensporen
* In voorrede: taalkwestie = sociale kwestie
* Robrecht van Bethune aka de Leeuw van Vlaanderen (1249-1322) vs. Philippe VI, ‘le bel’ (1268-1314)
* 1 homogeen Vlaams leger/volk tegen Franstaligen
* Slotzin: Gy Vlaming, die dit boek gelezen

hebt, overweeg, by de roemryke daden welke hetzelve bevat, wat Vlaenderen eertyds was - wat het nu is - en nog meer wat het worden zal indien gy de heilige voorbeelden uwer Vaderen vergeet!
* Doel: Vlaams-Belgisch zelfbewustzijn,

weerbaarheid, mentale kracht en geloof in de eigen kracht
* Etnosymbolisme, versterken gevoel van eenheid en gemeenschappelijke achtergrond
* Kloof tussen theorie van liberale grondwet en praktijk
* 1871: De Kerels van Vlaanderen
* Politieke allegorie
* Kritiek aan adres van gevestigde Belgische orde (= Franstalige Belgische elites) en de Vlaamse beweging (=opkomende Vlaamse middenklasse/elites)
* Vlaamse Beweging verwaarloost kwesties door te veel aandacht op godsdienstkwestie
* Burgart Knapp is harde werker! voorbeeld! maar als we niet iets doen aan de sociale kwestie, komt er een opstand met mensen zoals hij en zal er onherstelbare schade worden toegebracht aan het systeem België

Albrecht Rodenbach

* 1856-1880
* 1875: Het lied der Vlaamse zonen
* “Leve God en Vlaanderland!”
* Vliegt de blauwvoet, storm op zee
* Aka het Kerelslied
* Primordalistisch
* Vlaamse belangen > belangen Vlaanderen
* Maar geen suggestie dat Vlaanderen zich van België af moet scheiden, maar later interpretatie als Vlaanderen = vaderland = onafhankelijke staat
* 1878: Gudrun
* Ideale Vlaamse vrouw
* ‘etnische zuivering’

Guido Gezelle

* 1830-1899
* “Wees Vlaming, dien God Vlaming schiep!” (1860)
* Je moet katholiek zijn, anders geen echte Vlaming
* Traditionalist

\

Charles Woeste

* 1837-1922
* Katholieke regering
* Trans-montanisme
* God leidt alles
* Spanningen binnen partij, afscheiden sociaal-katholieken

Adolf en Pieter Daens

* Christene Volkspartij

\

Edward Anseele

* 1868-1938
* vader van het Gentse, coöperatieve socialisme
* Solidair in afwachting
* Koudwatervrees, wil geen schade toebrengen aan het Belgische systeem

\

Hugo Verriest

* 1840-1922
* Blauwvoeterie: de romantische Vlaams-katholieke studentenbeweging
* Met Stijn Streuvels en Paul van Ostaijen
* Tijdschrift Nu en Straks
* Weg van ‘onze goede vader’ Conscience
* Vlaanderen blijft cultureel steken in de puberteit en dat heeft politieke gevaren
* Participeer!

August Vermeylen

* 1872-1945
* Weg van Conscience, dat was voor opstandig puberaal Vlaanderen. Nu tijd om volwassen te worden
* Vlamingen zijn om Europeeërs te worden
* 1896: Kritiek der Vlaamse Beweging
* 1900: Vlaamse en Europese Beweging
* Passivist

Albert I

* 1875-1934
* Spreekt bij Consciencefeest in 1912 volk in Nederlands toe

\

Jules Destrée

* 1863-1936
* 15 augustus 1912: Brief aan de koning over scheiding Wallonië en Vlaanderen
* Provocerende uitspraak: ‘il n’y a pas de Belges’ (er zijn geen Belgen)

Cyriel Verschaeve

* 1874-1949
* activisme


* Op zoek naar een betere echtgenoot voor Moeder Vlaanderen dan het huidige België
* 1912: voor een autonoom Vlaanderen
* Interbellum: voor een Vlaamse volksstaat
* Tweede Wereldoorlog: resolute collaboratie
* Gudrun wordt symbool van de Vlaamse katholieke meisjesbeweging
* 1944: oproep tot heilige oorlog tegen USSR

Prudent Nuyten, Karel Cogge en Hendrik Geeraert

Zetten IJzervlakte onder water WOI

Gaston Burssens

* Activisme

\

Marnix Gijsen

* Activisme
* Pseudoniem: J.A. Goris

Victor J. Brunclair

* Activisme

Paul van Ostaijen

* Activisme

\

Filip de Pillecyn

* 1891-1962
* Leider Frontbeweging
* Prominente schrijver interbellum
* medio oktober 1917: Vlaanderens Dageraad aan den IJzer
* Pleidooi voor zelfstandig Vlaanderen
* Logica: ‘Ziehier ons bloed! Wanneer ons recht?’
* Met Hendrik Borgignon → gezien als sublieme deserteurs
* 1928: IJzerbedevaart
* 1942: smeltkroes aan rassen heeft tot een soort mens geleid dat dierlijke instincten afwisselt met dierlijke onderworpenheid: veranderen!

Isaäc da Costa

* 1798-1860
* 1823: *Bezwaren tegen den geest der eeuw*
* Staatsgevaarlijke anti-moderniteit?
* Reactie op eerste trein in Nl

\

Nicholaas Beets

* 1814-1903
* Dominee-dichter
* Traditionalist
* humoristisch geformuleerde of scherp-ironische kritiek op de moderne wetenschap, technologie, Darwin etc

\

Willem II

* 1792-1849
* onschendbare koning, maar ministeriële verantwoordelijkheid en ruimer kiespubliek
* De ‘vader’ van de Nederlandse parlementaire democratie

Johan Rudolph Thorbecke

* 1798-1872
* Gematigd liberaal, maar wordt als radicaal beschouwd
* 1848: grondwet
* oplossen godsdienstkwestie: katholieken zijn gelijkwaardig (later nog verdere oplossingen)

P.J.H. Cuypers

* 1827-1921
* Architect Rijksmuseum en Centraal Station
* Neogotisch
* In Antwerpen geschoold

\

Ferdinand Domela Nieuwenhuis

* 1846-1919
* Sociaal geëngageerd predikant
* 1870: sticht Vredesbond in Frans-Duitse Oorlog
* 1881: gezicht van Sociaal Democratische Bond
* Strijd voor algemeen stemrecht → radicalisering → scheuring in partij
* Steeds anarchistischer en revolutionairder

\

P.J. Troelstra

* 1860-1930
* 1894: Sociaal-Democratische Arbeiders Partij
* Aanleg democratisch en parlementair
* 12 november 1918: ‘de vergissing van Troelstra’
* bewijst nuchterheid, sociale cohesie en politieke stabiliteit in Nl

Cornelis Lely

* 1854-1929
* jaren 1920: Zuiderzeewerken
* afsluitdijk wordt gesloten
* 20 september 1932: Zuiderzee → IJsselmeer
* 1965: Flevoland met Lelystad

Kardinaal Mercier

* 1851-1926
* 1925: open brief van Belgische bisschoppen aan katholieken waarin het Vlaams-nationalisme verboden wordt
* Dus mag niet op Frontpartij gestemd worden
* Jonge katholieken vinden dit provocatie
* Verdere anti-Belgische radicalisering
* Jonge generatie wil intellectuele vrijheid!

Jozef Cardijn

* 1882-1967
* Katholieke Arbeiders Jeugd (KAJ)
* Katholieke Actie
* Tegengaan secularisering

\

Gerard Walschap

* 1898-1989
* Katholiek, maar verontwaardigd na acties van kerk
* Adelaïde
* Kerk wilde hem gebruiken, maar hij ziet dat niet zitten…

Joris van Severen

* 1894-1940
* 1931: Verbond Dietsche Nationaal Solidaristen, VERDINASO
* Zo’n integere fascist die het parlement af wil schaffen dat hij niet meedoet aan verkiezingen
* IJzeren tucht, om te beginnen met zelftucht

\

Staf Declercq

* 1884-1942
* 1933: Vlaams Nationaal Verbond, VNV
* Vlaamse Beweging en totalitaire verleiding
* Radicale katholieke Vlaamse Beweging
* Succes met verkiezingen vanwege algemene crisis

\

Léon Degrelle

* 1906-1994
* REX
* Klerikaal-fascistisch antwoord op crisis in België

\

Paul van Zeeland

* 1893-1973
* 1937: wint verkiezingen van REX
* Corruptie, schandaal

\

Anton Mussert

* 1894-1946
* 1931: Nationaal-Socialistische Beweging (NSB)
* Fascistische ideaal: totale culturele homogeniteit
* Doorgeschoten patriottisme en racistisch nationalisme
* Inspiratie bij het Duitse fascisme
* België: REX

Arnold Meijer

* 1905-1965
* 1934: Zwart Front
* Invloed Italiaans fascisme
* Niet meedoen aan verkiezingen
* België: VERDINASO



\

Martinus Nijhoff

* 1894-1953
* Schrijver Nederland
* 1936: Het uur U

\

Wilhelmina

* 1880-1962
* Koningin Nederland
* Naar Engeland in WOII, via radio land op hoogte houden
* Verzet
* Soldaat van Oranje
* Nationaal symbool Nederland

Willem Drees

* 1886-1988
* PvdA
* Sociaaldemocraat
* Minister-president van 1948-1958
* Verzorgingsstaat → oplossen sociale kwestie
* Pragmaticus: economische ontwikkeling en sociale zekerheid
* AOW
* Vergelijkbaar met Achiel van Acker
* ‘Vader Drees’ → sociale cohesie

\

Simon van het Reve

De Avonden (1947)

Willem Frederik Hermans

Ik heb Altijd Gelijk (1951)

Joop den Uyl

* 1919-1987
* PvdA
* Minister-president van 1973-1976
* Upgrade van de verzorgingsstaat → maar economische crisis ipv groei
* Sociale cohesie tijdens oliecrisi ‘73
* Nederland schaart zich achter 1 leider
* 1975: Suriname onafhankelijk

\

Achiel van Acker

* 1898-1975
* Socialistisch
* Invoeren sociale zekerheid (1944), fundament verzorgingsstaat → oplossen sociale kwestie
* Belichaming van herrijzende België en ‘repressie’
* Hoe omgaan met collaborateurs?
* Probleem van Kommunistische Partij België
* Antiklerikale regering van 1954-1958

Leopold III

* 1901-1983
* Politieke en culturele splijtzwam: koningskwestie
* Capituleerde in WOII → verzetsland onmogelijk
* Had troonafstand moeten doen, maar deed dit niet → ‘zwarte’ koning: links-rechts polarisering
* ‘Democratische’ Vlaamse Beweging in het nauw
* Veel schade toegebracht aan Belgische systeem → halt op homogeniseringsprocessen
* Straatgevechten en doden
* Congo-kwestie…

Boudewijn

* 1930-1993
* Volgt vader op wanneer die troonafstand doet, is dan nog geen 21

\

Julien Lahaut

* 1884-1950
* KPB- voorzitter
* ‘vive la republique’ bij kroning Boudwijn → vermoord

Gaston Eyskens

* 1905-1988
* ‘vader’
* Architect van schoolpact → oplossen godsdienstkwestie 2e schoolstrijd
* Vlaams-Belgische Christendemocratie
* Economische relance België
* Symbolische start: 1958 met Wereldtentoonstelling
* Achtergrond: economische dip
* Belangrijk voor sociale cohesie
* De CVP (Christelijke VolksPartij) als staatsdragende partij
* 1970: eerste staatshervorming
* Faciliteert uitbouwen verzorgingsstaat tot welvaartstaat

André Renard

* 1911-1962
* 1 staat, 2 economieën, 2 politieke culturen
* Pleidooi voor nieuw federalistisch België
* 1961: oprichting Mouvement Populaire Wallon
* maar overlijdt een jaar later

Jef van Bilsen

1956: Dertigjarenplan voor de ontvoogding van de Konglozen

Ruud Lubbers

* 1939-2018
* CDA
* 1982: Bezuinigingspolitiek
* Stabiele politiek
* 1994: paarse frontvorming tegen CDA, maar bezuiniging blijft hetzelfde

\

Theo van Gogh

2 november 2004 vermoord vanwege belediging Islam

Pim Fortuyn

* populist
* 6 mei 2002 vermoord
* radicale kritiek op immigratiepolitiek

\

André Cools

* 18 juli 1991 vermoord
* Waalse socialist
* Moord niet eens vanwege een maatschappelijke kwestie
* Hierna deksel van beerput en corruptie en fraude bleven maar bovenkomen
* Fraudedossier Beaulieu (1990-2021)

\

Jean-Luc Dehaene

* 1940-2014
* Ontspoorde België weer op rails
* 1993,1995: climax federalisering
* Afbouw staatsschuld
* Maar weinig oog voor andere kwesties en wordt hierop afgerekend
* 1996: Dutroux-schandaal en Witte Mars


* 1999: dioxinecrisis

\

Geert Wilders, Thierry Baudet, Caroline van der Plas

Nederlandse hedendaagse populisten waar je beter niet op kunt stemmen