pigmenty

węglan wapnia

pochodzenie:

• kreda, marmur - rozdrobnione skały wapienne

• sztucznie

• części żywych organizmów

• portrety z Fayum, Egipt, Pompeje

• wypełniacz zapraw

właściwości:

• biel w spoiwach wodnych

• izolacja w oleju

• dodatek do pasteli i lak

• niskie n

biel ołowiowa

pochodzenie:

• najstarszy sztuczny biały pigment

• III wpne - Teofrast z Eressos

• stosowana jako kosmetyk

• portrety fajumskie

• do poł. XIX - najczęstsza

• “Ostatnia wieczerza”

• szkodliwa dla zdrowia

właściwości

• ołów+kwas octowy+co2

• kryjąca

• niska olejochłonność

• sykatyw + równomiernie zasycha

• odporna na światło

• żółknie w ciemności w oleju

• reaguje z siarczkami i organicznymi

gips

pochodzenie

• spotykany w przyrodzie

• zaprawy i wiązania

właściwości:

• gips gruby - wytrzymałość, niska porowatość

• gips cienki - łatwa do szlifowania zaprawa, np. kreda bolońska

• rzadko jako pigment

biel kostna

pochodzenie:

• prażenie z dostępem powietrza odtłuszczonych kości

• zaprawy, rozbielanie aurypigmentu i cynobru

• XII-XVw.

• drobnoziarnista

biel cynkowa/chińska/śnieżna

pochodzenie:

• 1782 - Bernard Courtois

• 1834 - “Chinese White” WandN

• dość powszechna w II poł. XIX w.

właściwości:

• odporna na światło

• używana do litoponu

• słabo kryje w oleju, wolno schnie i pęka

• nie do wapiennych - amfoteryczna

• z org. płowieje, z szelakiem różowieje

• właściwości fungistatyczne

biel barytowa/trwała

pochodzenie:

• 1880 - Kuhlmann

• produkowana obecnie

• wypełniacz zapraw

• pigment w odzie, gwaszu i pastelu

właściwości:

• odporna

• niekryjąca w oleju

• 15-20%

biel tytanowa

pochodzenie:

• syntetyczna

• 1821 - tlenek tytanu by H. Rose

• 1870 - pigment by J.W. Overtone

właściwości:

• odporna

• uniwersalna

• powoli schnie

• 15-20 %

• najlepiej kryjąca biel

czerń roślinna - węgiel drzewny, czerń z winorośli, pestek

pochodzenie:

• organiczna

• stara

właściwości:

• odporna

• uniwersalna

• różny odcień w zależności od surowca

• powoli schnie

• 100-110%

czerń kostna/słoniowa

pochodzenie:

• IVpne - Apelles z Kolofonu

• np. Ivory Black, Blue Black - W&N

właściwości:

• odporna na światło

• uniwersalna

• 80-100%

• powoli schnie

sadza/czerń lampowa

pochodzenie:

• sztucznie - spalanie…

• barwienie tynków

• obecnie składnik farb do poligrafii

właściwości:

• trwała i odporna

• kryjąca

• uniwersalna

• powoli schnie w oleju

czerń żelazowa/marsowa

pochodzenie:

• sztucznie

• od początku XXw.

właściwości:

• czysty pigment - grafitowoczarny 

• zanieczyszczenie = brązowienie

• odporna na alkalia

• wysokie n

• wszystkie techniki organiczne

azuryt/błękit górski/niemieckie/miedziowy

pochodzenie

• naturalny i sztuczny

• najpowszechniejszy w Europie XV-XVIIIw.

właściwości:

• rozdrobiony azuryt

• odporny na światło i zimne alkalia

• trwały w temperze

• sam pigment nie żółknie na sztalugach, ale na ścianach - malachit

• wrażliwy na HS

ultramaryna naturalna/lapis lazuli

pochodzenie:

• naturalny

• wydobywany w Badakhszan

• kamień półszlachetny

• od XVI znika

• obecnie farby artystyczne W&N

właściwości:

• droga

• niskie n → wodne

• w oleju ciemny błekit, długo schnie

• Van Dyck w temperze

• odporna na światło i zimne alkalia

• szarzenie - kwasy i wysychanie

ultramaryna sztuczna

pochodzenie:

• 1826 - Jean-Baptiste Guinnet/Christian Gunelin

• 1829 - Friedrich Kottig

• w Warszawie 1875

• W&N 1830

właściwści

• odporna

• techniki wapienne

• wrażliwa na kwasy

• słabo kryje w oleju

• nie mieszać z ołowiem i miedzią

błękit pruski/berliński/paryski

pochodzenie:

• 1704 - Diesbach

• wytwarzany obecnie

właściwości:

• średnio odporny na światło

• średnio kryjący

• mocno barwi

• 65-110%

• dobrze schnie

• kadm i kraplak - zmiana barwy

indygo

pochodzenie

• naturalny

• z krzewu indygowca

• 1880 - Adolf Bayer - sztucznie

• bogata przeszłość

właściwości: 

• cienkie warstwy płowieją

• werniks w oleju

• pigment laserunkowy

• potrzeba sykatyw

smalta

rozdrobione szkło potasowe + tlenek kobaltu

pochodzenie:

• 1540 - Christoph Shurer

• sztucznie

• wyszła z użycia w XIX w.

właściwości:

• słabo kryje - nie ucierać za długo

• sykatyw

• odporna

• oddziałuje na olej i żywice?

błękit kobaltowy/Thenarda

pochodzenie:

• 1795 - Józef Leithner

• Thenard - praktyczna metoda otrzymywania’

właściwości:

• odporny

• uniwersalny

• intensywny laserunek

• niskie n

• szybko schnie, twarde warstwy

• 100%

• drogi

ceruleum

pochodzenie:

• 1905 - Hopfner

• produkowany do dzisiaj

właściwości

• akwarela + olej

• odporny

• kryjący

• uniwersalny

• sykatyw

malachit/zieleń górska

pochodzenie:

• z azurytem

• mineralny

• stary

• ołtarz Wita Stwosza

• wyparty przez syntetyczne

właściwości:

• odporny na światło

• krycie i intensywność zalezy od rozdrobnienia

• raczej w temperze

zieleń hiszpańska/ grynszpan/ miedzianka/ śniedź

pochodzenie:

• bardzo stara sztuczna

• od średniowiecza do XIXw.

• miedzioryty

właściwości:

• błękitnozielona → zieleń

• reaguje ze spoiwami

• sykatyw

• laserunki i brunatnieje w oleju

• LdV - od razu werniks

• ciężko dobrze zachować

• niszczenie podobrazia

• wysoki n

zieleń szwajnfurcka/veronesse’a/paryska

pochodzenie:

• 1800 - I. Edler von Mitis, sztucznie

• toksyczna

właściwości:

• barwa jasna, niebieskozielona

• kryjąca

• średnio odporna na światło

• trwała w oleju

• 30%

• dobrze schnie

zieleń szmaragdowa/viridian/Guineta

pochodzenie

• syntetyczna

• 1833 - Pannetier

• 1859 - patent guineta

właściwości:

• trwała, odporna

• uniwersalna

• chłodna barwa

• olej - laserunek

• 100%

ziemia zielona

pochodzenie:

• naturalna

• stara

• od średniowiecza do dzisiaj

• podmalowanie do karnacji

właściwości:

• odporna i trwała

• uniwersalna

• 80-100%

• małe krycie

• w oleju brunatnieje

zieleń chromowa

pochodzenie

• syntetyczna

• od XIX do dziś

właściwości

• dobre krycie

• ciemnieje pod światłem

• wrażliwa

żółcienie żelazowe

• ochra, ugier

• siena

• żółcień marsowa

pochodzenie

• naturalne, mineralne

• stare

• do dzisiaj

właściwości:

• uniwersalne

• dobrze schną w oleju

• ugry i marsy - dobre krycie

• siena laserunek

aurypigment/żółcień królewska

pochodzenie:

• mineralne

• od starożytności

właściwości:

• grube ziarna do żywego koloru

• odporny, kryjący

• warstwa wykończenia

• izolacja werniksem

• spoiwa wodne i olejne

• wrażliwy na alkalia

• TRUJĄCY - arsen

masykot

pochodzenie:

• sztucznie

• od starożytności

właściwości:

• żółty tlenek ołowiu (II)

• kryjący

• sykatyw

• właściwości jak biel ołowiowa

• skłonność do ciemnienia

żółcień neapolitańska/antymonowa

pochodzenie:

• sztucznie

• znana od 2500 pne

• rzadko produkowany pigment

właściwości:

• kryjąca

• odporna na światło

• uniwersalna

• sykatyw

• 15-30%

• ciemnieje przy HS

żółcień chromowa

pochodzenie:

• 1809 - chromian ołowiu

• 1818 - produkcja pigmentu

• 1830 - w malarstwie

• obecnie

właściwości:

• średnio odporna

• kryjąca

• szybko i twardo zasycha

• 35-50%

• olejne i wodne

• czernieje przy HS

• nie używać z bielą cynkową

żółcień kadmowa

pochodzenie:

• syntetyczny

• 1817

• stosowana powszechnie obecnie

właściwości

• pigment jasny i ciemny - rozmiar ziaren

• odporna na światło

• uniwersalna

• kryjąca w oleju

• 40-60%

• nie z ołowiem i miedzią ani ochrą i pruskim

czerwienie żelazowe rodzaje

czerwone glinki/rudy żelaza

• angielska

• żelazowa naturalna

• balus czerwony

• hematyt

prażenie żółcieni żelazowych

• ugier czerwony palony

• siena palona

• umbra palona

sztucznie

• czerwień żelazowa sztuczna/marsa

czerwienie żelazowe

pochodzenie:

• naturalne od starożytności

• sztuczne od średniowiecza

• produkowane do dziś

właściwości:

• odporne 

• uniwersalne

• dobrze kryjące poza sieną i marsem

• dobrze schną w oleju

minia/czerwień ołowiowa

pochodzenie:

• sztucznie

• od starożytności

• rękopisy - miniatura

• dodatek do farb antykorozyjnych

właściwości:

• kryjąca

• sykatyw

• czernieje przy HS

czerwień kadmowa

pochodzenie:

• syntetyczna

• 1892 - Franc Welz

właściwości:

• odporna

• nie mieszać z miedzią i ołowiem

• w oleju kryjąca

• 40%

umbra naturalna

pochodzenie:

• Cypr

• od starożytności

• popularna w malarstwie od XVw.

właściwości:

• rozdrobniona skała osadowa

• oliwkowy odcień

• palona - czerwonobrązowy

brąz van dycka/ kaselski/ ziemia kolońska

pochodzenie:

• XVw.

• stosowany do dzisiaj

• historycznie ma parę różnych składów

• tlenek żelaza + węgiel brunatny

asfalt (mumia)

pochodzenie:

• rodzaj smoły

• wykorzystywany do mumifikacji

• rownież do barwienia werniksów

właściwości:

• cienkie laserunkowe warstwy

• topliwy

złoto

• płatkowe, folia, w proszku

• od starożytności

• nie koroduje

• glinki albo spoiwo organiczne

• mikstion

srebro

• późniejsze od złota płatkowego

• papirusy tebańskie

• na pulment + cienki laserunek

stopy miedzi

• szlagmetal, goldmetal, szych

• trzeba zabezpieczyć, bo koroduje

• mikstion na mat