endo ustny

1 - Proszę omówić anatomię zęba 16

2 - Proszę omówić anatomię zęba 46

• 2 szeroko rozstawione korzenie - bliższy i dalszy (98%)

  • w 2% występują 3 korzenie

• 3 kanały - dalszy, bliższy przedsionkowy i językowy

  • mogą być 4, 2, 5

  • ujścia kanałów wyznaczają trójkąt Blacka z podstawą od strony bliższej i wierzchołkiem w kanale dalszym

  • ujścia kanałów bliższych - wąskie, spłaszczone, oddzielne lub połączone cieśnią lub z jednym ujściem i rozdzielające się

  • kanał BM - zagięty dystalnie

  • kanał D - duży, okrągły lub owalny, zagina się dystalnie

• komora przesunięta w stronę bliższą

• punkt trepanacyjny = przednia część bruzdy bliższej u podstawy guzka przedsionkowo-bliższego

• zarys = trapez (3 kanały) lub kwadrat (4 kanały)

3 - Proszę omówić anatomię zęba 15

• 1 korzeń (90%)

• kanały:

  • zwykle 1 kanał typu I

  • rzadziej 2 kanały typu II, IV lub V

  • sporadycznie 3 kanały - podniebienny, przedsionkowy bliższy i dalszy

  • 1 kanał → ujście centralnie w dnie komory

    • jeśli ujście znajduje się bardziej p/j → szukamy drugiego kanału

  • w 60% kanały boczne

• punkt trepanacyjny = środek powierzchni żującej w bruździe centralnej

• zarys = owal spłaszczony m-d

4 - Proszę omówić anatomię zęba 14

5 - Proszę omówić anatomię zęba 32

6 - Proszę omówić anatomię zeba 47

7 - Proszę omówić anatomię zęba 23

8 - Proszę omówić anatomię zęba 21 i 12

9 - Proszę omówić kanały typu C

• korzenie w kształcie C zawsze zawierają system kanałów typu C

• najczęściej dotyczy drugich trzonowców żuchwy

  • może też być w pozostalych trzonowcach żuchwy oraz w pierwszym i drugim trzonowcu szczęki, a nawet w przedtrzonowcach dolnych czy siekaczach bocznych szczęki

• dno komory znajduje się bardzo nisko → ujścia kanałów mogą znajdować się nawet 3mm poniżej poziomu szyjki zęba i przyjmować nietypowy wygląd

• główna cecha = obecność kilku kanałów poprzedzielanych cienkimi przegrodami, tworzącymi całość, układającą się w charakterystyczny kszałt litery C

  • C skierowane jest wypukłością w stronę policzkową lub językową

• 3 kategorie systemu kanałów typu C wg Meltona:

  • I - 1 szeroki kanał C rozciągający się od dna komory do wierzchołkowej części korzenia

    • jednokomorowe ujście w kszatłcie C, położone przedsionkowo lub językowo

  • II - komorowe ujście kanałowe ma kształt zbliżony do średnika

    • 2 kanały tworzą kanał C i mają wspólne ujście komorowe

    • trzeci kanał jest oddzielony grubszą przegrodą od pozostałych

    • kanały mogą się łączyć - zwykle dalszy z jednym z bliższych

  • III - komorowe ujście kanałowe ma kształt litery C i może składać się z różnej liczby kanałów (2+)

10 - Proszę omówić konfiguracje systemu kanałowego- typ 2 wg kl. Vertucciego

konfiguracja 2-1

z komory wychodzą 2 kanały, w pobliżu wierzchołka łączą się w 1

11 - Proszę omówić konfiguracje systemu kanałowego- typ 4 wg kl. Vertucciego

konfiguracja 2

z komory wychodzą 2 kanały i uchodzą na wierzchołku 2 niezależnymi otworami anatomicznymi

12 - Proszę omówić konfiguracje systemu kanałowego- typ 3 wg kl. Vertucciego

konfiguracja 1-2-1

1 szeroki kanał wychodzi z komory, dzieli się na 2, w pobliżu wierzchołka ponownie łączy się w 1

13 - Proszę omówić procedurę trepanacji zębów trzonowych

SZCZĘKA

• punkt trepanacyjny = w bruździe przedniej u podstawy guzka przedsionkowego bliższego

• zarys = czworobok z zaokrąglonymi kątami

  • najkrótszy bok od strony podniebiennnej

  • najdłuższy przyśrodkowy

  • proponowany przez niektórych trójkątny kształt nie odsłania wystarczająco kanału podniebiennego

• zarys w części bliższej korony

ŻUCHWA

• punkt trepanacyjny = w przedniej części bruzdy bliższej u podstawy guzka przedsionkowego bliższego

• zarys = trapez (3 kanały) lub kwadrat (4 kanały)

  • trapez z dłuższą podstawą mezjalnie

  • 4 - zbliżony do kwadratu

• zarys w części bliższej korony

14 - Proszę omówić przygotowanie stanowiska do leczenie endodontycznego - DO POPRAWKI

AKCESORIUM ENDODONTYCZNE

• lusterko rhodium niepowiększające (?przedniopowierzchniowe)

• clean-stand

• linijka endodontyczna, ewentualnie endo-sizer

• endometr

• rvg

• mikroskop i lupy

• mikrosilnik endodontyczny

• skaler ultradźwiękowy

• urządzenia do obturacji termicznej

INSTRUMENTARIUM ENDODONTYCZNE

• koferdam z zestawem

• wiertła do trepanacji

• pilniki endodontyczne ręczne i maszynowe

• wiertła do poszerzania ujsć - typu Gates/Peso?

• końcówki ultradźwiękowe

• instrumenty do irygacji - strzykawki, igły

• instrumenty do aktywacji płukania

• narzędzia do wypełniania kanałów

MATERIAŁY ENDODONTYCZNE

• materiały do odtwarzanai ubytków

• środki płuczące

• opatrunki wewnątrzkanałowe

• materiały do ostatecznego wypełniania kanałów

• materiały do zabezpieczenia komory miazgi między wizytami

wg mnie:

• ochrona dla pacjenta - okulary, śliniaki

• zestaw narzędzi diagnostycznych - lusterko, zgłębnik, pęseta, nakładacz

• chlorek etylu, pulptester - testy diagnostyczne miazgi

• zestaw wierteł do opracowania tkanek, trepanacji itp

• materiały do odbudowy zrębu - kompozyt, glassjonomer, kształtki, wytrawiacze, bond, nitka retrakcyjna

• płyny płuczące w strzykawkach

• endometr

• narzędzia do opracowania kanałów korzeniowych

• cleanstand, jałowe gaziki

• do wypełniania kanału - ćwieki gutaperkowe, uszczelniacz, spreader, plugger, palnik

• zestaw do izolacji koferdamem - guma, klamra, nitka, kleszcze, ramka, puncher

• sączki papierowe

• materiały do tymczasowego opatrunku - pasta dokanałowa, coltosol, watka jałowa

15 - Proszę omówić objawy i leczenie pulpopatii nieodwracalnej

Z ŻYWĄ MIAZGĄ

• badanie podmiotowe - pacjent nie zgłasza dolegliwości lub długotrwałe bóle o znacznym nasileniu

• badanie przedmiotowe:

  • głęboki ubytek próchnicowy ze zdemineralizowaną/sperforowaną ścianą dokomorową

  • z komory może wydostawać się wysięk

  • miazga wykazuje osłabioną lub zwiększoną wrażliwość w testach

  • reakcja na opukiwanie

• leczenie - wyłuszczenie miazgi w znieczuleniu lub ALK (przy podejrzeniu początkowych ognisk martwicy)

Z MARTWĄ MIAZGĄ

• objawy:

• leczenie

16 - Proszę omówić objawy i leczenie przewlekłego zapalenia tkanek okołowierzchołkowych

OBJAWY:

• często przebiega bez objawów subiektywnych

• węzły chłonne twarde i niebolesne (chyba, że w zaostrzonym)

• przebarwienie korony zęba

• czasem objaw Smrekera dodatni

• zap. okw. ropnym przetoka

• na rtg:

  • włókniste - poszerzenie szpary ozębnej + hipercementoza (jest skutkiem resorpcji blaszki zbitej zębodołu) - nierównomierne poszerzenie szpary ozębnej

  • ziarninowe - mała lub duża zmiana okw bez wyraźnej granicy lub z obwódką osteosklerotyczną na obwodzie, ubeleczkowanie kostne w środku zmiany jest zwykle całkiem niewidoczne

  • torbiel korzeniowa - okrągła zmiana, często z obwódką osteosklerotyczną + czasem rozsunięcie korzeni sąsiednich zębów

  • przewlekłe ropne - zmiana okw + ćwiek gutaperkowy w świetle przetoki wskazuje ząb przyczynowy

LECZENIE - ALK

w przypadku zapaleń przewlekłych zaostrzonych - obraz rtg + cechy zapalenia ostrego → leczymy najpierw jak ostre, potem jak przewlekłe

19 - Proszę omówić badania oceniające stan miazgi

najczęściej stosowane - test termiczny oraz elektryczny

reakcja prawidłowa = miazga reaguje bólem na bodziec, im silniejszy tym większy ból, ustępuje wraz z ustąpieniem bodźca

pulpopatie odwracalne = reakcja wzmożona, ale nie przedłużona

pulpopatie nieodwracalne z żywą = reakcja osłabiona lub zwiększona, możliwa przedłużona reakcja

pulpopatie nieodwracalne z martwą = miazga nie reaguje

TEST TERMICZNY

• na zimno - chlorek etylu

• na ciepło - gumka do polerowania bez chłodzenia

• zastosowany bodziec powinien być jak najbardziej podobny do tego, który wywołał objawy bólowe u pacjenta (jeśli takie wystapiły)

• wzmożona reakcja na ciepło + brak lub słaba na zimno → rozległe zapalenia ropne

TEST ELEKTRYCZNY

• nie wolno stosować u osób z rozrusznikiem serca

• możliwe wyniki fałszywie:

  • dodatnie - zgorzel miazgi, wilgotny ząb, kontakt elektrody czynnej z dziąsłem/amalgamatem, nadmiernie pobudliwi pacjenci

  • ujemne - kontakt elektrody czynnej z wypełnieniem, miazga w szoku po urazie, suche diody, miazga żywa tylko w jednym korzeniu, rozległe złogi w jamie zęba

• ząb powinien być odizolowany i osuszony, zakładamy klips wargowy, zwilźoną elektrodę przykładamy do powierzchni przedsionkowej zęba, czekamy na jakąkolwiek rekację na bodziec

TEST NAWIERCANIA ZĘBINY

• najbardziej wiarygodny

• ból świadczy o żywotności miazgi

• powoduje utratę tkanek twardych zęba

TEST ZNIECZULENIA SELEKTYWNEGO

• w przypadku bólu promieniującego - np. przewodówka zniesie ból zęba dolnego

TEST PRZEPŁYWU KRWI DOPPLERA

• najbardziej obiektywny - ocenia obecność krążenia w miazdze

• szczególnie przydatne, gdy miazga jest w szoku

20 - Proszę omówić badania oceniające stan tkanek okołowierzchołkowych

TEST NAGRYZANIA

• dodatni w stanach zapalnych tkanek okw

TEST OPUKIWANIA

• opukiwanie pionowe - dodatni w zapaleniach ostrych i przewlekłych zaostrzonych tkanek okw

• opukiwanie poziome - dodatni w zapaleniach przyzębia brzeżnego

• zazwyczaj wykonywane trzonem lusterka

TEST PALPACYJNY

• dotykowa bolesnośc w rzucie wierzchołka korzenia

• test Owińskiego = przesuwanie upychadła kulkowego wzdłuż korzenia

TEST SMREKERA (OBJAW DRŻENIA KORZENIOWEGO)

• ostukiwanie powierzchni przedsionkowej korony

• drżenie wierzchołka jest spowodowane zniszczeniem blaszki zewnętrznej wyrostka zębodołowego przez proces zapalny

TEST AKUSTYCZNY

• w stanach zapalnych - głuchy odgłos

• zdrowy ząb - odgłos dźwięczny

• ankyloza - odgłos metaliczny

DIAGNOSTYKA OBRAZOWA

• rtg/rvg zębowe - standard

• cbct w trudnych przypadkach

26 - Proszę omówić pierwszą pomoc w przypadku całkowitego zwichnięcia zęba

Leczenie polega na replantacji (ponowne wprowadzenie zęba do zębodołu)

Sukces zależy od:

1. dojrzałości zęba

   • najlepsze rokowanie - NRK we wczesnym stadium rozwoju korzeni

2. czasu przebywania poza jamą ustną

   • do 30min - 90%; 30-90 - 43%; ponad 90min - 7%

   • im szybciej, tym lepsze rokowanie

3. warunków, w jakich ząb przebywał do czasu zabiegu

   • suche najgorsze (ozębna obumiera po 20-30min)

   • woda średnio (hipertoniczne środowisko uszkadza komórki)

   • lepsze mleko, sól fizjologiczna, ślina

   • najlepsze - roztwór Hanka (można ząb trzymać nawet 24h)

27 - Jakie zdjęcie rtg należy wykonać i co na nim się ocenia, gdy kwalifikujemy ząb do leczenia endodontycznego?

rutynowo - zdjęcie zębowe

1. stan i ilość tkanek twardych w obrębie korony i w części korzeniowej zęba

   • obecność próchnicy pierwotnej/wtórnej/atypowej

   • ocena istniejących wypełnień lub uzupełnień protetycznych

   • obecność pęknięć, złamań w obrębie korony lub korzenia

   • resorpcje wewnętrzne/zewnętrzne

2. ilość, ułożenie, zakrzywienie korzeni

   • zakrzywienie możliwe do ocenienia jedynie w kierunku m-d

   • wstępna długość korzeni (orientacyjne, wiedzieć, czego sie spodziewać)

3. liczba, konfiguracja i przebieg kanałów korzeniowych

   • nie w każdym przypadku jest możliwe, ponieważ zdjęcie zębowe jest sumacyjne

4. obecność zwapnień w obrebie komory lub kanałów, ocena stopnia obliteracji

5. ocena kości oraz przyzębia wierzchołkowego i brzeżnego

   • przebieg i poziom kości wyrostka zębodołowego

   • przebieg szpary ozębnej

     • oceniamy jej ciągłość na całej długości korzenia

     • prawidłowo 0,2-04mm (najcieńsza w środkowej części korzenia)

   • zmiany wysycenia w kierunku przejaśnień - zmiany zapalne, torbiele, resorpcje

   • zmiany wysycenia w kierunku zacienień - kostniwiaki, osteoskleroza kości, hipercementoza, choroba Pageta

6. w przypadku obecności przetoki - zdjęcie z ćwiekiem w celu określenia zęba przyczynowego

7. w przypadku reendo

   • ocena jakości wypełnienia kanałów - homogenność, niedopełnione/przepchnięte, pominięte kanały

   • obecność złamanych instrumentów

28 - Jakie są różnice między resorpcją zewnętrzną i wewnętrzną?

RESORPCJE WEWNĘTRZNE

• etiologia:

  • długotrwałe przewlekłe stany zapalne miazgi i ogniska martwicy (skutek próchnicy)

  • leczenie metodą amputacj, DPC - zwłaszcza z CH

  • różne czynniki urazowe (źle dopasowane wypełnienia, uzupełnienia, nadmierne ciepło przy opracowywaniu)

  • różne materiały - azotan srebra, wypełnienia krzemowe

  • czynniki dziedziczne

  • ciąża

  • półpasiec

  • czynniki ogólne (nadczynność przytarczyc, zaburzenia czynności wątroby, nadciśnienie, miażdżyca, awitaminoza A)

  • idiopatyczna

• typowy obraz na rtg:

  • owalny/kulisty kształt o wyraźnie regularnych i dobrze ograniczonych, gładkich ścianach

  • jednolite wysycenie jamy resorpcyjnej

  • symteryczne ułożenie względem światła kanału

  • stałe ułożenie bez względu na kąt, pod jakim wykonujemy zdjęcie

  • płynne przejście jam zęba w ubytek resorpcyjny

• leczenie:

  • eliminacja czynników patogennych + ekstyrpacja miazgi

  • wskazane czasowe wypełnianie pastą a-s lub ntCH, ostateczne metodami termicznymi z AHPlus i dodatkowe wzmocnienie korzenia wkładem kk

  • w bardziej zaawansowanych chiru

RESORPCJE ZEWNĘTRZNE

• etiologia:

  • przewlekłe ZTO (ziarniniaki, torbiele)

  • leczenie ortodontyczne

  • urazy zębów - zwłaszcza zwichnięcia c/c

  • replantacja

  • wybielanie zębów martwych - najczęściej po nadtlenoboranie sodu i perhydrolu

  • ucisk przez zęby sąsiednie, guzy i torbiele

  • zęby zatrzymane

  • choroby przyzębia

  • niektóre choroby systemowe (ndnd przytarczyc, choroba Pageta, Ganchera, zespół Turnera, syndrom Kabuki)

  • radioterapia

  • idiopatyczne

• typowy obraz na rtg:

  • brak wyraźnego odgraniczenia ubytku resorpcyjnego

  • niesymetryczne ułożenie względem środka kanału

  • różne wysycenie ubytku

  • najczęściej nieregularny kształt

  • różnice w wysyceniu naturalnej jamy zęba i jamy resorpcyjnej → efekt nałożenia zmiany na jamę zęba

  • występowanie na wszystkich powierzchniach korzenia

• leczenie:

  • konieczne jest ustalenie przyczyny - czasami wyeliminowanie czynników wystarczy

    • np. resorpcja przyszyjkowa spowodowana rozrostem dziąsła - usuwamy wrastające dziąsło i wypełniamy ubytek \

    • np. resorpcja orodontyczna

  • przedwczesne endo jest błędem!

  • dalej w zasadzie tak samo się leczy

29 - Jakie czynniki decydują o rodzaju udzielonej pomocy stomatologicznej po urazie zęba?

1. rodzaj urazu - pęknięcie, złamanie, zwichnięcie c/c

2. stopień uszkodzenia tkanek

   • rozległość złamań

   • korona/korzeń

   • wielkość obnażenia miazgi

   • urazy tkanek miękkich

3. dojrzałość zęba, wiek pacjenta

4. czas, jaki upłynął od urazu

5. środowisko przechowywania zęba/fragmentu zęba

6. rodzaj zęba - mleczny, stały, przdedni, boczny

7. stan higieny jamy ustnej pacjenta

8. okoliczności urazu - zanieczyszczenie rany

9. stan ogólny pacjenta - choroby ogólne, objawy ogólne

10. reakcja miazgi* - do kilku tygodni jest w szoku, wiarygodne jedynie badanie Dopplera

11. gotowość finansowa pacjenta

30 - Co to jest drożność wierzchołkowa?

utrzymywana poprzez zabieg apical patency, czyli przechodzenie pierwszym narzędziem przez otwór fizjologiczny

34 - Proszę omówić zasady doboru spreadera

• największy rozmiar, który zostanie wprowadzony do kanału na 1-2mm krócej od WL i wykazywać pewien opór

• najczęściej jest 1-2 rozmiary mniejszy od ćwieka głównego (ale tym się nie sugerujemy)

• spreadera nie zmieniamy w trakcie wypełniania danego kanału

• każde kolejne użycie spreadera - wprowadzamy go najgłębiej jak to możliwe

• w kanałach wąskich zwykle ISO 20 lub 25

• MAF:

  • <35 → spreader 20

  • <55 → 25

  • >55 → 25/30?????????????????? to sprawdzić

35 - Do czego służą końcówki ultradźwiękowe podczas leczenia endodontycznego?

1. aktywacja płynów płuczących

2. abrazyjne końcówki - odszukiwanie zwężonych ujść kanałowych

3. reendo - usuwanie materiałów wypełniających, wkładów kk, złamanych narzędzi

4. usuwanie zębiniaków

5. opracowywanie komory miazgi

36 - Proszę omówić właściwości materiałów na bazie żywic epoksydowych

• lejący, lepki

• wolno twardnieje

• łatwo daje się wprowadzić do kanału

• zachowuje stałą objętość

• bardzo dobre przyleganie brzeżne, dobrze uszczelnia kanał

• mały skurcz polimeryzacyjny

• minimalna rozpuszczalność w płynach tkankowycj

• niepodatne na resorpcję

• różna cytotoksyczność, mogą wywoływać reakcje alergiczne - wątpliwa biozgodność

• brak działania osetotropowego

• trudne do usunięcia z kanału

• dobry kontrast na rtg

• po zakończeniu polimeryzacji jest dobrze tolerowany

• polecane do stosowania w połączeniu z gutaaperką

37 - Proszę omówić właściwości MTA

• pH 12,5

• mineral trioxide aggregate - konglomerat tlenków metali

• naprawa wszelkich ubytków zębiny, cementu, kości

• biozgodny

• dobre przyleganie brzeżne

• nie ulega resorpcji ani rozpuszczaniu

• właściwości odontotropowe i przeciwbakteryjne

• nie jest cytotoksyczny

• lepsza wytrzymałość mechaniczna w porównaniu z nietwardniejącymi preparatami wodorotlenku wapnia

• pobudza miazgę do wytwarzania zębiny reperacyjnej

38 - Co to jest zębiniak?

• szczególna postać obliteracji - zwyrodnienie miazgi w postaci zwapnionych soli mineralnych

• często w przewlekłych zapaleniach miazgi i po jej leczeniu zachowawczym

• najczęściej w miejscach ognisk martwiczych i w siekaczach dolnych i trzonowcach

• możliwe też w zdrowych, zatrzymanych zębach

• prawdziwe = budowa podobna do zębiny (mniej lub bardziej regularne kanaliki z włóknami Tomesa i warstwą odontoblastów na obwodzie), rzadziej występują, często przy otworze wierzchołkowym, tylko w obrębie kanałów korzeniowych

• rzekome = nie przypominają zębiny (koncentrycznie przebiegające linie wapnienia, centralnie - obumarłe/zwapniałe komórki), tylko w obrębie komory

  • śródzębinowe - całkowicie otoczone przez zębinę

  • przyścienne - częściowo zrośnięte z wewnętrzną ścianą komory/korzenia

  • wolne = nie przylegają do zębiny, w całości otoczone przez miazgę

• zębiniaki usuwamy końcówkami ultradźwiękowymi

39 - Jak należy oceniać wypełnienie kanału korzeniowego?

wypełnienie kanału korzeniowego oceniamy na podstawie zdjęcia zębowego wykonanego po zakończeniu leczenia

1. homogenność wypełnienia

   • wypełnienie kanału jest homogenne, jednolite, całkowicie wypełnia światło kanału korzeniowego

   • prawidłowo skondensowany materiał - jednorodny, homogenny, pozbawiony pęcherzyków powietrza

   • brak widocznych szpar pomiędzy wypełnieniem a ścianą kanału

2. odległość od wierzchołka radiologicznego

   • prawidłowo 0-2mm od wierzchołka radiologicznego

   • sealer puff lub ćwiek poza wierzchołkiem → kanał przepełniony, ćwiek przepchnięty

   • ćwiek >2mm od wierzchołka → kanał niedopełnony

40 - Proszę rozwinąć skrót SLOB i opisać do czego jest on stosowany

SLOB = Same Lingual Opposite Buccal = Bliżej Językowy Dalej Przedsionkowy

• ząb i detektor pozostają nieruchome, a promień centralny jest odchylony skośnie w stosunku do kierunku ortoradialnego → kanały korzeniowe na uzyskanym radiogramie zostają “rozseparowane”

• struktura bliżej czujnika (korzenie i kanały podniebienne/językowe) przesuną się delikatnie w tym samym kierunku, z którego biegnie promień centralny

• obiekty ułożone przedsionkowo → przesuną się dalej i w przeciwnym kierunku

• zastosowanie projekcji skośnych - obrazowanie kanałów korzeniowych zlokalizowanych w płaszczyźnie p-j - klasycznie do 14/24

44 - Jakie cechy powinien posiadać idealny uszczelniacz kanałowy?

1. nie drażni tkanek okw, zwiększa gojenie w okolicy przyszczytowej

2. nietoksyczny

3. przeciwbakteryjny

4. dobrze adaptuje się do ścian kanału

5. nie zmienia objętości w kanale

6. niepodatny na wilgoć, nie ulega dezintegracji pod wpływem płynów tkankowych

7. daje kontrast na rtg

8. na tyle płynny, aby łatwo zapełniać zachyłki w kanale i wnikać w kanaliki zębinowe

9. łatwo usuwalny z kanału

10. nie przebarwia zęba

45 - Na czym polega opracowanie kanału metodą tradycyjną i jakie są jego wady i zalety?

• wszystkie narzędzia niezależnie od rozmiaru wprowadzamy na pełną WL

• nie pomijamy rozmiarów, stosujemy po kolei:

  • kanały niezakażone - zwykle wystarcza pierwszy + 3 kolejne numery

  • w wąskich kanałach do 25-30 ISO

  • w przypadku kanałów zakażonych - ostatnie narzędzie z trudem sięga OF, czyste wiórki, sucha ściana kanału → wracamy do poprzedniego rozmiaru i kończymy

• zastosowanie jedynie w prostych, okrągłych kanałach o małej średnicy

  • może dochodzić do zniekształceń pierwotnego przebiegu kanału

  • nie wolno wykonywać przy wąskich wierzchołkach (13) - ryzyko perforacji korzenia i złamania wierzchołka

• w celu uzyskania kształtu stożka poleca się okrężne poszerzanie kanału, czyli wykonywanie ruchów posuwisto-zwrotnych z jednoczesnym naciskiem na wszystkie ściany

WADY

1. nadmierne opracowanie części wierzchołkowej kanału

2. niewielkie usunięcie zebiny w części koronowej

3. przemieszczenie światła kanału lub perforacja przy zakrzywionych kanałach

47 - Na czym polega zabieg resekcji wierzchołka korzenia i jakie są wskazania do jego wykonania?

RESEKCJA WIERZCHOŁKA

• odcięcie szczytu korzenia w celu usunięcia części zakażonego systemu kanałowego i utworzenia dostępu do wstecznego opracowania i szczelnego wypełnienia

• wykonywane głównie z powodu niepowodzenia leczenia endodontycznego

• postępowanie:

  • w celu wykonania resekcji wykonujemy cbct, możliwe jest wykonanie szablonu na jego podstawie

  • stosujemy znieczulenia z wysoką zawartością adrenaliny - zmniejszone krwawienie, lepsza widoczność

  • cięcie płata

  • lokalizacja wierzchołka - na podstawie szablonu lub wyliczonej długości korzenia ze zdjęcia/cbct (jeśli blaszka przedsionkowa jest zniszczona, to wierzchołek widać w postaci miękkiego skupiska ziarniny)

  • wykonujemy kiretaż okw - aż do czystej jamy kostnej i widoczności wierzchołka

  • odcinamy wierzchołek prostopadle do długiej osi na 3mm (diamentowymi płomykami lub frezami typu Lindemann) - eliminacja delty z kanałami bocznymi

• następnie wykonuje się wsteczne wypełnianie kanału

WSKAZANIA wg Arabskiej:

1. pzto, które nie uległy wygojeniu w okresie 1roku od prawidłowego endo

2. nieprawidłowa budowa anatomiczna - niemożliwe endo

3. resorpcje w/z, perforacje, złamania poprzeczne w 1/3

4. powikłania jatrogenne - źle wypełnione, nie rokujące reendo, przepchnięty materiał, złamane narzędzie

5. torbiele korzeniowe

WSKAZANIA wg BG:

1. torbiel korzeniowa prawdziwa do 1/3 wierzchołkowej korzenia

2. trobiel korzeniowa kieszonkowa do 1/3, która nie uległa wygojeniu przez 1-2lata od endo

3. zmiany zapalne przyszczytowe do 1/3, nie dające się leczyć endodontycznie

   • rozległe, stałe uzupełnienia protetyczne

   • kanały zakrzywione, zobliterowane, delta

4. resorpcje w 1/3, nie dające się leczyć zachowawczo

5. nawracające ZTO powstałe na skutek działań jatrogennych i zakończone niepowodzeniem pomimo reendo

   • perforacje

   • złamane narzędzia

   • przepchnięty materiał, niedopełnienie kanału

   • złamania korzenia w 1/3 z obecnością stanu zapalnego

6. niepowodzenia apeksyfikacji

7. brak czasu pacjenta na reendo

48 - Na czym polega zabieg resekcji wierzchołka korzenia i jakie są przeciwwskazania do jego wykonania?

RESEKCJA WIERZCHOŁKA

• odcięcie szczytu korzenia w celu usunięcia części zakażonego systemu kanałowego i utworzenia dostępu do wstecznego opracowania i szczelnego wypełnienia

• wykonywane głównie z powodu niepowodzenia leczenia endodontycznego

• postępowanie:

  • w celu wykonania resekcji wykonujemy cbct, możliwe jest wykonanie szablonu na jego podstawie

  • stosujemy znieczulenia z wysoką zawartością adrenaliny - zmniejszone krwawienie, lepsza widoczność

  • cięcie płata

  • lokalizacja wierzchołka - na podstawie szablonu lub wyliczonej długości korzenia ze zdjęcia/cbct (jeśli blaszka przedsionkowa jest zniszczona, to wierzchołek widać w postaci miękkiego skupiska ziarniny)

  • wykonujemy kiretaż okw - aż do czystej jamy kostnej i widoczności wierzchołka

  • odcinamy wierzchołek prostopadle do długiej osi na 3mm (diamentowymi płomykami lub frezami typu Lindemann) - eliminacja delty z kanałami bocznymi

• następnie wykonuje się wsteczne wypełnianie kanału

PRZECIWWSKAZANIA

1. miejscowe

   1. brak motywacji pacjenta do zabiegu

   2. zaawansowane periodontopatie

   3. trudności techniczne - mikrostomia, ósemki, dolne siódemki (kresa skośna zewnętrzna)

   4. zmiany poza 1/3 wierzchołkową

   5. złamania podłużne korzenia

   6. zła higiena

   7. nieprawidłowości w budowie anatomicznej, uniemożliwiające dostęp

   8. bardzo krótkie korzenie zębów

2. ogólne - choroby reumatyczne, układu s-n, sztuczne zastawki, ostra niewydolność nerek, skazy krwotoczne, zaburzenia układu biało/czerwonokrwinkowego, krzepnięcia, choroby autoimmuno, metaboliczne, nowotwory, 1. trymestr ciąży

51 - Omów właściwości kwasu cytrynowego i jego prawidłowe zastosowanie w trakcie leczenia kanałowego

• związek chelatujący, rozpuszcza część nieorganiczną warstwy mazistej - stanowi alternatywę dla EDTA

• w endodoncji stosowany jako 40-50% hydrokwas trikarboksylowy w postaci bezwodnej lub jednowodnej

• pH kwasowe

• otrzymywany jest z biologicznej fermentacji cukru przez pleśnie Aspergillus Niger

• bezbarwne kryształy, dobrze rozpuszczalne w wodzie

• ma niewystarczające właściwości przeciwbakteryjne - stosujemy go naprzemiennie z NaOCl

  • działa głównie na bakterie beztlenowe

• zastosowanie:

  • w końcowym płukaniu kanałów

  • opracowywanie (nie negocjacja) wąskich i zobliterowanych kanałów

  • przy zablokowaniu opiłkami zębiny części przyszczytowej kanału

  • do poszukiwania ujść kanałów

• wykazuje taką samą skuteczność co EDTA, a efekt czystości ścian kanału uzyskuje w krótszym czasie

52 - Omów wjakich formach można zastosować preparaty chlorheksydyny jako środek antyseptyczny

• płyn do płukania kanałów - 2%

  • zalecany do przepłukiwania kanałów przy zapaleniu miazgi oraz ponownym leczeniu endodontycznym

  • skuteczny na E.faecalis oraz C.albicans (75% niepowodzeń endo)

  • im dłużej znajduje się w kanale, tym lepiej

• ćwieki - 5% Activ Point

  • dają cień na rtg

  • łatwo wprowadzane i usuwane

  • stosowane do odkażania kanałów w leczeniu antyseptycznym, zakładane po opracowaniu kanału (1-3tyg)

• żel - 1-2% Gluco-Chex gel

  • posiada właściwości lubrykujące, ułatwia opracowanie kanału, zmniejsza ryzyko złamania narzędzia

  • stosowany przy powtórnym leczeniu kanałowym w przypadku podejrzenia infekcją E.faecalis lub C.albicans, przy niegojących się zmianach zapalnych w tkankach okw lub jako wkładka czasowa

• płyn do płukania jamy ustnej

  • do codziennego stosowania

  • po zabiegach chirurgicznych, w zapaleniach przyzębia

53 - Wymień grupy środków antyseptycznych stosowane w leczeniu endodontycznym

1. związki fenolowe

2. formaldehyd i jego pochodne

3. jod i jego pochodne

4. preparaty na bazie metronidazolu

5. preparaty antybiotykowo-sterydowe

6. preparaty wodorotlenkowo-wapniowe

7. chlorheksydyna

8. laser

9. mieszaniny CH z innymi aseptykami (CHX, paramonochlorfenol w kamforze, jod w jodku potasu, preparaty a-s, metronidazol)

55 - Jakie struktury anatomiczne w żuchwie mogą rzutować się na wierzchołki korzeni zębów siecznych i powodować błędy w diagnostyce?

otwór językowy

56 - Jakie struktury anatomiczne w żuchwie mogą rzutować się na wierzchołki korzeni zębów trzonowych i powodować błędy w diagnostyce?

• kanał żuchwy

• kresa skośna

• kresa żuchwowo-gnykowa

57 - Jakie struktury anatomiczne w szczęce mogą rzutować się na wierzchołki korzeni zębów przedtrzonowych i powodować błędy w diagnostyce?

• łuk jarzmowy

• zatoki szczękowe - głównie dno, zachyłki oraz przegrody kostne

• podniebienie twarde

59 - Wymień zabiegi z zakresu mikrochirurgii endodontycznej? Omów krótko jeden z nich

ZABIEGI

1. drenaż chirurgiczny

   1. nacięcie ropnia

   2. trepanacja blaszki zbitej zębodołu

2. mikrochirurgia okołowierzchołkowa

   1. biopsja

   2. kiretaż

   3. resekcja wierzchołka korzenia

   4. wsteczne opracowanie i wypełnienie kanału

   5. zamierzona replantacja

3. mikrochirurgia korekcyjna

   1. naprawa perforacji lub resorpcji

   2. radektomia

   3. hemisekcja

   4. premolaryzacja

   5. wydłużenie korony klinicznej

RESEKCJA WIERZCHOŁKA

• odcięcie szczytu korzenia w celu usunięcia części zakażonego systemu kanałowego i utworzenia dostępu do wstecznego opracowania i szczelnego wypełnienia

• wykonywane głównie z powodu niepowodzenia leczenia endodontycznego

• postępowanie:

  • w celu wykonania resekcji wykonujemy cbct, możliwe jest wykonanie szablonu na jego podstawie

  • stosujemy znieczulenia z wysoką zawartością adrenaliny - zmniejszone krwawienie, lepsza widoczność

  • cięcie płata

  • lokalizacja wierzchołka - na podstawie szablonu lub wyliczonej długości korzenia ze zdjęcia/cbct (jeśli blaszka przedsionkowa jest zniszczona, to wierzchołek widać w postaci miękkiego skupiska ziarniny)

  • wykonujemy kiretaż okw - aż do czystej jamy kostnej i widoczności wierzchołka

  • odcinamy wierzchołek prostopadle do długiej osi na 3mm (diamentowymi płomykami lub frezami typu Lindemann) - eliminacja delty z kanałami bocznymi

• następnie wykonuje się wsteczne wypełnianie kanału

  wskazania wg Arabskiej:

1. pzto, które nie uległy wygojeniu w okresie 1roku od prawidłowego endo

2. nieprawidłowa budowa anatomiczna - niemożliwe endo

3. resorpcje w/z, perforacje, złamania poprzeczne w 1/3

4. powikłania jatrogenne - źle wypełnione, nie rokujące reendo, przepchnięty materiał, złamane narzędzie

5. torbiele korzeniowe

przeciwwskazania

1. miejscowe

   1. brak motywacji pacjenta do zabiegu

   2. zaawansowane periodontopatie

   3. trudności techniczne - mikrostomia, ósemki, dolne siódemki (kresa skośna zewnętrzna)

   4. zmiany poza 1/3 wierzchołkową

   5. złamania podłużne korzenia

   6. zła higiena

   7. nieprawidłowości w budowie anatomicznej, uniemożliwiające dostęp

   8. bardzo krótkie korzenie zębów

2. ogólne - choroby reumatyczne, układu s-n, sztuczne zastawki, ostra niewydolność nerek, skazy krwotoczne, zaburzenia układu biało/czerwonokrwinkowego, krzepnięcia, choroby autoimmuno, metaboliczne, nowotwory, 1. trymestr ciąży

60 - Opisz w jaki sposób prawidłowo wykonać zdjęcie rentgenowskie podczas leczenia zęba siecznego dolnego z dwoma kanałami

SLOB

61 - Opisz prawidłowe postępowanie z pacjentem pourazowym, u którego nastąpiło poprzeczne złamanie korzenia w 1/2 wysokości korzenia

• złamania, które rokują najgorzej

• repozycja odłamów i unieruchomienie zęba na 4tygodnie szyną elastyczną, ząb pozostawiamy do obserwacji

  • repozycję można wykonywać jedynie w krótkim czasie (do 12h) od urazu

• jeśli miazga pozostanie żywa, to możliwe zespolenie odłamów tkanką twardą m in:

  • zębinopochodna - tworzona przez miazgę

  • cementopodobną - tworzoną przez komórki ozębnej

  • klinicznie - prawidłowa ruchomość zęba, brak reakcji na opukiwanie, prawidłowa lub nieco opóźniona reakcja miazgi na bodźce

  • rtg - zmineralizowana tkanka w szparze złamania, niezmieniona jama zęba we fragmencie dokomorowym

• przy większym przesunięciu fragmentów w szparę złamania wnikają włókna tkanki łącznej - też uznajemy za sukces gojenia

  • klinicznie - nieco zwiększona ruchomość zęba, nieznaczna wrażliwość na opukiwanie, prawidłowa reakcja miazgi

  • rtg - widoczna szpara złamania, częściowa obliteracja jamy zęba we frasgmencie dokomorowym, zaokrąglone brzegi korzenia na poziomie linii złamania

• do obumarcia miazgi zwykle dochodzi jedynie we fragmencie koronowym → wykonujemu leczenie kanałowe tylko w tym fragmencie (do szczeliny złamania)

• w przypadku obumarcia miazgi w obu fragmentach → leczenie kanałowe obu fragmentów

  • polecane jest czasowe wypełnianie kanału pastami CH na 6-12msc w celu wygojenia szpary złamania → możliwe stałe wypełnienie kanału gutaperką

  • przy obumarciu miazgi rzadko dochodzi do naturalnego zespolenia i odłamy często przesuwają sie w trakcie leczenia, co powoduje wydostawanie się materiału przez szparę i zwiększa ryzyko resorpcji patologicznej → w tych przypadkach poleca się zespolenie odłamów metalowym ćwiekiem wprowadzanym do obu fragmentów podczas wypełniania kanałów

• wizyty kontrolne: 4tyg (zdjęcie szyny), 6-8tyg, 6msc, 1rok, co rok przez 5lat

62 - Opisz prawidłowe postępowanie z pacjentem pourazowym, u którego nastąpiło poprzeczne złamanie korzenia w 1/3 wierzchołkowej długości korzenia

• najlepiej rokuje - mała ruchomość odłamu, duża szansa na zachowanie żywotności i pozytywny wynik leczenia

• unieruchomienie zęba na 6-12tyg i wyłączenie go ze zgryzu

• w pierwszych dniach stosowanie diety półpłynnej oraz płukanie jamy ustnej CHX

• wizyty kontrolne - 4tyg, 6-8tyg, 4 i 6msc, 1rok, co rok przez 5 lat

  • z okresowym badaniem żywotności

• w przypadku obumarcia miazgi we fragmencie dokoronowym → leczenie kanałowe do szczeliny złamania

• obumarcie miazgi w obu fragmentach → leczenie kanałowe części dokoronowej + resekcja odłamu wierzchołkowego

63 - Opisz prawidłowe postępowanie z pacjentem pourazowym, u którego nastąpiło poprzeczne złamanie korzenia w części przyszyjkowe

• repozycja odłamów + unieruchomienie szyną półsztywną na 4msc

• całkowite odłamanie korony z zachowaniem twardych tkanek → natychmiastowa ekstyrpacja w znieczuleniu + odbudowa protetyczna

  • dobre rokowanie

• linia złamania poddziąslowo → ekstruzja ortodontyczna korzenia lub chirurgiczne wydłużenie korony klinicznej

• bezpośredni kontakt linii złamania ze środowiskiem jamy ustnej uniemożliwia przeprowadzenie prawidłowego endo i odbudowy protetycznej

64 - Opisz cechy charakteryzujące zęby objęte procesem zapalnym typu endo-perio

• charakterystyczny obraz rtg:

  • rozlane zmiany obejmujące cały korzeń, nie tylko strefę przyszczytową

  • ‘aureola’ wokół korzenia zęba

  • efekt ‘halo’

  • brak otoczki osteosklerotycznej

  • często zajęta okolica furkacji

• krwawienie i bolesność dotykowa dziąsła

• głęboka kieszonka i wydostający się z niej wysięk ropny

• przetoka

• wrażliwość na opukiwanie

• rozchwianie zęba

• miazga martwa lub żywa w stanie zalapnym lub ząb po nieprawidłowym leczeniu endodontycznym

• poszerzenie szpary ozębnej

• obecne złogi nazębne

• (nawisające wypełnienie)

• ubytek wyrostka zębodołowego w obrębie zęba przyczynowego wzdłuż korzenia do okolicy wierzchołkowej i furkacji

• stan zapalny dziąsła brzeżnego

65 - Wymień możliwe przyczyny występowania resorpcji wewnętrznych

1. długotrwałe przewlekłe stany zapalne miazgi i ogniska martwicy (skutek próchnicy)

2. leczenie metodą amputacj, DPC - zwłaszcza z CH

3. różne czynniki urazowe (źle dopasowane wypełnienia, uzupełnienia, nadmierne ciepło przy opracowywaniu)

4. różne materiały - azotan srebra, wypełnienia krzemowe

5. czynniki dziedziczne

6. ciąża

7. półpasiec

8. czynniki ogólne (nadczynność przytarczyc, zaburzenia czynności wątroby, nadciśnienie, miażdżyca, awitaminoza A)

9. idiopatyczna

66 - Wymień możliwe przyczyny występowania resorpcji zewnętrznych

1. przewlekłe ZTO (ziarniniaki, torbiele)

2. leczenie ortodontyczne

3. urazy zębów - zwłaszcza zwichnięcia c/c

4. replantacja

5. wybielanie zębów martwych - najczęściej po nadtlenoboranie sodu i perhydrolu

6. ucisk przez zęby sąsiednie, guzy i torbiele

7. zęby zatrzymane

8. choroby przyzębia

9. niektóre choroby systemowe (ndnd przytarczyc, choroba Pageta, Ganchera, zespół Turnera, syndrom Kabuki)

   1. syndrom Kabuki - mnogie resorpcje dolnych korzeni centralnych siekaczy i zębów trzonowych

10. radioterapia

11. idiopatyczne

76 - Opisz czym charakteryzuje się prawidłowo dobrany ćwiek główny podczas kondensacji bocznej zimnej gutaperki?

• ćwiek główny dobieramy w lekko wilgotnym kanale - kropla NaOCl poniżej poziomu ujścia kanału

• rozmiar najczęściej odpowiada MAF (ostatni pilnik użyty w kanale na pełną WL)

• ćwiek wchodzi na pełną WL i stawia lekki opór przy próbie wyjmowania (tug-back)

  • na ćwieku zaznaczamy długość roboczą

  • ćwiek powinien ściślej przylegać do ścian kanału w części wierzchołkowej na długości 1-3mm

77 - Opisz czym charakteryzują się prawidłowo dobrane ćwieki dodatkowe podczas kondensacji bocznej zimnej gutaperki?

• kształt (taper?) i rozmiar dopasowany do rozpychacza lub nieco mniejszy

  • rozmiar ten sam lub jeden mniej

• wprowadzamy na taką długość, na jaką wprowadziliśmy spreader

• jest też metoda z zastosowaniem różnych rozmiarów ćwieków dodatkowych wg Stocka

  • na początku mniejsze rozmiary → wchodzą głębiej do kanału → dokładne wypełnienie 1/3 przywierzchołkowej kanału

  • w dalszych częściach grubsze ćwieki

• ćwieki dodatkowe wprowadzamy do momentu, gdy rozpychacz będzie wchodził na 2-3mm poniżej ujścia kanału

• ?nie powinny wygiągać się przy wyciąganiu spreadera

78 - Opisz czym charakteryzuje się prawidłowo dobrany spreader podczas kondensacji bocznej zimnej gutaperki?

• największy rozmiar, który zostanie wprowadzony do kanału na 1-2mm krócej od WL i wykazywać pewien opór

• najczęściej jest 1-2 rozmiary mniejszy od ćwieka głównego (ale tym się nie sugerujemy)

• spreadera nie zmieniamy w trakcie wypełniania danego kanału

• każde kolejne użycie spreadera - wprowadzamy go najgłębiej jak to możliwe

• w kanałach wąskich zwykle ISO 20 lub 25

• MAF:

  • <35 → spreader 20

  • <55 → 25

  • >55 → 25/30?????????????????? to sprawdzić

79 - Proszę opisać przyczyny nieprawidłowych wyników testów (fałszywie dodatnie i fałszywie ujemne) w badaniu stanu miazgi zębów

FAŁSZYWIE DODATNIE

1. zgorzel miazgi

2. wilgotny ząb - niewłaściwa izolacja i osuszenie

3. kontakt elektrody czynnej z dziąsłem lub amalgamatem

4. nadmiernie pobudliwi pacjenci

FAŁSZYWIE UJEMNE

1. przyleganie elektrody czynnej do wypełnienia, a nie do szkliwa

2. miazga w szoku bezpośrednio po urazie (do kilku tygodni)

3. suche diody pomiarowe - brak przewodnictwa

4. miazga żywa tylko w jednym z korzeni

5. rozległe złogi w jamie zęba

6. po zażyciu alkoholu, narkotyków, środków przeciwbólowych

7. zęby NRK - niecałkowicie rozwinięte unerwienie miazgi

8. zęby po niedawno przeprowadzonym leczeniu ortodontycznym

9. rozładowana bateria/niewłączone urządzenie

80 - Proszę opiać klasyfikację kanałów korzeniowych wg Vertucciego

odnosi się do konfiguracji kanałów w pojedynczym korzeniu

8 klas:

• I (1) - kanał rozpoczyna się ujściem w komoerze, biegnie przez całą długość korzenia i kończy się jednym otworem anatomicznym

• II (2-1) - dwa kanały rozpoczynające się oddzielnymi ujściami w komorze, w trakcie przebiegu przez korzeń łączą się i kończą jednym wspólnym otworem anatomicznym na wierzchołku

• III (1-2-1) - jedno ujście kanału w komorze zęba, w trakcie przebiegu dzieli się na dwa kanały, które łączą się znów w jeden i mają jeden otwór anatomiczny

• IV (2) - dwa osobne kanały rozpoczynające się osobnymi ujściami w komorze i kończące osobnymi otworami anatomicznymi. Nie łączą się ze sobą na żadnym odcinku swojego przebiegu

• V (1-2) - kanał rozpoczynający się ujściem w komorze, na swoim przebiegu dzieli się na dwa kanały, które kończą się dwoma osobnymi otworami anatomicznymi

• VI (2-1-2) - dwa kanały rozpoczynające się dwoma ujściami w komorze, łączą się na swoim przebiegu w jeden kanał i znów rozdzielają na dwa, które kończą się dwoma otworami anatomicznymi

• VII (1-2-1-2) - jedno ujście kanału w komorze, kanał dzieli się na dwa, łączy w jeden i znów dzieli na dwa kanały kończące się osobnymi otworami na wierzchołku

• VIII (3) - trzy odrębne ujścia i kanały kończące się osobnymi otworami wierzchołkowymi

81 - Proszę opisać anatomię pierwszych i drugich zębów trzonowych

82 - Proszę opisać anatomię pierwszych i drugich zębów przedtrzonowych żuchwy

83 - Proszę opisać anatomię siekaczy dolnych

84 - Proszę podać podział zapaleń okołowierzchołkowych

• zapalenia ostre

  • surowicze

  • ropne

    • ropień okołowierzchołkowy

    • ropień podokostnowy

    • ropień podśluzówkowy

• zapalenia przewlekłe

  • włókniste

  • ziarninowe

  • torbiel korzeniowa

    • prawdziwa

    • kieszonkowa

  • ropne

  • (z osteosklerozą - wg Gachowskiej)

• zapalenia przewlekłe zaostrzone

85 - Proszę opisać zapalenie przewlekłe ziarninowe

• ciągle rozrastająca się ziarnina → zwiększone siły obronne lub bodźce o słabym potencjalne immunologicznym → ziarnina ulega otorbieniu przez włóknistą łącznotkankową otocznę przyczepioną do korzenia → ziarniniak

• ziarniniaki znajdują się najczęściej przy wierzchołku, ale mogą rozwijać sie też w miejscach kanałów bocznych oraz perforacji

• narasta powoli, bezboleśnie - wzrost powoduje resorpcję kości wyrostka zębodołowego (widoczna na rtg przy ok 30% utracie substancji mineralnych)

• wokół ziarniniaka prawidłowo zbudowana kość

• badanie przedmiotowe - bezobjawowe (brak bólu)

• badanie podmiotowe:

  • przebarwienie korony, głęboki ubytek lub rozległe wypełnienie

  • ujemna reakcja miazgi na bodźce

  • w przypadku większych ziarniniaków - możliwe wyczuwalne elastyczne wygórowanie w teście palpacyjnym oraz dodatni test Smrekera (drżenie korzeniowe)

• rtg:

  • kilku(nasto) mm ognisko przejaśnienia

  • mniej (młoda ziarnina) lub bardziej odgraniczone od otoczenia

  • ubeleczkowanie kostne - w środku zatarte, pojawia się na obwodzie i bez wyraźnej granicy przechodzi w prawidłową tkankę kostną

  • często na obwodzie otoczka osteosklerotyczna

• rodzaje ziarniniaków okw:

  • infekcyjny?

  • prosty - komórki nabłonkowe nie wykazują cech wzrostowych

  • nabłonkowy - wykazują pod wpływem bodźców drażniących

  • torbielowaty - z nabłonkowatego

• obraz mikroskopowy:

  • bogato unaczyniona tkanka łączna w róznym stopniu nacieczona komórkami nacieku zapalnego

  • towarzyszący obraz resorpcji tkanki łącznej

• strefy - martwicy, wysięku, ziarniny, włóknista

• leczenie - ALK, zachowawczo-chirurgiczne lub chirurgiczne

87 - Proszę opisać resorpcję zewnętrzną zapalną przyszyjkową (podział i postępowanie)

• należy do resorpcji zewnętrznych zapalnych

• ?wywołana najczęściej urazami jatrogennymi natury mechanicznej i chemicznej

• szybka dynamika

  • przerwanie ciągłości więzadeł ozębnej → stan zapalny → naciek komórek ziarniny → przenikanie do zębiny

  • powstaje wiele kanałów resorpcyjnych

  • tkanka resorpcyjna - głównie naczynia krwionośne, tkanka włóknista i komórki

  • w jamie resorpcyjnej pojawiają się komórki podobne do osteoklastów

  • w miarę postępu resorpcji zmiana jest częściowo naprawiana tkanką kostnopodobną

• zaczyna się tuż poniżej przyczepu nabłonka na szyjce

• klinicznie - zwykle bezobjawowa, czasem widoczne jedynie różowe przebarwienie zęba

• na rtg - brak wyraźnego odgraniczenia ubytku, niesymetryczne ułożenie względem światła kanału, różne wysycenie ubytku, nieregularny kształt, efekt nałożenia

  POSTĘPOWNIE:

• najpierw należy ustalić przyczynę (przedwczesne endo jest błędem) - czasem wyeliminowanie czynnika wystarcza do zahamowania procesu

  • rozrost dziąsła → usuwamy wrastające dziąsło i wypełniamy ubytek

• brak poprawy → leczenie chirurgiczne

  • najczęściej odsłaniamy płat ś-o i usuwamy tkankę ziarninową

  • w ostateczności dopuszczalne jest ostrożne usunięcie zęba, oczyszczenie i wypełnienie oraz ostrożna reimplantacja

  • jamę resorpcyjną wypełniamy najczęściej IRM, Super-EBA, GIC lub MTA

  • w zębach wielokorzeniowych - możliwa hemisekcja, radektomia (po wcześniejszym leczniu endo)

• w przypadku objęcia procesem chorobowym miazgi → leczenie endodontyczne

  • w celu zahamowania czynności osteoklastów, polecane jest wypełnianie kanałów wodnym 1-molowym roztworem azotanu galu w buforowanym 1-molowym roztworze cytrynianu sodu (pH=7,2)

  • podobne rezultaty po długoczasowym stosowaniu ntCH lub past a-s

• w ostateczności ekstrakcja

KLASYFIKACJA WG HEITHERSAY (zaawansowania procesu)

• klasa I - obejmuje nieznaczną część zębiny koronowej w okolicy szyjki

• klasa II - penetrująca dokomorowo - objęte głębsze warstwy zębiny (najczęściej zębina korzeniowa nie jest jeszcze objęta)

• klasa III - proces obejmuje znaczną część tkanek w okolicy szyjki, zarówno komorową, jak i korzeniową (ale nie przekracza 1/3 przykoronowej części korzenia!)

• klasa IV - zaawansowany proces obejmuje zębinę koronową i >1/3 przykoronowej zębiny korzeniowej

KLASYFIKACJA WG PATELA

• wysokość:

  • klasa 1 - na poziomie CEJ

  • klasa 2 - do 1/3 korzenia od korony zęba

  • klasa 3 - sięga do środkowej 1/3 korzenia

  • klasa 4 - rozciąga się w 1/3 dowierzchołkowej

• rozpiętość obwodowa:

  • A ≤90st

  • B >90st (tu 180)

  • C >180st (tu 270)

  • D >270st

• odległość od kanału:

  • d - zmiana ograniczona do zębiny

  • p - prawdopodobne zajęcie miazgi

93 - Jak rozpoznasz obliterację jamy zęba?

• żółte przebarwienie korony zęba

• brak światła kanału/komory na rtg

• brak widocznej komory, niewidoczne ujście kanału, blokada w kanale, nie da się osiągnąć apexu w endometrze

• często uraz lub leczenie ortodontyczne w wywiadzie, starszy wiek pacjenta

• miazga o osłabionej reakcji lub nie reaguje - testy

96 - Jakie warunki muszą być spełnione, aby można było ostatecznie wypełnić kanał korzeniowy

• brak wysięku w kanale

• brak lub zmniejszenie dolegliwości bólowych

• brak objawów ze strony tkanek okołowierzchołkowych

• brak obrzęku

• eliminacja drobnoustrojów do progu tolerancji

• usunięcie resztek miazgi, resztek poprzedniego wypełnienia(reendo), resztek materiały tymczasowego (alk)

• całkowite opracowanie systemu kanałowego i odpowiednie nadanie kształtu

• przeprowadzone ostateczne płukanie

98 - Jakie są metody usuwania materiału wypełniającego kanał w przypadku konieczności wykonania powtórnego leczenia kanałowego

1. wiertła Gates-Glidden

2. narzędzia ręczne

3. rotacyjne narzędzia NiTi

4. metody termiczne

5. ultradźwięki

6. rozpuszczalniki organiczne

104 - Proszę opisać postępowanie w przypadku złamania pionowego korzenia

złe rokowanie → ekstrakcja lub hemisekcja/radektomia (w przypadku zebów wiekokorzeniowych)

105 - Proszę opisać postępowanie w przypadku złamania skośnego korzenia

złe rokowanie → ekstrakcja lub hemisekcja/radektomia (w przypadku zebów wiekokorzeniowych)

106 - Proszę opisac postępowanie w przypadku złamania poprzecznego korzenia

WIERZCHOŁKOWE

• najlepiej rokuje - mała ruchomość odłamu, duża szansa na zachowanie żywotności i pozytywny wynik leczenia

• unieruchomienie zęba na 6-12tyg i wyłączenie go ze zgryzu

• w pierwszych dniach stosowanie diety półpłynnej oraz płukanie jamy ustnej CHX

• wizyty kontrolne - 4tyg, 6-8tyg, 4 i 6msc, 1rok, co rok przez 5 lat

  • z okresowym badaniem żywotności

• w przypadku obumarcia miazgi we fragmencie dokoronowym → leczenie kanałowe do szczeliny złamania

• obumarcie miazgi w obu fragmentach → leczenie kanałowe części dokoronowej + resekcja odłamu wierzchołkowego

ŚRODKOWE

• złamania, które rokują najgorzej

• repozycja odłamów i unieruchomienie zęba na 4tygodnie szyną elastyczną, ząb pozostawiamy do obserwacji

  • repozycję można wykonywać jedynie w krótkim czasie (do 12h) od urazu

• jeśli miazga pozostanie żywa, to możliwe zespolenie odłamów tkanką twardą m in:

  • zębinopochodna - tworzona przez miazgę

  • cementopodobną - tworzoną przez komórki ozębnej

  • klinicznie - prawidłowa ruchomość zęba, brak reakcji na opukiwanie, prawidłowa lub nieco opóźniona reakcja miazgi na bodźce

  • rtg - zmineralizowana tkanka w szparze złamania, niezmieniona jama zęba we fragmencie dokomorowym

• przy większym przesunięciu fragmentów w szparę złamania wnikają włókna tkanki łącznej - też uznajemy za sukces gojenia

  • klinicznie - nieco zwiększona ruchomość zęba, nieznaczna wrażliwość na opukiwanie, prawidłowa reakcja miazgi

  • rtg - widoczna szpara złamania, częściowa obliteracja jamy zęba we frasgmencie dokomorowym, zaokrąglone brzegi korzenia na poziomie linii złamania

• do obumarcia miazgi zwykle dochodzi jedynie we fragmencie koronowym → wykonujemu leczenie kanałowe tylko w tym fragmencie (do szczeliny złamania)

• w przypadku obumarcia miazgi w obu fragmentach → leczenie kanałowe obu fragmentów

  • polecane jest czasowe wypełnianie kanału pastami CH na 6-12msc w celu wygojenia szpary złamania → możliwe stałe wypełnienie kanału gutaperką

  • przy obumarciu miazgi rzadko dochodzi do naturalnego zespolenia i odłamy często przesuwają sie w trakcie leczenia, co powoduje wydostawanie się materiału przez szparę i zwiększa ryzyko resorpcji patologicznej → w tych przypadkach poleca się zespolenie odłamów metalowym ćwiekiem wprowadzanym do obu fragmentów podczas wypełniania kanałów

• wizyty kontrolne: 4tyg (zdjęcie szyny), 6-8tyg, 6msc, 1rok, co rok przez 5lat

PRZYSZYJKOWE

• repozycja odłamów + unieruchomienie szyną półsztywną na 4msc

• całkowite odłamanie korony z zachowaniem twardych tkanek → natychmiastowa ekstyrpacja w znieczuleniu + odbudowa protetyczna

  • dobre rokowanie

• linia złamania poddziąslowo → ekstruzja ortodontyczna korzenia lub chirurgiczne wydłużenie korony klinicznej

• bezpośredni kontakt linii złamania ze środowiskiem jamy ustnej uniemożliwia przeprowadzenie prawidłowego endo i odbudowy protetycznej

112 - Proszę opisać postępowanie w przypadku perforacji świeżej w dnie komory

• jeśli nie był używany, to włączamy mikroskop - lokalizacja miejsca perforacji

• jeśli jeszcze nie ma, zapewnić izolację koferdamem

• zatamować krwawienie przy pomocy adrenaliny? i ucisku

• dokładnie przemyć komorę zeba - np. wodą destylowaną, solą fizjologiczną, CHX

• zaopatrzenie perforacji - MTA/Biodentyna nakładając je z minimalnym uciskiem

• kontrola radiologiczna po zaopatrzeniu\

• jeśli to możliwe - kontynuacja leczenia endodontycznego i szczelna odbudowa korony zęba

119 - Co to jest warstwa mazista i z czego się składa?

• powstaje w trakcie opracowania mechanicznego

• przylega do ścian kanału (warstwa powierzchowna, 1-2um) + wnika do kanalików zębinowych (czopy, do 40um)

• skład = materiał organiczny + nieorganiczny:

  • resztki zębiny

  • pozostałości włókień odontoblastów

  • żywa/obumarła tkanka miazgowa

  • mikroorganizmy

  • cząstki metali z narzędzi

• działa jak bariera - redukuje dyfuzję płynów, leków, antyseptyków do kanalików zębinowych

• obniża szczelność wypełnienia - usunięcie SM zmniejsza przeciek w wypełnionym kanale

133 - Proszę omówić wskazanie i p.wskazania do zabiegu resekcji wierzchołka korzenia

WSKAZANIA wg Arabskiej:

1. pzto, które nie uległy wygojeniu w okresie 1roku od prawidłowego endo

2. nieprawidłowa budowa anatomiczna - niemożliwe endo

3. resorpcje w/z, perforacje, złamania poprzeczne w 1/3

4. powikłania jatrogenne - źle wypełnione, nie rokujące reendo, przepchnięty materiał, złamane narzędzie

5. torbiele korzeniowe

WSKAZANIA wg BG:

1. torbiel korzeniowa prawdziwa do 1/3 wierzchołkowej korzenia

2. trobiel korzeniowa kieszonkowa do 1/3, która nie uległa wygojeniu przez 1-2lata od endo

3. zmiany zapalne przyszczytowe do 1/3, nie dające się leczyć endodontycznie

   • rozległe, stałe uzupełnienia protetyczne

   • kanały zakrzywione, zobliterowane, delta

4. resorpcje w 1/3, nie dające się leczyć zachowawczo

5. nawracające ZTO powstałe na skutek działań jatrogennych i zakończone niepowodzeniem pomimo reendo

   • perforacje

   • złamane narzędzia

   • przepchnięty materiał, niedopełnienie kanału

   • złamania korzenia w 1/3 z obecnością stanu zapalnego

6. niepowodzenia apeksyfikacji

7. brak czasu pacjenta na reendo

PRZECIWWSKAZANIA

1. miejscowe

   1. brak motywacji pacjenta do zabiegu

   2. zaawansowane periodontopatie

   3. trudności techniczne - mikrostomia, ósemki, dolne siódemki (kresa skośna zewnętrzna)

   4. zmiany poza 1/3 wierzchołkową

   5. złamania podłużne korzenia

   6. zła higiena

   7. nieprawidłowości w budowie anatomicznej, uniemożliwiające dostęp

   8. bardzo krótkie korzenie zębów

2. ogólne - choroby reumatyczne, układu s-n, sztuczne zastawki, ostra niewydolność nerek, skazy krwotoczne, zaburzenia układu biało/czerwonokrwinkowego, krzepnięcia, choroby autoimmuno, metaboliczne, nowotwory, 1. trymestr ciąży

150 - Podaj przeciwwskazania do użycia środka znieczulającego z adrenaliną

1. Nadczynność tarczycy

2. Astma oskrzelowa

3. Arytmia

4. Miażdżyca

5. Cukrzyca

6. Niewydolność krążenia

7. Padaczka

8. Jaskra

9. Zaburzenia czynności nerek

10. Nerwica

11. Wady serca

12. Choroby przebiegające z hipertermią

13. Ciąża

14. Stosowanie inhibitorów MAO

151 - Proszę opisać działania niepożądane środków znieczulających miejscowo

1. parestezje ust, języka, dłoni

2. metaliczny posmak, senność

3. zawroty głowy

4. dzwonienie w uszach

5. niewyraźna mowa

6. drżenia mięśniowe

7. oczopląs

8. zaburzenia widzenia

9. tachykardia

156 - Jak na rtg wygląda: prawidłowo opracowany i wypełniony kanał, a jak przepełniony, przepchnięty?

wypełnienie kanału korzeniowego oceniamy na podstawie zdjęcia zębowego wykonanego po zakończeniu leczenia

1. homogenność wypełnienia

   • wypełnienie kanału jest homogenne, jednolite, całkowicie wypełnia światło kanału korzeniowego

   • prawidłowo skondensowany materiał - jednorodny, homogenny, pozbawiony pęcherzyków powietrza

   • brak widocznych szpar pomiędzy wypełnieniem a ścianą kanału

2. odległość od wierzchołka radiologicznego

   • prawidłowo 0-2mm od wierzchołka radiologicznego

   • sealer puff lub ćwiek poza wierzchołkiem → kanał przepełniony, ćwiek przepchnięty

   • ćwiek >2mm od wierzchołka → kanał niedopełnony

?przepełnienie - sealer poza wierzchołkiem
przepchnięcie - ćwiek poza wierzchołkiem

172 - Co to jest ferrule?

Inaczej jest to efekt obręczy (obejmy) - pozostawienie pasma zdrowej zębiny o wysokości min. 2mm i szerokości min. 1mm na całym obwodzie korony. Zapewnia zwiększenie stosunku długości trzonu wkładu do długości jego rdzenia (części kanałowej części do koronowej dzięki temu polepsza retencję wkładu. Zmniejsza naprężenia w tkankach zęba co zwiększa odporność na złamania korzenia. Zapobiega wypłukiwaniu się cementu łączącego wkład z zębami co ma decydujący wpływ na szczelność cementowanych wkładów

177 - Jak zlokalizować ujście kanału MB2?

znajduje sie 1,5-2mm w kierunku bliższo-językowym od ujścia kanału MB (w kierunku b-j od hipotetycznej linii łączącej ujścia kanału MB i P)

Metody:

• mikroskop

• zgłębnik endodontyczny

• próba barwna

• rtg - odczytujemy w jakim kierunku kanały wychodzą z dna

• cbct

• kolory - dno (ciemne, ciemnoszare, brązowe), ściany boczne (białe, jasnożółte) - szukamy przejścia

179 - Omów min. 3 sposoby usuwania materiału obturacyjnego podczas rewizji

• wiertła Gates-Glidden

  • skuteczne w części przykoronowej i środkowej kanału

  • w części przywierzchołkowej są niezalecane - duże rozmiary, brak sprężystości i ryzyko złamania

  • często stosowane razem z narzędziami ręcznymi i rozpuszczalnikami

  • najczęściej stosujemy rozmiar 2 i 3

  • 1000-3000rpm

• narzędzia ręczne

  • czasochłonne

  • stosujemy w połączeniu z pozostałymi metodami

• rotacyjne narzędzia NiTi

• metody termiczne

• ultradźwięki

• rozpuszczalniki organiczne

  • zalety:

    • rozmiękczają i rozpuszczają gutaperkę

    • przyspieszają reendo

    • zmniejszają ryzyko powikłań w postaci złamań narzędzi, stopni lub perforacji

  • wady:

    • po ich zastosowaniu trudniej całkowicie usunąć gutaperkę

    • sprzyjają tworzeniu warstwy zanieczyszczeń na ścianach kanału, którą trudno usunąć

  • Endosolv, olejek eukaliptusowy, olejek pomarańczowy

180 - Omów min. 3 zastosowania ultradźwięków w endodoncji

• aktywacja płukania

  • zwiększa temperaturę podchlorynu - zwiększa jego efektywność

  • zjawisko kawitacji

  • zwiększa się penetracja płynów płuczących

  • lepsze usuwanie SM i biofilmu

• usuwanie zębiniaków

  • wysoka precyzja, mała inwazyjność, zmniejszone ryzyko perforacji dna komory, możliwość pracy w miejscach trudno dostępnych

• opracowywanie ujść kanałów, usuwanie sklepienia komory, opracowywanie komory

• usuwanie złamanych narzędzi z kanałów

  • umożliwiają precyzyjne, kontrolowane i mało inwazyjne usuwanie złamanych narzędzi z kanału, przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka perforacji i nadmiernej utraty zębiny

• usuwanie wkładów kk z kanałów

• usuwanie wypełnienia kanału przy reendo

ultradźwięki nie są skuteczne w bardzo wąskich i zakrzywionych kanałach (kontakt ze ścianami kanału osłabia efekt) - takie kanały należy najpierw poszerzyć do ISO 15

181 - Omów 3 różne sposoby izolacji zęba zniszczonego na równi z linia dziąsła

• odbudowa zrębu tkanek materiałem kompozytowym i zastosowanie klasycznej klamry

• zastosowanie klamry aktywnej - skrzydełka schodzące poddziąsłowo

• wykonanie chirurgicznego wydłużenia korony klinicznej/gingiwektomii w celu uzyskania odpowiedniej powierzchni przylegania dla klamry

183 - Jak zdezynfekować cieśń/deltę/kanał boczny/anastomozę?

zastosować aktywację płukania metodami:

• dźwiękowymi - Eddy

• ultradźwiękowymi - EndoChuck

• systemami pilników typu SAF

• systemami np. Gentle Wave

184 - Stosowanie lubrykantów - omów zalety, ryzyko, podaj przykłady preparatów

ZALETY:

• nadają poślizg narzędziom

• zmniejszają ryzyko zaklinowania i złamania narzędzia w kanale

• ułatwiają opracowanie wąskich, zobliterowanych i zakrzywionych kanałów

• preparaty z EDTA dodatkowo oczyszczają ściany kanałów

WADY:

• użycie preparatów zawierających związki chelatujące:

  • w początkowym etapie opracowywania kanałów może spowodować wytworzenie fałszywej drogi

  • zwiększa ryzyko perforacji

  • z EDTA - inaktywują podchloryn - należy wydłużyć czas płukania

• niedokładne wypłukanie może pozostawić resztki lubrykantu na ścianach kanałów, co zmniejsza adhezję materiałów wypełniających i ich szczelność

• nadtlenek mocznika:

  • podrażnienie tkanek okw przy przepchnięciu poza wierzchołek

  • rozkład uwalnia tlen gazowy

RC-Prep - EDTA + gliceryna + nadtlenek mocznika

File-Eze, MD CHel-Cream, EndoGel - EDTA

Gly-Oxide - nadtlenek mocznika + gliceryna

185 - Kiedy dopuszcza się przejście narzędziem przez wierzchołek?

• apical patency - zapewnienie drożności wierzchołkowej

• ropień okołowierzchołkowy, wysięk, ropa, gazy w okolicy wierzchołkowej - drenaż przez kanał

• martwica miazgi z zakażeniem tkanek okołowierzchołkowych

187 - Czym różni się rotacja od recyprokacji? Podaj po 1 przykładzie systemów narzędzi rotacyjnych i recyprokalnych

189 - Omów testy diagnostyczne stosowane w chorobach miazgi zębowej

najczęściej stosowane - test termiczny oraz elektryczny

reakcja prawidłowa = miazga reaguje bólem na bodziec, im silniejszy tym większy ból, ustępuje wraz z ustąpieniem bodźca

pulpopatie odwracalne = reakcja wzmożona, ale nie przedłużona

pulpopatie nieodwracalne z żywą = reakcja osłabiona lub zwiększona, możliwa przedłużona reakcja

pulpopatie nieodwracalne z martwą = miazga nie reaguje

TEST TERMICZNY

• na zimno - chlorek etylu

• na ciepło - gumka do polerowania bez chłodzenia

• zastosowany bodziec powinien być jak najbardziej podobny do tego, który wywołał objawy bólowe u pacjenta (jeśli takie wystapiły)

• wzmożona reakcja na ciepło + brak lub słaba na zimno → rozległe zapalenia ropne

TEST ELEKTRYCZNY

• nie wolno stosować u osób z rozrusznikiem serca

• możliwe wyniki fałszywie:

  • dodatnie - zgorzel miazgi, wilgotny ząb, kontakt elektrody czynnej z dziąsłem/amalgamatem, nadmiernie pobudliwi pacjenci

  • ujemne - kontakt elektrody czynnej z wypełnieniem, miazga w szoku po urazie, suche diody, miazga żywa tylko w jednym korzeniu, rozległe złogi w jamie zęba

• ząb powinien być odizolowany i osuszony, zakładamy klips wargowy, zwilźoną elektrodę przykładamy do powierzchni przedsionkowej zęba, czekamy na jakąkolwiek rekację na bodziec

TEST NAWIERCANIA ZĘBINY

• najbardziej wiarygodny

• ból świadczy o żywotności miazgi

• powoduje utratę tkanek twardych zęba

TEST ZNIECZULENIA SELEKTYWNEGO

• w przypadku bólu promieniującego - np. przewodówka zniesie ból zęba dolnego

TEST PRZEPŁYWU KRWI DOPPLERA

• najbardziej obiektywny - ocenia obecność krążenia w miazdze

• szczególnie przydatne, gdy miazga jest w szoku

190 - Wymień i krótko scharakteryzuj znane Ci metody aktywacji środków płuczących

• aktywacja przy użyciu ćwieka, ręczna aktywacja dynamiczna

  • wykonywanie 100 uderzeń/min ćwiekiem gutaperkowym o większej stożkowatości oraz wielkości narzędzia MAF

  • wprowadzamy na 1mm krócej niż WL

  • wykonujemy ruchy góra-dół o amplitudzie 2-3mm przez 15sek

• systemy dźwiękowe

  • Eddy

  • niższe częstotliwości drgań

• systemu ultradźwiękowe

  • EndoChuck

  • wibracje 25kHz

  • powodują wytworzenie zjawiska kawitacji, zwiększenie temperatury płynu → większa penetracja płynu, efektywnosć płukania, lepsze usuwanie biofilmu

• systemy z zastosowaniem podciśnienia?

  • EndoVac

  • specjalne mechanizmy naprzemiennego zasysania i uwalniania płynu płuczącego

  • zapobiegają przedostaniu się płynu poza otwór wierzchołkowy

• pilniki aktywujące płukanie

  • SAF (Self-Adjusting File)

  • kanał jest opracowywany i płukany jednocześnie

• lasery

  • generuje zjawisko kawitacji → ułatwia rozbicie biofilmu i SM, zwiększa penetrację płynu do kanalików

  • podgrzewa płyny

200 - Wymień przyczyny resorpcji wewnętrznej

1. długotrwałe przewlekłe stany zapalne miazgi i ogniska martwicy (skutek próchnicy)

2. leczenie metodą amputacj, DPC - zwłaszcza z CH

3. różne czynniki urazowe (źle dopasowane wypełnienia, uzupełnienia, nadmierne ciepło przy opracowywaniu)

4. różne materiały - azotan srebra, wypełnienia krzemowe

5. czynniki dziedziczne

6. ciąża

7. półpasiec

8. czynniki ogólne (nadczynność przytarczyc, zaburzenia czynności wątroby, nadciśnienie, miażdżyca, awitaminoza A)

9. idiopatyczna

201 - Wymień przyczyny resorpcji zewnętrznej

1. przewlekłe ZTO (ziarniniaki, torbiele)

2. leczenie ortodontyczne

3. urazy zębów - zwłaszcza zwichnięcia c/c

4. replantacja

5. wybielanie zębów martwych - najczęściej po nadtlenoboranie sodu i perhydrolu

6. ucisk przez zęby sąsiednie, guzy i torbiele

7. zęby zatrzymane

8. choroby przyzębia

9. niektóre choroby systemowe (ndnd przytarczyc, choroba Pageta, Ganchera, zespół Turnera, syndrom Kabuki)

   1. syndrom Kabuki - mnogie resorpcje dolnych korzeni centralnych siekaczy i zębów trzonowych

10. radioterapia

11. idiopatyczne

204 - Omów przyczyny, objawy oraz leczenie resorpcji przyszyjkowej

• należy do resorpcji zewnętrznych zapalnych

• ?wywołana najczęściej urazami jatrogennymi natury mechanicznej i chemicznej

• szybka dynamika

  • przerwanie ciągłości więzadeł ozębnej → stan zapalny → naciek komórek ziarniny → przenikanie do zębiny

  • powstaje wiele kanałów resorpcyjnych

  • tkanka resorpcyjna - głównie naczynia krwionośne, tkanka włóknista i komórki

  • w jamie resorpcyjnej pojawiają się komórki podobne do osteoklastów

  • w miarę postępu resorpcji zmiana jest częściowo naprawiana tkanką kostnopodobną

• zaczyna się tuż poniżej przyczepu nabłonka na szyjce

• klinicznie - zwykle bezobjawowa, czasem widoczne jedynie różowe przebarwienie zęba

• na rtg - brak wyraźnego odgraniczenia ubytku, niesymetryczne ułożenie względem światła kanału, różne wysycenie ubytku, nieregularny kształt, efekt nałożenia

  POSTĘPOWNIE:

• najpierw należy ustalić przyczynę (przedwczesne endo jest błędem) - czasem wyeliminowanie czynnika wystarcza do zahamowania procesu

  • rozrost dziąsła → usuwamy wrastające dziąsło i wypełniamy ubytek

• brak poprawy → leczenie chirurgiczne

  • najczęściej odsłaniamy płat ś-o i usuwamy tkankę ziarninową

  • w ostateczności dopuszczalne jest ostrożne usunięcie zęba, oczyszczenie i wypełnienie oraz ostrożna reimplantacja

  • jamę resorpcyjną wypełniamy najczęściej IRM, Super-EBA, GIC lub MTA

  • w zębach wielokorzeniowych - możliwa hemisekcja, radektomia (po wcześniejszym leczniu endo)

• w przypadku objęcia procesem chorobowym miazgi → leczenie endodontyczne

  • w celu zahamowania czynności osteoklastów, polecane jest wypełnianie kanałów wodnym 1-molowym roztworem azotanu galu w buforowanym 1-molowym roztworze cytrynianu sodu (pH=7,2)

  • podobne rezultaty po długoczasowym stosowaniu ntCH lub past a-s

• w ostateczności ekstrakcja

KLASYFIKACJA WG HEITHERSAY (zaawansowania procesu)

• klasa I - obejmuje nieznaczną część zębiny koronowej w okolicy szyjki

• klasa II - penetrująca dokomorowo - objęte głębsze warstwy zębiny (najczęściej zębina korzeniowa nie jest jeszcze objęta)

• klasa III - proces obejmuje znaczną część tkanek w okolicy szyjki, zarówno komorową, jak i korzeniową (ale nie przekracza 1/3 przykoronowej części korzenia!)

• klasa IV - zaawansowany proces obejmuje zębinę koronową i >1/3 przykoronowej zębiny korzeniowej

KLASYFIKACJA WG PATELA

• wysokość:

  • klasa 1 - na poziomie CEJ

  • klasa 2 - do 1/3 korzenia od korony zęba

  • klasa 3 - sięga do środkowej 1/3 korzenia

  • klasa 4 - rozciąga się w 1/3 dowierzchołkowej

• rozpiętość obwodowa:

  • A ≤90st

  • B >90st (tu 180)

  • C >180st (tu 270)

  • D >270st

• odległość od kanału:

  • d - zmiana ograniczona do zębiny

  • p - prawdopodobne zajęcie miazgi

205 - Wymień i scharakteryzuj powikłania po wybielaniu zębów martwych

• resorpcja zewnętrzna przyszyjkowa

  • większe ryzyko w przypadku zeba pourazowego

  • w wyniku wybielania zębów nadtlenkiem wodoru prawdopodobnie nadtlenek po aktywacji, dyfundując przez kanaliki zębinowe do cementu korzeniowego i więzadła ozębnowego, wywołuje stan zapalny, rozpoczynając tym samym proces resorpcji

  • lub są też opinie, że nadtlenek przenikając przez kanaliki zębinowe powoduje denaturację odsłoniętej zębiny, która jest rozpoznawana jako obca tkanka i niszczona na drodze reakcji immunologicznych

  • lub nadtlenek wodoru umieszczony w okolicy szyjki zęba powoduje spadek pH na powierzchni korzenia do około 6,5 → kwaśne środowisko wzmaga działalność osteoklastów, co w konsekwencji prowadzi do resorpcji.

  • aby temu zapobiec należy:

    • wykonać biomechaniczne uszczelnienie szyjkowe = założenie w bezpośrednim kontakcie z materiałem wypełniającym kanał warstwy CH i GIC (gutapera → 0,5-1mm CH → 3mm glassjo)

    • stosować tetrahydrat nadboranu sodu z wodą destylowaną

    • nie stosować nadmiernie wysokich stężeń, kontrolować czas ich stosowania

    • regularna kontrola radiologiczna

• obniżenie wytrzymałości mechanicznej szkliwa - im wyższe stężenie i czas działania środka wybielającego

• martwica błony śluzowej - nieostrożne i niekontrolowane korzystanie ze środków wybielających

208 - Scharakteryzuj pracę narzędziami maszynowymi

• zależnie od systemu

  • ruch rotacyjny, reciprokalny lub mieszany

  • technika preparacji - pojedynczej długości, step-back, crown-down

• przed wprowadzeniem pierwszego narzędzia maszynowego kanał należy opracować narzędziami ręcznymi do rozmiaru ISO 10-15

  • w przypadku stosowania narzędzi maszynowych PathFile (13, 16, 19) wymagana jest wcześniejsza weryfikacja drożności kanału ręcznymi narzędziami 8-10

• narzędziami należy pracować stałą prędkością, zazwyczaj jest to ok 300rpm

• wykonujemy ruchy góra-dół

ZASADY PRACY:

1. SLA

2. zmierz WL, sprawdź drożność wierzchołkową, wykonaj glide path

3. przestrzegaj zaleceń producenta

4. nigdu nie pomijaj narzędzi

5. korzystaj z lubrykantu - kanał przy pracy powinien być wypełniony płynem

6. nie stosuj nadmiernej siły

7. minimalizuj czas pracy narzędzia w kanale

8. wprowadzaj i usuwaj narzędzie z kanału, które jest w ruchu

9. po osiągnięciu WL zakończ pracę narzędziem

10. sprawdzaj i oczyszczaj narzędzie po każdym użyciu

11. irygacja, rekapitualcja, re-irygacja po każdym użytym narzędziu

12. sprawdzaj WL i apical patency

209 - Wymień i krótko omów cechy stopu NiTi

Narzędzia cechuje:

• duża elastyczność

• zdolność powrotu do pierwotnego kształtu po ich wygięciu

• niewidoczne cechy zużycia materiału - ryzyko złamania w kanale bez ostrzeżenia

Cechy stopu:

• 56% Ni 44% Ti (jednakowy stosunek atomowy)

• efekt pamięci kształtu - zmiana strukrury stopu wywołana temperaturą

  • przywracanie pierwotnego kształtu poprzez podgrzanie materiału

• pseudoelastyczność - zmiana struktury stopu wywołana obciążeniem

  • obciążenie → przemiana austenitu w martenzyt

  • usunięcie obciążenia → martenzyt w austenit

  • efekt przypomina elastyczność, pozwala na całkowite odkształcenie o 8% (dużo więcej niż np. stal nierdzewna)

  • ma to bezpośredni wpływ na:

    • pracę - generowane siły pomiędzy ścianą a narzędziem są mniejsze

    • wytwarzaniem - narzędzi nie można skręcić, należy się szlifować z obróbką

• zdolność do opracowywania kanałów zakrzywionych

• skrócenie czasu pracy

• brak widocznych objawów zużycia

• występuje w 2 formach:

  • martenzyt - bardziej miękki, plastyczny, można go łatwo zdeformować, po podgrzaniu wykazuje efekt pamięci

  • austenit - sztywny, twardy, wykazuje efekt sprężynowania, doskonałe własciwości elastyczne

210 - Omów zasady pracy narzędziami maszynowymi

• zależnie od systemu

  • ruch rotacyjny, reciprokalny lub mieszany

  • technika preparacji - pojedynczej długości, step-back, crown-down

• przed wprowadzeniem pierwszego narzędzia maszynowego kanał należy opracować narzędziami ręcznymi do rozmiaru ISO 10-15

  • w przypadku stosowania narzędzi maszynowych PathFile (13, 16, 19) wymagana jest wcześniejsza weryfikacja drożności kanału ręcznymi narzędziami 8-10

• narzędziami należy pracować stałą prędkością, zazwyczaj jest to ok 300rpm

• wykonujemy ruchy góra-dół

ZASADY PRACY:

1. SLA

2. zmierz WL, sprawdź drożność wierzchołkową, wykonaj glide path

3. przestrzegaj zaleceń producenta

4. nigdu nie pomijaj narzędzi

5. korzystaj z lubrykantu - kanał przy pracy powinien być wypełniony płynem

6. nie stosuj nadmiernej siły

7. minimalizuj czas pracy narzędzia w kanale

8. wprowadzaj i usuwaj narzędzie z kanału, które jest w ruchu

9. po osiągnięciu WL zakończ pracę narzędziem

10. sprawdzaj i oczyszczaj narzędzie po każdym użyciu

11. irygacja, rekapitualcja, re-irygacja po każdym użytym narzędziu

12. sprawdzaj WL i apical patency

227 - Omów cechy, wady i zalety uszczelniaczy na bazie żywicy epoksydowej

• lejący, lepki

• wolno twardnieje

• łatwo daje się wprowadzić do kanału

• zachowuje stałą objętość

• bardzo dobre przyleganie brzeżne, dobrze uszczelnia kanał

• mały skurcz polimeryzacyjny

• minimalna rozpuszczalność w płynach tkankowycj

• niepodatne na resorpcję

• różna cytotoksyczność, mogą wywoływać reakcje alergiczne - wątpliwa biozgodność

• brak działania osetotropowego

• trudne do usunięcia z kanału

• dobry kontrast na rtg

• po zakończeniu polimeryzacji jest dobrze tolerowany

• polecane do stosowania w połączeniu z gutaaperką

228 - Proszę omówić badania stanu miazgi i tkanek okołowierzchołkowych z użyciem testów diagnostycznych

MIAZGA

najczęściej stosowane - test termiczny oraz elektryczny

reakcja prawidłowa = miazga reaguje bólem na bodziec, im silniejszy tym większy ból, ustępuje wraz z ustąpieniem bodźca

pulpopatie odwracalne = reakcja wzmożona, ale nie przedłużona

pulpopatie nieodwracalne z żywą = reakcja osłabiona lub zwiększona, możliwa przedłużona reakcja

pulpopatie nieodwracalne z martwą = miazga nie reaguje

TEST TERMICZNY

• na zimno - chlorek etylu

• na ciepło - gumka do polerowania bez chłodzenia

• zastosowany bodziec powinien być jak najbardziej podobny do tego, który wywołał objawy bólowe u pacjenta (jeśli takie wystapiły)

• wzmożona reakcja na ciepło + brak lub słaba na zimno → rozległe zapalenia ropne

TEST ELEKTRYCZNY

• nie wolno stosować u osób z rozrusznikiem serca

• możliwe wyniki fałszywie:

  • dodatnie - zgorzel miazgi, wilgotny ząb, kontakt elektrody czynnej z dziąsłem/amalgamatem, nadmiernie pobudliwi pacjenci

  • ujemne - kontakt elektrody czynnej z wypełnieniem, miazga w szoku po urazie, suche diody, miazga żywa tylko w jednym korzeniu, rozległe złogi w jamie zęba

• ząb powinien być odizolowany i osuszony, zakładamy klips wargowy, zwilźoną elektrodę przykładamy do powierzchni przedsionkowej zęba, czekamy na jakąkolwiek rekację na bodziec

TEST NAWIERCANIA ZĘBINY

• najbardziej wiarygodny

• ból świadczy o żywotności miazgi

• powoduje utratę tkanek twardych zęba

TEST ZNIECZULENIA SELEKTYWNEGO

• w przypadku bólu promieniującego - np. przewodówka zniesie ból zęba dolnego

TEST PRZEPŁYWU KRWI DOPPLERA

• najbardziej obiektywny - ocenia obecność krążenia w miazdze

• szczególnie przydatne, gdy miazga jest w szoku

TKANKI OKW

TEST NAGRYZANIA

• dodatni w stanach zapalnych tkanek okw

TEST OPUKIWANIA

• opukiwanie pionowe - dodatni w zapaleniach ostrych i przewlekłych zaostrzonych tkanek okw

• opukiwanie poziome - dodatni w zapaleniach przyzębia brzeżnego

• zazwyczaj wykonywane trzonem lusterka

TEST PALPACYJNY

• dotykowa bolesnośc w rzucie wierzchołka korzenia

• test Owińskiego = przesuwanie upychadła kulkowego wzdłuż korzenia

TEST SMREKERA (OBJAW DRŻENIA KORZENIOWEGO)

• ostukiwanie powierzchni przedsionkowej korony

• drżenie wierzchołka jest spowodowane zniszczeniem blaszki zewnętrznej wyrostka zębodołowego przez proces zapalny

TEST AKUSTYCZNY

• w stanach zapalnych - głuchy odgłos

• zdrowy ząb - odgłos dźwięczny

• ankyloza - odgłos metaliczny

DIAGNOSTYKA OBRAZOWA

• rtg/rvg zębowe - standard

• cbct w trudnych przypadkach

243 - Proszę omówić wskazania i przeciwwskazania do zabiegu resekcji wierzchołka korzenia

WSKAZANIA wg Arabskiej:

1. pzto, które nie uległy wygojeniu w okresie 1roku od prawidłowego endo

2. nieprawidłowa budowa anatomiczna - niemożliwe endo

3. resorpcje w/z, perforacje, złamania poprzeczne w 1/3

4. powikłania jatrogenne - źle wypełnione, nie rokujące reendo, przepchnięty materiał, złamane narzędzie

5. torbiele korzeniowe

WSKAZANIA wg BG:

1. torbiel korzeniowa prawdziwa do 1/3 wierzchołkowej korzenia

2. trobiel korzeniowa kieszonkowa do 1/3, która nie uległa wygojeniu przez 1-2lata od endo

3. zmiany zapalne przyszczytowe do 1/3, nie dające się leczyć endodontycznie

   • rozległe, stałe uzupełnienia protetyczne

   • kanały zakrzywione, zobliterowane, delta

4. resorpcje w 1/3, nie dające się leczyć zachowawczo

5. nawracające ZTO powstałe na skutek działań jatrogennych i zakończone niepowodzeniem pomimo reendo

   • perforacje

   • złamane narzędzia

   • przepchnięty materiał, niedopełnienie kanału

   • złamania korzenia w 1/3 z obecnością stanu zapalnego

6. niepowodzenia apeksyfikacji

7. brak czasu pacjenta na reendo

PRZECIWWSKAZANIA

1. miejscowe

   1. brak motywacji pacjenta do zabiegu

   2. zaawansowane periodontopatie

   3. trudności techniczne - mikrostomia, ósemki, dolne siódemki (kresa skośna zewnętrzna)

   4. zmiany poza 1/3 wierzchołkową

   5. złamania podłużne korzenia

   6. zła higiena

   7. nieprawidłowości w budowie anatomicznej, uniemożliwiające dostęp

   8. bardzo krótkie korzenie zębów

2. ogólne - choroby reumatyczne, układu s-n, sztuczne zastawki, ostra niewydolność nerek, skazy krwotoczne, zaburzenia układu biało/czerwonokrwinkowego, krzepnięcia, choroby autoimmuno, metaboliczne, nowotwory, 1. trymestr ciąży

251 - Proszę omówić właściwości i zastosowanie w endodoncji kwasu cytrynowego

• związek chelatujący, rozpuszcza część nieorganiczną warstwy mazistej - stanowi alternatywę dla EDTA

• w endodoncji stosowany jako 40-50% hydrokwas trikarboksylowy w postaci bezwodnej lub jednowodnej

• pH kwasowe

• otrzymywany jest z biologicznej fermentacji cukru przez pleśnie Aspergillus Niger

• bezbarwne kryształy, dobrze rozpuszczalne w wodzie

• ma niewystarczające właściwości przeciwbakteryjne - stosujemy go naprzemiennie z NaOCl

  • działa głównie na bakterie beztlenowe

• zastosowanie:

  • w końcowym płukaniu kanałów

  • opracowywanie (nie negocjacja) wąskich i zobliterowanych kanałów

  • przy zablokowaniu opiłkami zębiny części przyszczytowej kanału

  • do poszukiwania ujść kanałów

• wykazuje taką samą skuteczność co EDTA, a efekt czystości ścian kanału uzyskuje w krótszym czasie

275 - Opisz reakcję podchlorynu sodu z chlorheksydyną

Podchloryn sodu wchodzi w reakcję z chlorheksydyną co manifestuje się wytrącaniem osadu (reakcja kwas-zasada) o charakterystycznej barwie– od brzoskwiniowej do brązowej. W związku z tym może to mieć implikacje kliniczne w postaci przebarwienia zębiny korzeniowej, a także mieć wpływ na szczelność późniejszego wypełnienia kanałowego. Oprócz tego wytrącony precypitat zawiera parachloroanilinę (PCA), która jest substancją toksyczną powodującą powstawanie methemoglobiny, a także jest czynnikiem karcenogennym.

• CHX - słaby kwas; podchloryn - słaba zasada

• dlatego przed stosowaniem CHX należy obficie płukać alkoholem, wodą destylowaną lub solą fizjologiczną

276 - Wskazania do zabiegu resekcji

WSKAZANIA wg Arabskiej:

1. pzto, które nie uległy wygojeniu w okresie 1roku od prawidłowego endo

2. nieprawidłowa budowa anatomiczna - niemożliwe endo

3. resorpcje w/z, perforacje, złamania poprzeczne w 1/3

4. powikłania jatrogenne - źle wypełnione, nie rokujące reendo, przepchnięty materiał, złamane narzędzie

5. torbiele korzeniowe

WSKAZANIA wg BG:

1. torbiel korzeniowa prawdziwa do 1/3 wierzchołkowej korzenia

2. trobiel korzeniowa kieszonkowa do 1/3, która nie uległa wygojeniu przez 1-2lata od endo

3. zmiany zapalne przyszczytowe do 1/3, nie dające się leczyć endodontycznie

   • rozległe, stałe uzupełnienia protetyczne

   • kanały zakrzywione, zobliterowane, delta

4. resorpcje w 1/3, nie dające się leczyć zachowawczo

5. nawracające ZTO powstałe na skutek działań jatrogennych i zakończone niepowodzeniem pomimo reendo

   • perforacje

   • złamane narzędzia

   • przepchnięty materiał, niedopełnienie kanału

   • złamania korzenia w 1/3 z obecnością stanu zapalnego

6. niepowodzenia apeksyfikacji

7. brak czasu pacjenta na reendo

277 - Rodzaje płatów w zabiegu resekcji

278 - Co to jest szerokość biologiczna?

Szerokość biologiczna (z ang. biological width) jest to naturalne uszczelnienie tkankami miękkimi, które powstaje wokół tkanek twardych zęba wyłaniającego się z kości. Jest to strefa przyczepu łącznotkankowego i nabłonkowego, które zlokalizowane są dokoronowo w stosunku do brzegu wyrostka zębodołowego. Nad kością wokół naturalnego zęba znajduje się minimum 3mm warstwa tkanki miękkiej (szerokość biologiczna plus szczelina dziąsłowa). Uszkodzenie szerokości biologicznej w wyniku umieszczenia w jej zakresie rekonstrukcji protetycznej bądź zachowawczej, zawsze prowadzi do aktywnej reakcji zapalnej, manifestującej się przerostem dziąsła, a następnie destrukcją kości. Wszelkie sytuacje kliniczne, gdzie zakres zniszczenia tkanek twardych zęba dochodzi do krawędzi kości wyrostka zębodołowego jest wskazaniem do wykonania chirurgicznego wydłużenia korony klinicznej. Szerokość biologiczna obejmuje dziąsło przyczepione tzn. przyczep nabłonkowy i przyczep łącznotkankowy.Jest barierą obronną dla przyzębia brzeżnego, podobnie jak żywa miazga dla tkanek okołowierzchołkowych. Zachowanie tej strefy jest zadaniem priorytetowym w chirurgicznych działaniach endodontycznych. W zabiegach korekcyjnych (hemisekcja, radisekcja,bikuspidacja, wydłużenie korony zęba) konieczne jest takie działanie, które zachować szerokość biologiczną przyzębia

przykład - w przypadku chirurgicznego wydłużania korony należy zapewnić 4mm dziąsła przyczepionego i 1mm tkenek zęba powyżej wolnego brzegu dziąsłego lub, w przypadku gdy szerokość dziąsła przyczepionego jest mała, zamiast wycięcia należy dokonać dowierzchołkowego przesunięcia płata

szerokość biologiczna = odległość między szczytem wyrostka a dnem szczeliny dziąsłowej

• średnio 2,04mm = 1,07mm (przyczep łącznotkankowy) + 0,97mm (przyczep nabłonkowy)

279 - Wymień zabiegi zaliczane do chirurgii korekcyjnej

• zaopatrzenie perforacji lub resorpcji

• radektomia

• hemisekcja

• premolaryzacja

• wydłużenie korony klinicznej

280 - Jakie są wskazania pozabiegowe po zabiegu resekcji?

• bezpośrednio przed znieczuleniem - 500-600mg acetaminophen lub 800mg ibuprofen lub 1000mg + 600mg

• ucisk wilgotnej gazy po zszyciu

• zimne okłady 6-8h z przerwami (5min) co 20min

• późne krwawienie → ucisk wilgotną gazą/torebką herbaty przez 15min → dalej → zastrzyk ligno+adrenalina 1:50 000

• siniec → ciepłe wilgotne okłady nie wcześniej niż 24h po zabiegu, do tygodnia, przykładamy na 30min

• antybiotykoterapia niewskazana

• dieta - bogata w białko, węglowodany, owoce, płyny

• płukanie - 0,12% CHX dzień przed i do 7-10dni po

• unikanie nadmiernego wysiłku fizycznego 1-2dni

• od następnego dnia po zabiegu ostrożne szczotkowanie poza operowaną okolicą

• unikamy gwałtownych ruchów mimicznych

• w przypadku bólu:

  • łagodne - ibuprofen 200mg lub paracetamol 600-1000mg

  • średnie - ibuprofen max lub paracetamol + kodeina

  • silne - ibuprofen + paracetamol + kodeina/oksykodon lub paracetamol + oksykodon

  • nie łączymy kwasu acetylosalicylowego z ibuprofenem

281 - Opisz rewaskularyzację, wskazania

leczenie pulpopatii nieodwracalnych w zębach NRK pozbawionych żywej miazgi i z ewentualną obecością zmian zapalnych w okolicy okw