V`WO 6 - Aardrijkskunde - Zuid-Amerika

andesiet

uitvloeiingsgesteente dat bestaat uit een grijze massa met grote kristallen

bevolkingsdruk

spanning tussen de toename van de bevolking en de bestaansmogelijkheden in een gebied

caatinga

savanne met doornachtige struiken

cerrado

boomsavanne

El Nino

periode met een sterke opwarming van zeewater bij de evenaar langs de westkust van Zuid-Amerika en over een deel van de stille oceaan

erts

gesteente en mineraal waaruit nuttige en economische interessante stoffen kunnen worden gewonnen

ertsvorming

Het ontstaan van ertsen

favela

wijk waar de bewoners zelf (illegaal) woningen hebben gebouwd. (sloppenwijk/ informal city)

fossiele energiebron

brandstof die in miljoen jaren is gevormd uit planten- en/of dieren resten (aardolie, aardgas, bruinkool, steenkool)

geografisch beeld

de beschrijving van de ligging, gebiedskenmerken, bevolkingskenmerken en interne en externe relaties van een gebied

hoogland

gebied dat (overwegend) een hoogteligging heeft van meer dan 500m

hoogtezone

een uitgestrekt gebied dat eenzelfde maximale hoogteligging heeft

hoogtevlakte

een vlak of zachtgolvend gebied op meer dan 500m hoogte

informal city

wijk waar de bewoners zelf (illegaal) woningen hebben gebouwd. (sloppenwijk/ favela)

llanos

grassavanne met soms wat bomen

mangrove

bos langs modderige tropische en subtropische kusten, in zoutmoerassen en slibrijke rivierdelta's. (vloedbos)

megastad

stad met meer dan 10 miljoen inwoners

mental map

een kaart in je hoofd of op papier die en uitdrukking is van subjectieve beelden (percepties) van een gebied

migratie

verplaatsing van personen over een bepaalde grens met het doel zich in een nieuwe vaste woonplaats te vestigen

natuurlijke bevolkingsgroei

positief saldo van geboorten en sterften in een regio

pampa

vochtige grassteppe

perceptie

de manier waarop iemand de wekelijkheid waarneemt en daaruit voor zichzelf een beeld vormt

savanne

Landschap in de tropen met lange grassen, afgewisseld met groepjes bomen en struiken. Er zijn drie typen savanne: llanos, cerrado, caatinga

schild

Uitgestrekt, geologisch stabiel gebied op een continent met zeer oud gesteente. (kraton)

selva

dicht, ondoordringbaar bos in de warme en vochtige tropen (tropisch regenwoud)

sloppenwijk

wijk waar de bewoners zelf (illegaal) woningen hebben gebouwd. (favela/ informal city)

sociale bevolkingsgroei

saldo van immigratie en emigratie in een regio

steppe

droog gebied waar net genoeg regen valt voor de groei van grassen en lage struikjes

stereotiep beeld

vastliggend, algemeen (dus collectief) beeld over een groep mensen, een gebied of een groep verschijnselen of gebeurtenissen

tropisch laagland

gebied met tropisch regenwoud dat tot 200m hoog ligt

tropisch regenwoud

dicht, ondoordringbaar bos in de warme en vochtige tropen (selva)

waterkrachtcentrale

Centrale waar energie wordt opgewekt met behulp van vallend of stromend water

bbp per inwoner

de totale geldwaarde van alle in een land geproduceerde goederen en diensten (per jaar) per hoofd van de bevolking

bevolkingsparticipatie

actieve deelname van zo veel mogelijk inwoners aan de politieke besluitvorming

cashcrop

gewas dat verbouwd wordt met een winstoogmerk en dat wordt verhandeld en tot producten verwerkt

clientelisme

informele machtsstructuur die berust op het verlenen van gunsten in ruil voor loyaliteit

culturele diviersiteit

het naast elkaar bestaan van meerdere culturen en cultuurelementen in de samenleving

deagrarisatie

proces waarbij het belang van de landbouw in de werkgelegenheid en als bijdrage aan het bbp afneemt

democratisering

het vergroten van inspraak en medezeggenschap voor meer mensen in het bestuur

demografische druk

de verhouding tussen de productieve leeftijdsgroep en de niet-productieve leeftijdsgroepen

demografische transitie

de overgang van een niveau van hoge geboorte- en sterftecijfers naar een laag niveau van geboorte- en sterftecijfers

dictatuur

regeringsvorm waarin de absolute macht doorgaans bij een persoon of bij een kleine groep mensen berust

duale economie

economie met een modern, ontwikkeld deel en een traditioneel, achtergebleven deel

elite

kleine maatschappelijke groep met buitengewone voorrechten, waardoor zij op een of meer (politieke, militaire, economische en culturele) gebieden de hoogste positie inneemt

etniciteit

een geheel van sociaal-culturele kenmerken waarvan mensen in een bepaalde groep vinden dat die bij hen hoort en hen onderling verbindt

etnisch conflict

de (al dan niet gewapende) strijd tussen bevolkingsgroepen van verschillende etnische aard

etnische diversiteit

het naast elkaar bestaan van verschillende etniciteiten in een land

foodcrop

gewas dat is bedoeld voor menselijke consumptie (voedselgewas)

formele machtsstructuur

verdeling van bevoegdheden waarbij duidelijk besloten is hoe de verhouding tussen de deelnemende partijen zijn geregeld

gezinsplanning

het bewust regelen van het aantal geboorten per huishouden

gini-indez

maat om de ongelijke verdeling van een maatschappelijk verschijnsel aan te geven

good governance

goed bestuur met als (voornaamste) uitgangspunten openheid, verantwoording, rechtvaardigheid, bevolkingsparticipatie en overeenstemming

grondbezitverhouding

de eigendomsverhouding van grond op het platteland

importsubstitutie

het door landen zelf gaan produceren van goederen die voorheen werden ingevoerd

industrialisatie

proces waarbij het belang van de industrie in de werkgelegenheid en als bijdrage aan het bbp toeneemt

informele machtsstructuur

machtsverhouding waarbij de verdeling van de rechten en de plichten van de deelnemers niet duidelijk en niet algemeen geldend is

informele sector

kleinschalige en laagbetaalde dienstverlening die niet officieel wordt waargenomen en geregistreerd (vluchtsector, scharreleconomie, verborgen economie)

latifundium

zeer groot agrarisch bedrijf dat in de regel zeer extensief bebouwd wordt

latino

iemand die is geboren of leeft in zuid of midden Amerika en die Spaans of Portugees spreekt

lorenzcurve

grafische weergave van de ongelijke verdeling van een maatschappelijk verschijnsel

mestizering

vermenging van de Spaanse en indiaanse cultuur in zuid amerika

neoliberalisme

economische denkrichting die berust op (een hernieuwde) vrijemarktwerking en productie voor de wereldmarkt

oligarchie

vorm van overheersing waarbij de macht in handen is van een kleine groep mensen van de bevoorrechte klasse

populisme

politieke stroming die de nadruk legt op een sterke en directe band tussen de leider en de grote massa van het volk en die uitgaat van de tegenstelling tussen enerzijds de heersende klasse end e gevestigde orde en anderzijds het volk

religieus conflict

de (al dan niet gewapende) strijd tussen bevolkingsgroepen met verschillende godsdiensten

sociale polarisatie

toename van tegenstellingen tussen maatschappelijke groeperingen

tertiairisering

proces waarbij het belang van de diensten in de werkgelegenheid en als bijdrage aan het bbp toeneemt

BRICS-land

politieke en economische organisatie van Brazilie, Rusland, India, China en zuid Afrika (met uitzondering van zuid Afrika) in een vergelijkbaar stadium van economische ontwikkeling bevinden

buitenlandse investering

investering in de productie in een ander land (foreign direct investment (fdi))

exportpakket

samenstelling naar soort en waarde van alle goederen en diensten dei worden geleverd aan het buitenland

exportvalorisatie

bewerking van en waardetoevoeging aan goederen dei voor uitvoer bestemd zijn

foreign direct investment

investering in de productie in een ander land

handelsbalans

overzicht met aan de ontvangstenkant de geldwaarde van de uitvoer van goederen en diensten van een land over een bepaalde periode en aan de uitgavenkant de gelswaarde van de invoer

importpakket

samenstelling naar soort en waarde van alle goederen en diensten die worden betrokken uit het buitenland

landgrabbing

het verwerven van landbouwgrond in armere landen door kolonisten, (vaak buitenlandse) investeerders en grote productiebedrijven waarbij de plaatselijke bevolking gedwongen wordt zijn land af te staan (landroof)

landroof

het verwerven van landbouwgrond in armere landen door kolonisten, (vaak buitenlandse) investeerders en grote productiebedrijven waarbij de plaatselijke bevolking gedwongen wordt zijn land af te staan (landgrabbing)

mercosur

douane-unie tussen argentinie, brazilie, Paraguay, Uruguay, Venezuela en Bolivia en een aantal geassocieerde landen

UNASUR

organisatie van alle zuid amerikaanse landen, gericht op politieke economische en culturele integratie

Aardbeving

Trilling van de aarde als gevolg van het plotseling verschuiven van stukken van de aardkorst of van de eronder liggende mantel

Aardverschuiving

Voorbeeld van een massabeweging waarbij grote hoeveelheden grond plotseling in beweging komen en van eenhelling af glijden

Agribusiness

Agrarische bedrijven die zich op de gehele productiekolom van agrarische producten toeleggen (behalve de teelt ook transport, opslag, verkoop, handel en toelevering)

Biodiversiteit

Het totaal van verschillende soorten levende planten, dieren en micro organismen in een gebied

Commercieel

Gericht op het maken van winst

Draagkracht

Het vermogen van de natuur om de gevolgen van menselijk ingrijpen op te vangen, zonder dat het natuurlijke evenwicht wordt verstoord

Duurzaamheid

Niet meer natuurlijke hulpbronnen gebruiken dan dat er bij komen, zodat mensen ze ook in de toekomst nog kunnen gebruiken

Hazard management

Het omgaan met de risico's van een natuurramp

Hydro-elektriciteit

Het opwekken van elektriciteit met vallend water

Informele stad

Een wijk waar de bewoners zelf illegaal woningen hebben gebouwd (favela, krottenwijk)

Lahar

Modderstromen die veroorzaakt is door een smeltende sneeuw- of ijskap op een vulkaan door een vulkaanuitbarsitng

Landdegradatie

De achteruitgang van de kwaliteit van de bodem en het landschap, door verdroging, bodemerosie, bodemuitputting en verzilting

Megastad

Stad met meer dan 10 miljoen inwoners

Middelgrote stad

Stad met een compleet voorzieningenaanbod en bedrijvigheid die voorziet in de behoeften van de eigen inwoners, en ook in die van de inwoners van omliggende kleinere agglomeraties

Mijnbouw

Economische activiteit die gericht is op het onttrekken van delfstoffen aan de aardkorst om die te verwerken

Modderstroom

Zich snel verplaatsende massa sediment en puin die verzadigd is met water

Netwerksamenleving

Samenleving die uitgaan van een centrale rol van netwerken in het economische verkeer en de communicatie. Door de verregaande globalisering is er steeds minder afhankelijkheid van plaats en tijd

Ontbossing

De verwijdering van de (natuurlijke) bosbegroeiing in een gebied

Ontginning

De verandering van het natuurlandschap om het geschikt te maken voor menselijk gebruik

Risicoperceptie

De manier waarop iemand de werkelijkheid waarneemt en zich daaruit een beeld vormt van het risico dat hij loopt

Ruraal gebied

Plattelandsgebied

Stormvloed

Door storm veroorzaakt hoogwater