CHƯƠNG 14 CÁC BIỆN PHÁP TRÁNH THAI P3.

B. VIÊN TRÁNH THAI CHỈ CÓ PROGESTIN

CƠ CHẾ TÁC DỤNG (3 MŨI NHỌN) của nhóm thuốc tránh thai chỉ có PROGESTIN là?

• Ức chế phóng noãn (ngăn rụng trứng).

• Làm đặc chất nhầy cổ tử cung (ngăn tinh trùng bơi vào).

• Làm mỏng nội mạc tử cung (ngăn làm tổ).

=> Y chang loại thường.

Chỉ định tránh thai chỉ có Progestin là?

• Phụ nữ muốn tránh thai tạm thời, hiệu quả.

• Đặc biệt thích hợp cho:

  • Phụ nữ đang cho con bú (Đây là ưu điểm tuyệt đối so với COCs).

  • Phụ nữ có chống chỉ định với viên kết hợp (ví dụ: bị đau nửa đầu, tăng huyết áp, hút thuốc lá...).

=> Nhắc lại là cho con bú.

CHỐNG CHỈ ĐỊNH (AI KHÔNG ĐƯỢC DÙNG?) thuốc TT chỉ có progestin?

A. TUYỆT ĐỐI (CẤM)

Chỉ có 2 trường hợp ngắn gọn:

1. Có thai.

2. Đang bị Ung thư vú.

B. TƯƠNG ĐỐI (CÂN NHẮC)

1. Tim mạch: Đang bị thuyên tắc tĩnh mạch sâu / thuyên tắc phổi.

2. Bệnh tự miễn: Đang bị Lupus ban đỏ hệ thống (kèm kháng thể kháng phospholipid hoặc giảm tiểu cầu nặng).

   => Bệnh Lupus này không được dùng cả 2 loại nhé.

3. Ung thư: Đã từng bị ung thư vú nhưng không tái phát trong vòng 5 năm.

4. Gan: Xơ gan mất bù, suy giảm chức năng gan trầm trọng, hoặc U gan.

5. Tương tác thuốc: Đang dùng Rifampicin (Lao), thuốc chống co giật (Phenytoin, Carbamazepin...), thuốc kháng virus

=> Khá tương đồng với loại thường, hơn ở chỗ hút thuốc hay THA thì loại này vẫn dùng được.

KHI NÀO PHẢI DỪNG THUỐC NGAY?

• Đã hoặc đang bị Tai biến mạch máu não (Đột quỵ).

• Thiếu máu cơ tim (Nhồi máu cơ tim).

• Đau nửa đầu (Migraine) có kèm mờ mắt.

ƯU - NHƯỢC ĐIỂM & CÁCH SỬ DỤNG (POPs)?

1. ƯU ĐIỂM & NHƯỢC ĐIỂM

A. Thuận lợi (Điểm cộng):

• Thân thiện với sữa mẹ: Có thể dùng cho phụ nữ cho con bú bắt đầu từ tuần thứ 6, không ảnh hưởng chất lượng và số lượng sữa. (Lưu ý: Ở phần thời điểm bên dưới có nhắc đến mốc sớm hơn là 48h).

• An toàn tim mạch: Không có Estrogen nên không gây tăng nguy cơ tim mạch hay đột quỵ.

• Giảm bệnh lý: Giảm nguy cơ ung thư buồng trứng, ung thư nội mạc tử cung, viêm vùng chậu.

• Ít tác dụng phụ: Ít gây mụn trứng cá và tăng cân hơn.

B. Không thuận lợi (Điểm trừ):

• Rối loạn kinh nguyệt (Rất hay gặp): Rong huyết, vô kinh, kinh kéo dài... (Đây là lý do chính khiến khách hàng bỏ thuốc).

  => Loại kia không bị nhé.

• Giờ giấc khắc nghiệt: Phải uống thật đúng giờ. Chỉ cần uống muộn quá 3 giờ là đã có nguy cơ dính bầu.

• Không phòng bệnh: Không ngăn được HIV/STDs.

THỜI ĐIỂM BẮT ĐẦU UỐNG (THỜI ĐIỂM VÀNG) của POPs?

Tình huống	Thời điểm uống	Cần biện pháp hỗ trợ (kiêng/bao cao su) không?
Đang cho con bú	Có thể bắt đầu ngay khi có sữa (khoảng 48 giờ sau sinh).	Không cần.
Bình thường	Trong vòng 5 ngày đầu của chu kỳ kinh.	Không cần.
Sau phá thai	Trong vòng 7 ngày sau thủ thuật.	Không cần.
Uống muộn	Bất kỳ lúc nào (nếu chắc chắn không có thai) nhưng sau ngày thứ 5 của vòng kinh.	CẦN hỗ trợ trong 2 NGÀY.
Sau sinh > 4 tuần	Nếu chưa có kinh lại (kể cả không cho bú).	CẦN hỗ trợ trong 2 NGÀY.

=> COCs với POPs thì khá giống nhau ở mục không dùng BPTT nhưng khác ngày.

CÁCH UỐNG THUỐC & QUY TẮC "3 GIỜ"?

• Cách uống:

  • Mỗi ngày 1 viên vào một giờ nhất định.

  • Uống theo chiều mũi tên.

  • Không nghỉ: Hết vỉ này uống tiếp ngay vỉ sau (không có khoảng nghỉ 7 ngày như thuốc kết hợp).

• Quy tắc "Muộn 3 giờ" (Sống còn):

  • Nếu uống muộn quá 3 giờ so với giờ quy định => Coi như là QUÊN THUỐC.

  • (Ví dụ: Hàng ngày uống 20h, hôm nay 23h01 mới nhớ ra => Nguy hiểm).

=> Loại này uống không nghỉ.

XỬ TRÍ QUÊN THUỐC cho POPs?

1. QUÊN UỐNG THUỐC (HOẶC TRỄ > 3 GIỜ)

Trường hợp A: Khách hàng ĐÃ CÓ KINH (Kể cả đang cho con bú) Đây là nhóm có nguy cơ dính bầu cao nhất nếu quên.

• Nếu quên 1 viên (hoặc uống trễ > 3 giờ):

  • Uống ngay 1 viên khi nhớ ra.

  • Tiếp tục uống viên tiếp theo như thường lệ.

  • BẮT BUỘC: Dùng thêm biện pháp hỗ trợ (bao cao su) trong 2 ngày tiếp theo.

• Nếu quên từ 2 viên trở lên:

  • Nguy cơ có thai rất cao.

  • Dùng biện pháp hỗ trợ (bao cao su/kiêng quan hệ) trong vòng 7 ngày.

  • Cân nhắc dùng thêm viên tránh thai khẩn cấp nếu có nguy cơ cao.

Trường hợp B: Khách hàng CHƯA CÓ KINH và ĐANG CHO CON BÚ Nhóm này được "bảo vệ kép" bởi việc cho con bú (vô kinh) nên xử trí nhẹ nhàng hơn.

• Xử trí: Uống ngay 1 viên khi nhớ ra và tiếp tục uống như thường lệ.

• Biện pháp hỗ trợ:

  • Nếu < 6 tháng sau sinh: Không cần biện pháp hỗ trợ (vì đang được bảo vệ bởi vô kinh cho bú).

  • Nếu > 6 tháng sau sinh: Cần dùng thêm bao cao su trong 2 ngày.

=> Quá trời rồi.

RỐI LOẠN TIÊU HÓA (NÔN & TIÊU CHẢY) trong POPs?

• Nôn trong vòng 2 giờ sau uống: Uống bù ngay 1 viên khác.

• Nôn/Tiêu chảy trong vòng 24 giờ: Cố gắng uống tiếp tục đúng lịch.

• Nôn/Tiêu chảy kéo dài từ 2 ngày trở lên:

  • Thuốc bị đào thải hết, không còn tác dụng.

  • => Xử trí giống như trường hợp QUÊN UỐNG THUỐC (phải dùng bao cao su hỗ trợ).

=> Y chang COCs.

RỐI LOẠN KINH NGUYỆT (TÁC DỤNG PHỤ THƯỜNG GẶP NHẤT) thì?

Hiện tượng	Tư vấn & Xử trí
Vô kinh (Mất kinh)	- Rất thường gặp ở phụ nữ đang cho con bú dùng thuốc này. - Trấn an: Điều này không nguy hiểm. - Nếu khách hàng lo lắng hoặc uống thuốc không đều => Cho thử thai.
Kinh không đều / Ra máu thấm giọt	Trấn an khách hàng đây là tác dụng phụ bình thường của thuốc chứa Progestin.
Ra máu nhiều / Kéo dài	- Định nghĩa: Máu ra ≥ gấp đôi bình thường hoặc kéo dài ≥ 8 ngày. - Xử trí: Cần khám tìm nguyên nhân (loại trừ bệnh lý phụ khoa, sót nhau, thai...).

CÁC VẤN ĐỀ KHÁC trong POPs?

• Tác dụng phụ toàn thân: Nhức đầu, căng ngực, buồn nôn, đau bụng dưới... => Điều trị triệu chứng (giảm đau), uống thuốc vào bữa ăn hoặc trước khi ngủ.

• Tương tác thuốc: Nếu khách hàng dùng thuốc chống co giật hoặc Rifampicin (trị lao) => Thuốc tránh thai sẽ bị giảm tác dụng.

• Nghi ngờ có thai: Ngừng thuốc ngay (dù chưa có bằng chứng thuốc gây hại thai nhi).

• Khách hàng nhiễm HIV(+): Vẫn dùng được thuốc này nhưng YÊU CẦU dùng kèm bao cao su để tránh lây nhiễm cho bạn tình.