Alle kaarten geschiedenis 1

Deze zijn niet volledig, onbelangrijke werken die volgens mij niet belangrijk zijn heb ik weggelaten. Gebouwen van ijzer enzo staat er niet in (zie ander document)

TIJD: 1660

STIJL: x

ARCHITECT: Bernini

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Colonnade Piazza San Pietro

PLAATS: Rome

TIJD: x

STIJL: x

ARCHITECT: x

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Sint-Pietersplein

PLAATS: Rome

TIJD: Eind 14e E

STIJL: Gotiek

ARCHITECT: oa. Giotto

OPDRACHTGEVER: de wolgilde

STAD, GEBOUW: Kathedraal van Firenze, Duomo (zonder koepel)

PLAATS: Firenze

UITLEG: Niemand slaagt erin om er op betaalbare wijze een koepel op te bouwen. Internationale wedstrijd om een oplossing te zoeken.

Zonder koepel!

TIJD: 1420-1436

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

OPDRACHTGEVER: de wolgilde

STAD, GEBOUW: Koepel Duomo (kathedraal van Firenze)

PLAATS: Firenze

UITLEG: Onmiddellijke grote impact op de samenleving waarbinnen het ontstaan is. Dubbelwandige koepel, ontwikkeld een systeem waardoor hij geen stelling nodig heeft. Kan de koepel opbouwen met een soort van lokale structuren waarop de metsers kunnen staan. Visgraatsysteem. Zijkoepels om enorme gewicht af te dragen naar een ruimer grondvlak.

TIJD: 1420-1436

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

PROJECT: Visgraatsysteem (Koepel Duomo)

STAD, GEBOUW: bv Koepel Duomo

PLAATS: Firenze

UITLEG: Visgraatsysteem waardoor de bakstenen spanningen kunnen opnemen en de koepel op zichzelf kan staan / kan steunen zonder afgewerkt te zijn. Combineert verschillende gotische en antieke kennissen om tot een oplossing te komen.

TIJD: 1425-1452

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Ghiberti

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Deuren Battistero

PLAATS: Florence

UITLEG: Wedstrijd gewonnen voor ontwerp. Brunelleschi deed ook mee aan deze wedstrijd, maar dus niet gewonnen.

TIJD: Midden 16e E

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: x

OPDRACHTGEVER: Medici Firenze

STAD, GEBOUW: Corridoio Vasariano (gang)

PLAATS: Firenze

UITLEG: Verhoogde weg die het oude centrum in Firenze verbind met het privé paleis van de machthebbers (medici). Kleinschalige structuur van de middeleeuwen en daarbovenop de nieuwe tijd; het grote project. Twee tijden die zich over elkaar heen leggen.

TIJD: 1420-1436

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

OPDRACHTGEVER: de wolgilde

STAD, GEBOUW: Lantaarn op Duomo

PLAATS: Firenze

UITLEG: Je moet iets zwaars zetten bovenop de koepel om stevig te staan. Klassieke elementen op lantaarn (voluut), maar is eigenlijk een kleine gotische luchtboog.

TIJD: tussen 11e en 14e E

STIJL: Romaans

ARCHITECT: x

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: San Miniato al Monte

PLAATS: Florence

TIJD: 1310

STIJL: x

ARCHITECT: x

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Palazzo Vecchio (Piazza della Signoria of Pallazo del Popolo)

PLAATS: Firenze

TIJD: 1580

STIJL: laat Renaissance

ARCHITECT: Vasari

OPDRACHTGEVER: x

GEBOUW: Galeria degli Uffizi (Piazza della Signoria)

PLAATS: Firenze

UITLEG: nieuwe ruimte als soort van perspectiefmachine op stedelijke schaal.

TIJD: 1419

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Vondelingentehuis / Ospedale degli Innocenti

PLAATS: Firenze

UITLEG: absolute harmonie, 1 ritme in de wand die herhaald wordt. Medaillons waarop de functie van het huis afgebeeld is. Met 1 element het hele gebouw vormgeven.

TIJD: 1420

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: San Lorenzo (buitengevel)

PLAATS: Firenze

UITLEG: Gevel is nooit afgewerkt, reliëf zodat men de marmeren platen over de bakstenen zou kunnen hangen. Zelfde ritme dat terugkomt in zijgevel.

TIJD: 1420

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: San Lorenzo (grondplan)

PLAATS: Firenze

UITLEG: Vierkant als basismaat; bepaald de structuur. Maat van het schip / 2 = maat van de zijbeuk. Maat van zijbeuk / 2 = diepte van zijkappel. Alles gebaseerd op dezelfde verhouding: 1/2.

TIJD: 1420

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: San Lorenzo (interieur)

PLAATS: Firenze

UITLEG: Maat kan je aflezen in vloerpatroon. Ook in de hoogte een systeem + opbouw van de zuilen van de middenbeuk geprojecteerd naar de zijbeuk toe (zuil naar pilaster). Door blokje bovenop zuil te plaatsen kunnen de bogen hoger beginnen en gelijklopen met het het gewelf van de zijbeuk: allemaal 1 maatvoering.

TIJD: 1436

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Santo Spirito (interieur)

PLAATS: Firenze

UITLEG: Lijkt op interieur San Lorenzo.

TIJD: 1436

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Santo Spirito (exterieur)

PLAATS: Firenze

UITLEG: Tekening hoe het er had moeten uit zien. Brunelleschi had de bedoeling om alle zijkapellen te tonen aan de buitenzijde.

TIJD: 1436

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Brunelleschi

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Santo Spirito (grondplan)

PLAATS: Firenze

UITLEG: Opnieuw verhouding 1/2. Het element van zijbeuk en zijkappel overal rond gaan gebruiken. 1 element elke keer exact hetzelfde. 1 element bepaald de volledige architectuur van de kerk.

TIJD: 1429-1461

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: (Brunelleschi) anoniem

OPDRACHTGEVER: Andrea Pazzi

STAD, GEBOUW: Pazzi-kapel

PLAATS: Firenze

TIJD: 1429-1461

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: (Brunelleschi) anoniem

OPDRACHTGEVER: Andrea Pazzi

STAD, GEBOUW: Pazzi-kapel (grondplan)

PLAATS: Firenze

TIJD: 1429-1461

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: (Brunelleschi) anoniem

OPDRACHTGEVER: Andrea Pazzi

STAD, GEBOUW: Pazzi-kapel (interieur)

PLAATS: Firenze

UITLEG: architectuur die streeft naar perfecte maatvoering, eenheid van ritme

TIJD: 1435

STIJL: vroeg-Renaissance

MAKER: Alberti

OPDRACHTGEVER: x

PROJECT: De Pictura (over de schilderkunst)

PLAATS: Italië

TIJD: 1444-1472

STIJL: vroeg-Renaissance

MAKER: Alberti

OPDRACHTGEVER: x

PROJECT: Re Aedificatoria (over het bouwen)

PLAATS: Italië

UITLEG: 10 boeken in het Latijn. Inspireert zich op de 10 boeken van Vitrivius. Boek niet geschreven voor architecten, maar voor opdrachtgevers (Latijn).

TIJD: 1450

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: Sigismondo Malatesta

STAD, GEBOUW: Tempio Malatestiano of San Francesco

PLAATS: Rimini

UITLEG: Eerste opdracht van Alberti. Gebouw is nooit helemaal afgewerkt. Alberti krijgt de opdracht om een structuur rond te bouwen. Aanzet van architectuur die kan vergeleken worden met deze van een triomfboog. Daarboven had eigenlijk een enorme koepel moeten komen. Ongelofelijke aandacht voor details.

TIJD: 1450

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: Sigismondo Malatesta

STAD, GEBOUW: Tempio Malatestiano (zijgevels)

PLAATS: Rimini

UITLEG: te vergelijken met Romeins aquaduct. In de openingen tombes van grote kunstenaars / dichters / etc.

TIJD: 1470

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: Giovanni Rucellai

STAD, GEBOUW: Santa Maria Novella

PLAATS: Firenze

UITLEG: Opdracht om nieuwe gevel te realiseren over de gotische structuur. Nieuwe orde over de gevel (zuilen) en nieuw toegangsportaal. Geveltekeningen in het marmer. Mengvorm van de nieuwe tijd van de renaissance, maar die veel gebruik maakt van de traditie (rijke bekleding romaanse kerken).

TIJD: 1453

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: Giovanni Rucellai

STAD, GEBOUW: Palazzo Rucellai

PLAATS: Firenze

UITLEG: bank aan basis van gevel (gift naar de stad). Voor het eerst dat op de gevel van een privéwoning de klassieke Romeinse ordes geprojecteerd worden (Dorisch, Ionisch, Korintisch).

TIJD: 1450

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: Giovanni Rucellai

STAD, GEBOUW: Privé familiekapel bij kerk San Pancrazio

PLAATS: Firenze

UITLEG: Lege ruimte met in het midden van die ruimte een klein gebouwtje. Romeinse kapitalen bestudeerd door Alberti.

TIJD: 1460

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: San Sebastiano

PLAATS: Mantova

UITLEG: interieur! Doet denken aan laat-antieke constructies en monumentale vroeg-christelijke bouwkunst.

TIJD: 1470

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Basiliek Sant'Andrea

PLAATS: Mantova

UITLEG: gevel: romeinse type van triomfboog. Kolosale orde die doorgaat over meerdere bouwlagen.

TIJD: 1470

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Basiliek Sant'Andrea (interieur)

PLAATS: Mantova

UITLEG: verwijst naar grote bouwwerken van de Romeinen.

TIJD: 1470

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Alberti

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Basiliek Sant'Andrea (grondplan)

PLAATS: Mantova
Dwarse muren om gewicht van tongewelf op te vangen. Tussen de muren de ruimte dichtmaken en interne kapellen creëeren.

Filippo Brunelleschi

TIJD: 15e E

PLAATS: Italië, Firenze

STIJL: vroeg-Renaissance

KENMERK:

- absolute harmonie in architectuur.

- Universeel toepasbare principes ontwikkeld.

Renaissance

TIJD: 15e E

PLAATS: Firenze

DEFINITIE: hergeboorte van de oudheid

KENMERKEN:

- elementen uit antieke oudheid (bv Friezen, marmerbekleding, decoratie)

- Renaissance humanist poogt zaken in harmonie te krijgen / verzoenen: antieke wereld met hedendaagse tijd, heidense filosofie en zijn christelijke theologie, wetenschap en geloof

- Ontwikkeling van wetenschappelijke perspectief (wiskundig)

- Witte vlakken, marmer

Leon Battista Alberti

TIJD: 15e E

PLAATS: Italië, Firenze

STIJL: vroeg-Renaissance

KENMERK:

- Focus op detailwerk.

- Architecturale stijl die het regionale overstijgt en een soort van bijna universele stijl kan worden met de typische band tussen de tradities van de bouwpraktijk en een stevige basis van de architectuurtheorie.

- Architectuur op een soort intellectueel niveau gebracht.

- Traktaat De Pictura

- Traktaat Re Aedificatoria

Francesco di Giorgio Martini

TIJD: 15e E

PLAATS: Italië, Urbino

STIJL: vroeg-Renaissance

KENMERK:

- Antropomorfe architectuur. Militaire bouwkunst.

- "Città ideale".

- Traktaat Trattato Di Architettura Civile E Militare

Filarete

TIJD: 15e E

PLAATS: Italië, Milaan

STIJL: vroeg-Renaissance

KENMERK:

- Traktaat Trattato di archittettura

Hoog-Renaissance

TIJD: 16e E

PLAATS: Rome

DEFINITIE: verschuiving van een verhouding tussen kunst en wetenschap, naar een verhouding tussen kunst en retoriek. Eerste moment van een visuele communicatie naar psychologisch, emotionele effecten.

KENMERKEN:

- archeologische aandacht die zich meteen combineert in een soort vrijheid van omvang in nieuwe structuren.

Maniërisme

TIJD: 16e E (vanaf 1520)

PLAATS: Italië

CONTEXT: 1520; Vaticaanstad bankroet onder Leo X (Luther). 1527; plundering van Rome (Karel V). 1530: belegering van Firenze (val republiek). Geen geloof meer in Renaissance en waar deze voor stond.

DEFINITIE: Maniëra = moeiteloze vaardigheid en raffinement; ruwe natuurlijkheid.

KENMERKEN:

- pluraliteit met verschillende oriëntaties

- weerspiegeling van een situatie van grote onzekerheid en instabiliteit.

- van en voor de elite (kenners van de kunsten) die de grenzen aftasten tussen norm en interventie.

- idee van het antropomorfe wordt letterlijk doorgetrokken: mengeling van sculptuur en architectuur.

- vrijheid en loskomen van de regels

- norm en transgressie konden probleemloos naast elkaar bestaan, zolang het gebeurde in de afgesloten wereld van hoofse milieus.

Giulio Romano

TIJD: 16e E

PLAATS: Italië

STIJL: Maniërisme

KENMERK:

- Sonetti Lussuriosi

La maniera Veneziana

TIJD: 15e E

PLAATS: Venetië

STIJL: Renaissance

KENMERKEN:

- heeft te maken met de specifieke fysieke en culturele conditie van Venetië.

- Fysieke conditie: gebouwd op eilanden / zandbanken. Je krijgt 72 'confini'. Confini bestaan uit dezelfde elementen: Campo (plein) met kerk en waterput. Pleinen voor watervoorziening (waterputten die regenwater opvangen en filteren). Bepaald dus heel erg de vorm van de stad.

- Culturele traditie: Venetië heeft geen antieke traditie (nederzetting na het Romeinse tijdperk). Antiek verleden is centrale punt in Renaissance. In Venetië invloed door het Oosten (Byzantium).

- In 14e E over de Byzantijnse architectuur een soort (laat-) gotische laag plaatsen.

- Meest radicale renaissance architectuur binnenin.

- Regel voor het privé-Palazzo: uniformiteit voor de private woning waartegen de magnifieke publieke gebouwen zich kunnen aftekenen.

- Probleem: hoe rijkdom van Venetië toonbaar maken in de structuren van de stad zelf zonder de cultus van de continuïteit en van de mythische origine van de stad (geboren uit de zee, contacten met het Oosten) te verraden?

- tegen te radicale vernieuwingen (Romeinse architectuur)

Andrea Palladio

TIJD: 16e E

PLAATS: Italië, Venetië

STIJL: Renaissance

KENMERK:

- gaat mee naar Rome met Trissino dus voorsprong op tijdsgenoten die de architectuur in traktaten terugvinden.

- Villa als landbouwmachine: twee werelden samenbrengen. Realiteit van de boerderij en de idealisering van het bestaan in de natuur.

- Systeem van vormen en proporties; niet elke keer alles opnieuw uitvinden zoals voorgangers. Basisvormen laten terugkeren (loggia, grote hal, kleine ruimtes daarrond). Structurele aanpak van de architectuur.

- eenvoudig + goedkope architectuur dat er monumentaal uitziet

- Quattro Libri : effectieve manier van communicatie (tekenen van plannen, aanbrengen afmetingen op tekening)

Michelangelo Buonarotti

TIJD: 16e E

PLAATS: Italië: Firenze, Rome

STIJL: Hoog-Renaissance / Maniërisme

KENMERK:

- afwijkingen van Renaissance volgens Vitruvius.

- omkeren van de norm van het bouwen, spelen met de elementen van de architectuur en inzetten op een niet-gebruikelijke wijze.

- absolute autonomie van de diverse systemen van communicatie

- in de laatste jaren terugtrekken uit het figuratieve ten voordele van een steeds groter wordende abstractie.

Domenico Fontana

TIJD: 17e E

PLAATS: Rome

STIJL: vroeg-Barok

KENMERK:

- verplaatsing Obelisk San Pietro (katrollen systeem)

Barok

TIJD: 17e E

PLAATS: Rome

KENMERKEN:

- idee van een theatraal moment

- retoriek en vervoering: het beroeren van de toeschouwer

- zoekt het contact met de bezoeker (buiten architecturaal kader breken)

- sculptuur, architectuur en schilderkunst laten samenwerken in 1 geheel (Bel Composto)

- bezetten van een territorium

- plastische, bewegende architectuur (in Italië)

- verticaliteit en openheid van gotiek (in Frankrijk en Engeland)

- architectuur als een wereldlijke praktijk, niet meer volgens de regels (in Frankrijk en Engeland)

- transformatie van de architectonische praktijk in een wereldlijke techniek

Gianlorenzo Bernini

TIJD: 17e E

PLAATS: Rome

STIJL: Barok

KENMERK:

- kapel als theater en als machine à émouvoir

- sculptuur, architectuur en schilderkunst laten samenwerken in 1 geheel (Bel Composto)

Borromini

TIJD: 17e E

PLAATS: Rome

STIJL: Barok

KENMERK:

- beweeglijkheid in architectuur

Perrault

TIJD: 17e E

PLAATS: Parijs

STIJL: Barok

KENMERK:

- Les dix livres d'architecture de Vitruve

- Stereotomie (wetenschap steensneden)

- We mogen ons baseren op de antieke oudheid, maar de smaak van nu is anders: meer luchtigheid / daglicht / openheid (kijken naar gotiek)

- Open blik: grotere spatiëringen

- Absolutistische esthetica naar relativistische esthetica; niet meer god, maar de mens zelf die schoonheid bepaalt

- Ordonnance des cinq espèces de colonnes selon la methode des anciens

Christopher Wren

TIJD: 17e E

PLAATS: Londen

STIJL: Barok

KENMERK:

- architectuur die loskomt van de regels (ordes gegeven door god)

- geometrie die de natuur vervangt

- veel grotere vrijheid voor architect

Piranesi

TIJD: 18e E

PLAATS: Rome

STIJL: Classicisme

KENMERK:

- terugkeer naar de klassieke Romeinse voorbeelden

- Antichità romane

- Della magnificenza d'architettura de Romani

- Campo Marzio dell'Antica Roma

- Parere du l'architettura

- gevonden fragmenten uit oudheid allemaal op elkaar stapelen tot iets nieuws

Le Roy

TIJD: tweede helft 18e E

PLAATS: Parijs

STIJL: Classicisme

KENMERK:

- geschiedenis voorstellen als iets praktisch dat je kan gebruiken; geen literair verhaal, maar een schematische voorstelling van architectuurprojecten

- Les ruines des plus beaux monuments de la Grèce

Verlichting

TIJD: tweede helft 18e E

PLAATS: Frankrijk

KENMERKEN:

- Kanteling van het ancien regime naar een moderne parlementaire democratie

- Samenleving fundamenteel in vraag stellen

- Zeer eenvoudige geometrische vormen

- Architectuur ontdaan van klassieke elementen / decoratie

- architecture parlante / architecture terrible

- architectuur die kan bijdragen tot de conditionering van menselijk gedrag

- duidelijk georganiseerde structuur

Etienne-Louis Boullée

TIJD: tweede helft 18e E

PLAATS: Parijs

STIJL: Verlichting

KENMERK:

- fictieve projecten

- architectuur als middel om grootse gevoelens op te wekken

- 'architecture parlante': architectuur die spreekt over zijn functie

Claude Nicolas Ledoux

TIJD: tweede helft 18e E

PLAATS: Parijs

STIJL: Verlichting

KENMERK:

- 'architecture parlante': architectuur die spreekt over zijn functie

- publiek: hoge militaire aristocratie

- L'architecture considérée sur le rapport de l'art

- loskomen van de regels en door elkaar heen stapelen van elementen van de architectuur

Jean-Jacques Leque

TIJD: tweede helft 18e E

PLAATS: Parijs

STIJL: Verlichting

KENMERK:

- tekeningen waarin hij modes van de tijd ridiculiseert

- codes voor libertijnse architectuur

- fysionomische zelfportretten

- Nouvelle méthode appliquée aux principes élémentaires dus dessin

- Architecture Civile

Franse Revolutie

TIJD: eind 18e E

PLAATS: Parijs

KENMERK:

- inzet van architectuur gaat veranderen; gemeenschapsgevoel rond nieuwe politieke instantie een visueel architecturaal gestalte geven

- naast architect nu ook ingenieur (l'ingénieur civil); voordien militaire ingenieurs. Door industriële ontwikkeling nood aan infrastructuur (wegen, bruggen, etc)

- Ecole Polytechnique, onderdeel van elite-eenheid

- verhouding tot het verleden veranderd: verleden wordt ingezet en tot nut gemaakt van de nieuwe samenleving

Durand

TIJD: einde 18e E

PLAATS: Parijs

STIJL: Franse Revolutie

KENMERK:

- Professor Ecole Polytechnique

- Recueil et Parallèle des édifices de tout genre anciens et modernes (le grand Durand)

- Herdenkt de traditionele basissen waarop de klassieke architectuur gebaseerd is; alle mogelijke stijlen als referentiepunt

- Efficiëntie en nut staan centraal (zowel de gebouwen als het ontwerpproces)

- Précis des leçons architecture

Industriële Revolutie

TIJD: 19e E

PLAATS: Ontstaat in Groot-Brittanië

KENMERK:

- impuls om te industrialiseren: vervangen van het atelier naar machine; verandering van het idee rond de productie

- Ideeën over kapitalistische monitaire politiek

- Meer geld nodig voor dure machines (investeren; beurzen)

- Arbeiders om machines te bedienen; migratie van platteland naar steden. Op korte tijd voorzien van onderdak voor arbeiders; noodzaak voor efficiënte verbindingsystemen

- Noodzaak aan transportsysteem: spoorwegen, bruggen

- Ijzer

- Ingrijpende wijziging in de vormentaal van de architectuur als gevolg van de nieuwe mogelijkheden van het materiaal

- Burger opgenomen in nieuwe wereld als consument

- Ontstaan van concept massaconsumptie

- Metropool

- 'Curtain Wall'

Henry Labrouste

TIJD: 18e E

PLAATS: Frankrijk

STIJL: modernisme

KENMERK:

- gelaagdheid van het gebruikmaken van de waardigheid van historische referenties om het nieuwe programma de hoogste waarde te geven in de samenleving in combinatie met zijn capaciteit om uit het nieuwe materiaal alles te halen wat erin zit

Joseph Paxton

TIJD: 18e E

PLAATS: Londen

STIJL: modernisme

KENMERK:

- Wereldtentoonstelling 1851; geprefabriceerde elementen in elkaar monteren

Metropool

TIJD: einde 18e E / 19e E / begin 20e E

PLAATS: Verenigde Staten

STIJL: modernisme

KENMERK:

- Grootstad

- Ontwikkeld zich vanuit de crisis van het architectuurontwerp om zich uit te drukken in talen en vormen om nog iets te betekenen ten opzichte van de historische tijd (Piranesi)

- Ontwikkeld zich ook vanuit de afscheiding van een discipline die er naar streeft om autonoom te worden (stedenbouw)

- Omkering van wat je voordien had (landschap rondom, nu stad rondom)

- Wolkenkrabber

William Le Baron Jenney

TIJD: 19e E

PLAATS: Chicago

STIJL: modernisme

KENMERK:

- Curtain Wall; trekt de logica van het stalen skelet door en hangt zijn gevel daaraan op. Geen dragende gevel meer; neemt geen plaats meer in. Tegelijk verwijzen naar de klassieke ordes.

Ludwig Mies van der Rohe

TIJD: 19e E

PLAATS:

(1) Duitsland

(2) Amerika

STIJL:

(1) Duits Expressionisme

(2) modernisme

KENMERK:

- essentie van de wolkenkrabber; skelet en curtain wall

- Wolkenkrabber als een soort Ready-made vorm waar tegenover de architectuur nieuwe artistieke antwoorden moet vinden

- herinterpreteren van de klassieke burgerlijke typologie van het wonen in nieuwe ruimtelijke configuraties

- ruimtelijke organisatie waarbij ruimtes in elkaar overlopen

- Directeur IIT (Chicago)

- evolutie naar het integrale object: open ruimtelijkheid > besloten integrale objecten

- ambitie voor tegelijk transparantie en het massieve

- sculpturale studie met ruimtes tussen de gebouwen; metafysisch potentieel van gebouwen; ruimtelijke uitvoering van geestelijke beslissingen

- 'Vergeistigung des Technologisches'; streven naar het nieuwe monumentale en transcedentale

- zichtbaar maken van al datgene dat door een overmaat aan beelden onzichtbaar geworden is

- poging om materialiteit en idealisme samen te brengen

- kunst die het materiele niveau van de moderne technologie kan verheffen naar een monumentale vorm en die het kan onderscheiden boven zijn pure materialiteit

Frank Lloyd Wright

TIJD: 19e E

PLAATS: Chicago

STIJL: modernisme

KENMERK:

- Anti-stedelijke ideologie

- Streven naar een organische gemeenschap van subjecten die de angst voor de vervreemding en de metropool niet wensen meemaken

Eclecticisme

TIJD: 19e E

KENMERK:

- laatste poging om met geschiedenis om te gaan

- proberen een nieuwe stijl maken uit het samenbrengen van alle mogelijke stijlen uit de architectuurgeschiedenis

Modernisme

TIJD: 19e E / 20e E

KENMERK:

- erkenning van een diepe historische breuk

- obstakel: heel sterk verbonden zijn van het denken van de mens / architectuur met de geschiedenis

- het idee van uit het 'niets' te creëren (ipv uit de geschiedenis) wordt naar voor geschoren; nieuw / onbelast creëren

- machines in het dagelijkse leven (auto / telefoon / ...)

- nieuwe architectuur als middel tot een betere wereld

- mensen beginnen het negatieve van de industrialisering te zien

Le Corbusier

TIJD: 20e E

PLAATS: Frankrijk

STIJL: modernisme

KENMERK:

- Vers une architecture

- afzetten tegen neo-stijlen

Eugène Viollet-le-Duc

TIJD: 19e E

PLAATS: Frankrijk

STIJL: modernisme

KENMERK:

- overgang van historicisme naar modernisme; breekt met het historicisme

- fascinatie voor gotische kathedralen combineren met interesse van nieuwe materialen: principes uit gotische architectuur omzetten in iets wat absoluut niet historisch overkomt

- nieuwe ontdekkingen in natuurwetenschap

- Entretiens sur l'architecture

Pugin

TIJD: 19e E

PLAATS: (Frankrijk) / Engeland

STIJL: Modernisme

KENMERK:

- geheel tegen moderne wereld gaan keren; weg uit de geïndustrialiseerde wereld en terug naar de katholieke gotische wereld (soort van middeleeuws model)

- basis Sint-Lucas-scholen; architectuur opnieuw stoelen op de gotische vormentaal

John Ruskin

TIJD: 19e E

PLAATS: Engeland

STIJL: Modernisme

KENMERK:

- terugkeren naar Middeleeuwen: de top van het handwerk van de toegepaste kunsten waarin een gebouw een maximum niveau bereikt van de inzet van verschillende (toegepaste) kunstenaars

William Morris

TIJD: 19e E

PLAATS: Engeland

STIJL: Modernisme

KENMERK:

- anti-industrieel en anti-historicisme

- terug naar een moment van de kwaliteit van de ambacht voor de industrialisering, maar niet terug naar historische vormen; nieuwe vormen ontwikkelen

- decoratieve schema's in behangpapier zonder historische oorsprong; nieuw soort vormen die vaak aanleiding vinden in de natuur

- afkeer voor industrialisering; geen logische stap voor inzet van machines

Art Nouveau

TIJD: eind 19e E / begin 20e E

KENMERK:

- fascinatie voor plantstructuren in de nieuwe materialen

- naar winkel in Parijs L'Art Nouveau (Horta)

- elegantie van de biomorfe vormen in combinatie met industriële kwaliteiten van het materiaal (elegantie + shock van industriële tijd)

- veel licht in woning

Victor Horta

TIJD: eind 19e E / begin 20e E

PLAATS: België

STIJL: Art Nouveau

KENMERK:

- grondlegger Art Nouveau

- ijzeren trapleuning, maar handgreep in hout want wat je vastneemt moet een zekere warmte hebben

- spanning tussen het elegante interieur en de directe aanwezigheid van de industriële materialen

Hector Guimard

TIJD: eind 19e E / begin 20e E

PLAATS: Frankrijk

STIJL: Art Nouveau

KENMERK:

- groot verschil met Art Nouveau Horta

- Guimard ligt dichtbij meubelontwerp, Franse traditie van Rococo

Henry Van de Velde

TIJD: eind 19e E / begin 20e E

PLAATS: België

STIJL: Art Nouveau

KENMERK:

- eerste periode: probeert de clash van het wonen en industriële toe te dekken en elegante interieurs te maken

- na WO I: aanwezigheid van het industriële materiaal aanvaarden

Wiener Secession

TIJD: eind 19e E / begin 20e E

PLAATS: Wenen

KENMERK:

- Pleiten voor een nieuw soort kunst los van de historische referenties

- Nieuw soort vormentaal, vaak geïnspireerd op natuur

Adolf Loos

TIJD: eind 19e E / begin 20e E

PLAATS: Wenen

STIJL: functionalisme

KENMERK:

- Die Potemkinsche Stadt

- 'Raumplan': huis niet ontwerpen op een plan, maar in de ruimte. Verschillende ruimtes verbinden in 3D ontwerp

Moderne 20e E

TIJD: begin 20e E

PLAATS: x

KENMERK:

- "Form follows function", Louis Sullivan; functionalisme (vorm volgt de functie van het gebouw)

- "Form rises out of the mystic abyss", Hans Poelzig

- "Architecture consists of powerful emotions", Bruno Taut

Vroeg Christelijke architectuur

TIJD: 300 - 520

PLAATS: Romeinse Rijk

KENMERK:

- Ander soort architecturale representatie, nieuw soort gebouw nodig

- geen tempels; ander soort geloof, ander ritueel bij christendom. Ritueel bij tempel speelde zich voor de tempel af; christendom verboden dus moest binnen.

- nood aan een plek waar priester processie kan houden

- basiliek had geen religieuze connotatie, 1e monumentale christelijke kerk lijkt op plan basiliek

- sober en direct

Byzantijnse architectuur

TIJD: 520 (- 1453)

PLAATS: Romeinse Rijk

KENMERK:

- grote vraag voor architecten: hoe ga je in het meest materiële van de kunsten (= bouwkunst) de waarden uitdrukken van een immaterieel geloof?

- oogverblindende, onwaarschijnlijke elementen

- symbolische lading van basiliek is in verhouding zwak; in Byzantium wordt de symboliek belangrijker dan het functionalisme

- Ideaaltype byzantijnse kerk:

(1) centraalplan: gecentraliseerd, vierkantige ipv longitudinale basiliek

(2) koepel: cirkel moet op een vierkant komen = probleem; heel dikke muren, tromp-squinches, pendentieven

(3) licht, decoratie

Karolingische Pre-Romaanse architectuur

TIJD: 800 - 1000

PLAATS: Romeinse Rijk

KENMERK:

- na een periode van instorting en chaos (einde WRR)

- versplintering; vereniging van gebieden

- cultuur kreeg grote klappen

- er komt een kleine, lokale cultuur gericht op landbouw

- Rome zonder monumentale structuur; architecturale kennis verdwijnt in een paar generaties

- nederzettingen: ommuurde dorpjes, bescheiden structuren

- inventiviteit in vormelijke structuren

Gotiek

TIJD: 1140 - 1500

PLAATS: x

KENMERK:

- streven om aardse massa los te laten komen

- architectuur die quasi zweeft

- 'modernisme van de Middeleeuwen'

- nieuw soort architecturale ervaring

- systeem van beuken (centraal en zijbeuken, geordend door pijlersysteem)

- nieuwe structuren aan buitenkant: luchtbogen (laten toe dat de structuur van de kerk zich buiten bevindt)

- de (gotische) kathedraal is de representatie van het hemelse Jeruzalem (stad van God)

- Rosasvensters = structureel en visueel onwaarschijnlijk

- 3 belangrijke technische ontwikkelingen: ribgewelf, luchtboog, spitsboog

Ribgewelf

TIJD: 1140 - 1240

STIJL: Gotiek

KENMERK:

- ontstaat aan het einde van de Romaanse periode

- Komt tot uiterste kwaliteiten in de gotiek

- = oplossing voor kruisgewelf en tongewelf

- 2 nadelen tongewelf: (1) je moet het volledig ondersteunen, (2) werkt alleen op een vierkant grondplan

- voordelen ribgewelf: (1) economischer; je hoeft enkel een structuur te bouwen die de ribben ondersteund, je kan het opvullen met kleinere overspanningen, (2) geschikt voor bijvoorbeeld brede middenbeuk en smallere constructies in combinatie met elkaar, (3) eigenlijk bogen die elkaar kruisgewijs steunen

Luchtboog

TIJD: 1140 - 1240

STIJL: Gotiek

KENMERK:

- exclusief voor de gotiek

- je kan de bogen naar buiten brengen, ze bevinden zich niet noodzakelijk in de gevel of in de ruimte

- binnen: meer vrijheid

- gewelven: zorgen voor een soort van spankracht

- de boog volgt zo veel mogelijk de lijn van de kracht

- torentjes vanboven op de bogen om de krachtlijn zo verticaal mogelijk te maken

Spitsboog

TIJD: 1140 - 1240

STIJL: Gotiek

KENMERK:

- de rondboog was het bepalende systeem; 2 redenen waarom men hiervan afweek

(1) visuele reden: er wordt in de hoogte gebouwd; dit geeft iets meer verticaliteit en dynamiek

(2) technische reden: door de boog 'door te knippen' krijg je een boog die qua vorm veel dichter bij een kettinglijn zit (= lijn waarlangs de krachten lopen)

Hoge Gotiek

TIJD: 1200 - 1300

KENMERK:

- aantal verschillende elementen reduceren

- naar 1 systeem toewerken, een systeem dat een synthese vormt

Rayonante Gotiek

TIJD: 1200 - 1300

KENMERK:

- Weinig middelen, toch zo een perfect mogelijk systeem proberen te bereiken

- Architectuur zo transcendent mogelijk (licht)

- de stralende stijl (rosette venster; alles straalt mee vanuit een centrum)

Franse kathedraal

STIJL: Gotiek

KENMERK:

- Plan is in één deel bedacht

- Heldere structuur bij binnenkomst

- In midden van de stad

- Zoeken naar perfectie in eenheid en orde

Engelse kathedraal

STIJL: Gotiek

KENMERK:

- Plan is organisme dat groeit met verschillende structuren

- Structuur ontdekken met mondjesmaat

- In eigen domein in het groen

- Grotere vrijheid, stapeling elementen

Ojief boog

STIJL: The Decorated Gothic Style

PLAATS: Engeland

KENMERK:

- boog die dubbele kromming maakt tot een scherp punt

- wens naar vreemde absurde vorm / vloeiende vormen

Late Gotiek

TIJD: 1300 - 1500

PLAATS: buiten Frankrijk en Engeland

KENMERK:

- gotiek beïnvloed door lokale tradities

- ontwikkeling afhankelijk van geografie

- aristocratische bouwkunst

- stedelijke architectuur

- Duitse Hal Kerk; streven naar één grote ruimte, één soort gang met dieper liggende ramen die licht geven op centrum ruimte

TIJD: x

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Laurana

OPDRACHTGEVER: Federico da Montefeltro

STAD, GEBOUW: Urbino (centraal Palazzo Ducale)

PLAATS: Italië

TIJD: x

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Laurana

OPDRACHTGEVER: Federico da Montefeltro

STAD, GEBOUW: Palazzo Ducale

PLAATS: Urbino

UITLEG: gaat het gebouw uitbreiden, heel het gebouw groeit mee met zijn ambities.

TIJD: 1470

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Laurana

OPDRACHTGEVER: Federico da Montefeltro

STAD, GEBOUW: Cortile Palazzo Ducale

PLAATS: Urbino

UITLEG: ambitie van Brunelleschi: proberen vanuit 1 element een volledig ontwerp te definiëren (ritme van zuilen). Nulpunt waar bogen samenkomen; ander element introduceren in de hoek zodat alles perfect gespacieerd is (ramen en bogen).

TIJD: 1464

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Laurana

OPDRACHTGEVER: Koning van Napels

STAD, GEBOUW: Castello Nuovo

PLAATS: Napels

TIJD: x

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Laurana

OPDRACHTGEVER: Federico da Montefeltro

STAD, GEBOUW: Studiolo di Frederico

PLAATS: Palazzo Ducale, Urbino

UITLEG: heel kleine ruimte, binnenin alle wanden bekleed in hout. Alles is volledig vlak; met perspectief in tekeningen kastjes die openstaan, banken, etc. Inlegwerk in hout. Frederico laat zich als heerser omringen door de zaken die voor hem belangrijk zijn (elementen die deel uitmaken van zijn cultuur; militaire leider, wetenschappen, muziek).

TIJD: x

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Martini

OPDRACHTGEVER:

STAD, GEBOUW: Madonna del Calcinaio

PLAATS: Cortona

UITLEG: "provinciale renaissance", een beetje bruter

TIJD: 1480

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Martini

OPDRACHTGEVER: x

STAD, GEBOUW: Madonna del Calcinaio (interieur)

PLAATS: Cortona

UITLEG: eenvoudige structuren maken met een duidelijke geometrische ordening van de ruimte. De meest eenvoudige verhouding waarin cirkel en vierkant centraal staan.

TIJD: 1480-1490

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Martini

OPDRACHTGEVER: x

PROJECT: Trattato Di Architettura Civile E Militare (traktaat over de burgerlijke en militaire architectuur)

PLAATS: Italië

UITLEG: zegt ons iets over wat een architect in de Renaissance bezig houdt: fixatie op eenvoudige verhoudingen (vierkant, cirkel). In verhoudingen van de mens terugvinden wat de meest perfecte verhoudingen zijn. Verschillende ordes van zuilen afgeleid van een andere staat van de mens. (Dorisch = mannelijke lichaam, Ionisch = vrouwelijke lichaam, Korintisch = lichaam van meisje)

TIJD: 1480

STIJL: vroeg-Renaissance

ARCHITECT: Martini

OPDRACHTGEVER: Federico da Montefeltro

STAD, GEBOUW: San Bernandino, mausoleum Montefeltro

PLAATS: Urbino