hoofdstuk 19 & 20. dementie

DSM-5 criteria

• significante, progressieve achteruitgang in het cognitief functioneren. opgemerkt door de betrokkene zelf, de omgeving of de observaties van een clinicus

• substantiële stoornis in de cognitieve prestaties, vastgesteld met neuropsychologische tests.

• het zelfstandig functioneren in het dagelijks leven is beperkt

• cognitieve stoornissen niet alleen in de context van een delier

• cognitieve stoornissen kunnen niet verklaard worden door een andere neurologische aandoening of psychische stoornis

niet modificeerbare risicofactoren

hogere leeftijd, vrouwelijke geslacht, genetische aanleg

modificeerbare risicofactoren

ongezonde levensstijl; lichaamsbeweging, voeding en mentale activiteit, lager opleidingsniveau, overgewicht, roken, alcohol, depressie, diabetes, weinig sociaal contact, luchtvervuiling

amyloïd-cascade-hypothese

een abnormale ophoping van het eiwit: …-beta veroorzaakt mogelijk alzheimer. de opstapeling van het eiwit verpsreidt taupathologie door de hersenen, dat leidt tot verlies met synapsen, hersenkrimp en cognitieve achteruitgang (er zijn ook mensen met te veel …-eiwit die geen dementie hebben, en niet iedereen die alzheimer heeft, heeft ook … in de hersenen)

vasculaire hypothese

gaat ervan uit dat cerebrovasculaire schade een belangrijke rol speelt in het ontstaan van alzheimer.. o.a. hypertensie, hoge bloeddruk en overgewicht zouden leiden tot een verminderde doorbloeding en zuurstoftekort in de hersenen. daardoor treedt verharding op in de vaatwanden, en wordt een metabolische reactie aangezet waardoor er een overproductie van het amyloïd-beta-eiwit ontstaat

posterieure cortical atrofie (PCA)

stoornissen in visueel-ruimtelijke functies op de voorgrond. geheugen blijft relatief lang intact

lopogene afasie

begint met taalstoornissen. vooral schade in linkertemporaalkwab

disexecitutieve variant

meest voorname symptomen zijn gedragsveranderingen en stoornissen in executieve functies zoals apathie. hersenschade vooral in frontaalkwab

cholinesteraseremmer

gebaseerd op feit dat communicatie tussen de hersencellen bij patiënten minder goed verloopt door verlies van cholinerge neuronen. de … zorgen ervoor dat de acetylcholine minder snel wordt afgebroken en langer actief blijven in presynaptische spleet

memantine

grijpt in op de afgifte van glutamaat (belangrijke neurotransmitter voor leren en het geheugen) in de hersenen. teveel glutamaat zorgt voor over-activatie van de zenuwen en zorgt voor schade in hersenen. … helpt om de schadelijke effecten te verminderen

semantisch

svPPA, taalproductie is vloeiend en grammaticaal juist, maar wordt steeds minder door problemen in woordvinding (anomie). het woordbegrip wordt minder, er ontstaat oppervlakte dyslexie en dysgrafie. problmen met het vinden van woorden worden vaak gecompenseerd met het omschrijven van dat woord

niet vloeiend (nfvPPA)

spreken gaat moeizaam en hakkelend (spraakapraxie). ritme, klemtoon en intonatie nemen af. moeite met het maken van zinnen en het begrijpen van lange zinnen

logopene

lvPPA, spontane taal is niet vloeiend door woordvindstoornis. patiënten kunnen geen lange woorden of zinnen nazeggen

amyotrofische laterale sclerose (ALS)

verschillende aanwijzin