Biologie Waarneming en Gedrag

Accommodatie

Instelling van ogen op ver of dichtbij zien, zodat de beelden scherp op het netvlies komen.

Adequate prikkel

Prikkel die bij een zintuig past. Voor deze prikkel is de drempelwaarde van het zintuig het laagst.

Ambivalent gedrag

Gedrag dat is samengesteld uit handelingen van twee of meer gedragssystemen; een voorbeeld van conflictgedrag.

Antagonist

Spier of ander orgaan waarvan de werking tegengesteld is aan een andere spier of ander orgaan.

Antropomofisme

Toeschrijven van menselijke gevoelens en beweegredenen aan dieren.

Balts

Gedrag dat aan de paring vooraf gaat en de bereidheid tot paring vergroot.

Bijziend

Alleen dichtbij kunnen zien; te compenseren met negatieve lenzen.

Blinde vlek

Plaats waar de oogzenuw het netvlies verlaat en waar geen kegeltjes of staafjes voorkomen.

Broedzorg

Gedrag waarbij één of beide ouders voor hun nageslacht zorgt.

Bronst

Bereidheid tot paring bij zoogdieren.

Conditionering

Een leerprocestype waarbij bepaald gedrag geleerd wordt door beloning of straf.

Convergeren

Het naar elkaar toe bundelen van licht door een bolle lens.

Cultuur

Phenomenon waarbij individuen binnen een groep vergelijkbaar gedrag vertonen.

Divergeren

Het spreiden van licht door een holle lens.

Drempelwaarde

Minimale sterkte van een prikkel die effect heeft.

Dresseren

Voorbeeld van conditionering waarbij dieren bepaald gedrag leren uitvoeren op commando.

Erfelijk gedrag

Gedrag dat is aangeboren en niet is aangeleerd.

Ethogram

Objectieve beschrijving van de verschillende typen handelingen van een diersoort.

Ethologie

Natuurwetenschappelijke studie van het gedrag, ook wel gedragsleer.

FFF situaties

Dreig-vlucht-aanvalsituaties waarin conflicten kunnen ontstaan.

Fotoreceptor

Zintuigcel die gevoelig is voor licht.

Gedrag

Alle waarneembare activiteiten van een dier of mens, bepaald door erfelijke factoren en leerprocessen.

Gedragselement

Een afzonderlijke handeling van een dier.

Gedragsketen

Opeenvolging van handelingen waarbij het effect van de ene handeling leidt tot een volgende handeling.

Gedragssysteem

Groepen van samenhangende handelingen, vaak met een gemeenschappelijk doel.

Gele vlek

Gedeelte van het netvlies waarmee het scherpst kan worden gezien.

Gevoelige periode

Periode waarin een bepaald gedrag gemakkelijk kan worden aangeleerd.

Gewenning

Een leerprocestype waarbij een bepaalde reactie op een prikkel wordt afgeleerd.

Hoornvlies

Doorzichtige voortzetting van het harde oogvlies aan de voorkant van het oog.

Imitatie

Leren door het gedrag van soortgenoten na te doen.

Imponeergedrag

Gedrag dat een functie heeft bij het vaststellen van een rangorde binnen een groep.

Inprenting

Een leerprocestype waarbij iets alleen kan worden geleerd in een bepaalde, korte levensperiode.

Instinct

Soortspecifiek en erfelijk vastgelegd gedragspatroon.

Intelligentie / Leervermogen

Het vermogen van een dier of mens tot effectieve gedragsverandering.

Inwendige factoren

Motiverende factoren die de kans dat bepaald gedrag wordt uitgevoerd bepalen.

Inzicht

Een leerprocestype waarbij een oplossing van een probleem wordt gevonden door ervaringen te combineren.

Kegeltje

Een van de twee soorten zintuigcellen in het oog, gevoelig voor kleur.

Klassiek conditioneren / geconditioneerde reflex

Een leerprocestype waarbij een prikkel een reflex veroorzaakt die oorspronkelijk niet door die prikkel werd veroorzaakt.

Motivatie

De bereidheid om bepaald gedrag te vertonen, beïnvloed door inwendige en uitwendige factoren.

Netvlies

Binnenste laag van het oog, bestaande uit pigmentcellen, zintuigcellen en zenuwceluitlopers.

Normen

Gedragsregels waarvan veel mensen vinden dat je je eraan moet houden.

Objectief

Alleen waargenomen feiten, zonder meningen of interpretaties.

Omgericht gedrag

Conflictgedrag waarbij de agressie wordt gericht op iets anders dan de soortgenoot.

Operant conditioneren

Een leerprocestype waarbij het effect van gedrag invloed heeft op hoe vaak dat gedrag plaatsvindt.

Optisch chiasma

De kruising van de uitlopers van beide oogzenuwen.

Overspronggedrag

Conflictgedrag waarbij gedrag uit een derde gedragssysteem wordt vertoond.

Pikorde

Een functie bij het vaststellen van een rangorde binnen een groep, meestal door pikgedrag.

Prikkel

Invloeden uit het milieu op het organisme.

Protocol

Een lijst van achtereenvolgens waargenomen handelingen van een dier.

Pupilreflex

Reflex waarbij de pupil afhankelijk van de lichthoeveelheid vernauwd of verwijd wordt.

Reflex

Eenvoudige vorm van gedrag waarbij een prikkel vrijwel zonder vertraging een reactie teweegbrengt.

Refractaire periode

Periode waarin een zenuwcel niet of minder goed in staat is een nieuwe impuls voort te geleiden.

Respons

Reactie van spieren of klieren.

Rodopsine

Het lichtgevoelige pigment in staafjes.

Rolgedrag

Gedrag dat anderen van iemand verwachten in een bepaalde situatie.

Signaal

Handeling die als prikkel werkt voor de volgende handeling van een soortgenoot.

Sleutelprikkel

Prikkel die een doorslaggevende rol speelt bij het veroorzaken van een bepaald gedrag.

Sociaal gedrag

Gedrag van soortgenoten ten opzichte van elkaar.

Staafje

Staafvormige lichtgevoelige zintuigcel in het netvlies, betrokken bij het zien bij weinig licht.

Staten

Samenlevingsvorm bij bepaalde soorten insecten met een sterke taakverdeling.

Supranormale prikkel

Prikkel die effectiever is dan de normale sleutelprikkel bij het veroorzaken van bepaald gedrag.

Territoriumgedrag

Gedrag met als functie het afbakenen van een territorium tegen binnendringende soortgenoten.

Trial and Error

Een leerprocestype waarbij een dier proefondervindelijk leert.

Verziend

Alleen in de verte kunnen zien; te compenseren met positieve lenzen.

Verzoeningsgedrag

Gedrag van een ondergeschikt dier ten opzichte van een dominante soortgenoot.

Waarden

Uitgangspunten die mensen gebruiken bij de inrichting van hun leven.

endolymfe

Het evenwichtsorgaan is gevuld met een dikke vloeistof