Theaterwetenschappen, grondslagen

Mogelijke examenvragen

Wat is het object van de theaterwetenschap?

Theaterwetenschap bestudeert live performance als ontmoeting tussen lichamen in tijd en ruimte, inclusief aanwezigheid, liveness, mediering en mediatizering.

Wat zijn humane wetenschappen?

Disciplines die expressies van de menselijke geest bestuderen, zoals taal, kunst, literatuur, muziek en theater.

Waarom zijn humanities wetenschappelijk volgens Rens Bod?

Omdat hun objecten (teksten, kunstwerken, performances) empirisch onderzocht kunnen worden en theorievorming toelaten.

Empirie in de humanities

De producten van de menselijke geest zijn observeerbaar en vatbaar voor hypothesevorming en analyse.

Memory function (Bod)

Het bewaren en levend houden van culturele werken uit verleden en heden.

Educational function (Bod)

Het doorgeven van culturele werken en kennis aan nieuwe generaties.

Critical function (Bod)

Het interpreteren en kritisch duiden van culturele werken voor de samenleving.

Research function (Bod)

Het stellen van vragen en ontwikkelen van hypotheses over humanistische artefacten.

Welzijnsfunctie van kunst

Kunst kan therapeutisch werken en bijdragen aan zorg en welzijn (health humanities).

Wat is presence in theater?

De lichamelijke en zintuiglijke aanwezigheid van acteurs en publiek in dezelfde ruimte en tijd.

Waarom is presence belangrijk?

Omdat het theater onderscheidt van andere media door directe, affectieve ervaring.

Wat is liveness?

Het feit dat een performance live gebeurt, in het moment zelf, zonder vooraf vastgelegde afloop.

Peggy Phelan – kernstelling

Performance bestaat alleen in het heden en ontleent haar waarde aan haar verdwijnen.

“Performance’s only life is in the present” (Phelan)

Performance kan niet worden vastgelegd zonder haar essentie te verliezen.

Waarom verzet Phelan zich tegen documentatie?

Omdat documentatie performance reduceert tot bezit, reproductie en controle.

Wat blijft er over na performance volgens Phelan?

Subjectieve ervaring, herinnering en affect, geen object.

Wat betekent “schrijven naar verdwijnen”?

Schrijven dat erkent dat performance niet vast te leggen is en focust op ervaring i.p.v. archivering.

Walter Benjamin – aura

De unieke aanwezigheid van het kunstwerk in zijn hier-en-nu.

Wat verliest een reproductie volgens Benjamin?

Het hier-en-nu, de authenticiteit en de aura van het origineel.

Hoe ondersteunt Benjamin Phelan?

Door het idee dat reproductie het unieke karakter van live kunst ondermijnt.

Wat is mediation?

Overdracht zonder technologie via lichaam, stem, object of ruimte.

Is theater altijd gemedieerd?

Ja, omdat betekenis altijd via lichamen, taal en objecten wordt overgebracht.

Wat is mediatization?

Gebruik van technologie die performance kan registreren, reproduceren en verspreiden.

Voorbeelden van mediatization

Camera’s op scène, live projecties, livestreams, opnames.

Wat zegt Auslander over liveness?

Liveness bestaat alleen in relatie tot gemedieerde en gemediatiseerde vormen.

Waarom is “live” een cultureel effect?

Omdat het begrip pas betekenis krijgt binnen een mediacultuur.

Maakt media theater minder live?

Nee, media kunnen geïntegreerd worden zonder liveness te vernietigen.

Kan theater live, gemedieerd en gemediatiseerd tegelijk zijn?

Ja, deze dimensies kunnen simultaan aanwezig zijn.

Mediation vs mediatization

Mediation = zonder technologie; mediatization = met reproductietechnologie.

Jacques Derrida – “Above all, no journalists!”

Media creëren een illusie van directe toegang en verhullen hun bemiddelende rol.

Rebecca Schneider – theater en herhaling

Theater is niet alleen vluchtig maar ook historisch en repetitief.

Wat betekent dit voor presence?

Presence is niet puur of absoluut, maar verweven met herhaling en media.

Marina Abramović – The Artist Is Present

Extreme focus op presence, maar onlosmakelijk verbonden met media-aandacht.

Waarom toont Abramović de paradox van presence?

Omdat live aanwezigheid hier afhankelijk is van mediatisering.

Examenvraag: Leg Phelans visie op performance uit

Performance bestaat alleen in het moment; documentatie verandert haar wezen; waarde ligt in verdwijnen.

Examenvraag: Vergelijk Phelan en Auslander

Phelan benadrukt verdwijning en uniekheid; Auslander ziet liveness als relationeel aan media.

Examenvraag: Wat is aura en hoe werkt dit in theater?

Aura is het unieke hier-en-nu; in theater zit dit in live aanwezigheid van lichamen.

Examenvraag: Leg mediation en mediatization uit met voorbeeld

Theater gebruikt altijd lichamen (mediation) en soms technologie (mediatization).

Examenvraag: Waarom zijn humanities essentieel vandaag?

Ze ontwikkelen kritisch, creatief en empathisch denken, cruciaal voor samenleving en economie.

Wat is Performance Studies?

Een academische benadering die performance breed bestudeert, interdisciplinair en contextueel, inclusief theater, rituelen, spel, festivals en alledaags gedrag.

Wie is de grondlegger van Performance Studies?

Richard Schechner

Wanneer en waar ontstond Performance Studies?

Verenigde Staten, jaren 1970; eerste departement aan NYU in 1980

Performance Studies: nieuwe discipline of benadering?

Deels een nieuwe discipline, deels een radicaal interdisciplinaire benadering.

Welke disciplines worden gebruikt binnen Performance Studies?

Antropologie, sociologie, psychologie, kunstgeschiedenis, folklore, cultural studies, theater- en danswetenschap.

Wat was de aanvankelijke relatie tussen Performance Studies en theaterwetenschap?

Performance Studies definieerde zich tegen theaterwetenschap: te beperkt, te tekstgericht, te Westers.

Welke termen gebruikten Roach en Pavis om Performance Studies te beschrijven?

Roach: “antidiscipline”; Pavis: “ongedisciplineerde discipline”.

Hoe veranderde de relatie tussen theaterwetenschap en Performance Studies later?

Er werden veel overlappingen ontdekt; beide bestuderen performance, aanwezigheid, publiek en context; Performance Studies beïnvloedt theaterwetenschap positief.

Wat betekent "theorie op het ritme van de praktijk"?

Theorie volgt de praktijk; omdat theater voortdurend verandert, moeten theorieën meebewegen met wat praktijk doet.

Wat is het continuüm tussen hybridisering en medium-specificiteit in theaterpraktijk?

Hedendaagse theaterpraktijk balanceert tussen:

• hybridisering (vervlechting met dans, performance, technologie, installaties)

• medium-specificiteit (het behouden van kern van theater: live aanwezigheid en actor-publiek interactie)

Waarom is hybridisering belangrijk voor theaterwetenschap?

Het dwingt theaterwetenschap om interdisciplinair te denken en nieuwe vormen van performance te analyseren.

Wat betekent presence in theaterwetenschap?

De lichamelijke en zintuiglijke aanwezigheid van acteurs en publiek in dezelfde ruimte en tijd, essentieel voor live ervaring.

Wat is liveness?

Het feit dat een performance live gebeurt in het moment zelf, zonder vooraf vastgelegde afloop.

Wat zegt Peggy Phelan over de waarde van performance?

Performance bestaat alleen in het heden; zodra het wordt vastgelegd of gereproduceerd, verliest het zijn wezen; waarde ligt in verdwijnen.

Wat is mediation in theater?

Overdracht van betekenis via lichaam, stem, object of ruimte, zonder technologie.

Wat is mediatization?

Gebruik van technische reproductie (camera, video, livestream) om performance vast te leggen of te verspreiden.

Kan theater tegelijk live, gemedieerd en gemediatiseerd zijn?

Ja, deze dimensies kunnen simultaan aanwezig zijn zonder dat theater zijn live karakter verliest.

Wat betekent mimesis volgens Aristoteles?

Nabootsing of afbeelding van de werkelijkheid met als doel morele en pedagogische impact op het publiek.

Wat is het verschil tussen drama en epiek volgens Aristoteles?

Drama = mimesis; acteurs bootsen handelingen na, live en uitvoerend. Epiek = diëgesis; verhaal wordt verteld, niet uitgevoerd.

Wat is de kern van Herrmanns visie op theaterervaring?

Theater is een bijna religieuze ervaring; publiek ervaart secundair, krijgt mimetische drang; holistische ervaring van lichaam, ruimte, publiek en affect.

Wat zijn de vier functies van humanities volgens Rens Bod?

Memory (bewaren), Educational (doorgeven), Critical (interpreteren), Research (vragen stellen en hypotheses ontwikkelen).

Hoe verhouden Performance Studies en theaterwetenschap zich tot elkaar vandaag?

Ze zijn complementair: Performance Studies breidt theaterwetenschap uit, verbreedt methodes, en benadrukt context en interdisciplinariteit.

Wat is de onmogelijke verzoening in het regietheater?

Het startpunt waarbij de kunstmatige vorm van opera (zingen) niet wordt weggemoffeld

Hoe verschilt de scenografie van Appia (1913) van de originele set van L’Orfeo (1607)?

De set van 1607 was illustratief en picturaal (geschilderde grot)

Wat wordt bedoeld met de machtspositie van de criticus tegenover de maker?

De maker stelt zich kwetsbaar op door werk te maken

Waarom is subjectiviteit voor een criticus volgens de gastdocent een noodzaak?

Omdat betekenisvolle kritiek vereist dat expertise door de eigen persoonlijkheid wordt gefilterd

het is een bewuste keuze van positie en woordgebruik

Welke drie hoofdoorzaken noemt Thijs Lijster voor het gezagsverlies van de kunstkritiek?

Het tekort aan vrije publieke ruimte

Wat is het gevaar van de academisering van kunstkritiek?

Er ontstaat een kloof tussen diepgravende theoretische kritiek die bijna niemand leest en populaire oppervlakkige kritiek die consumentgericht is

Wat is de taak van de criticus als specifieke intellectueel?

Niet louter persoonlijke smaak uiten ("wat vond ik ervan?")

Hoe verschoof de autoriteit in de Vlaamse podiumkunsten chronologisch?

Van de auteur (tekst centraal) naar de regisseur (jaren '80)

Wat is de rol van emancipatie in de podiumkunsten?

Het is de motor achter de verschuiving van gezag waarbij elke nieuwe speler in de keten (regisseur

Wat is de kern van de crisis van de kritiek volgens Lijster?

Dat kritiek kwantitatief overal aanwezig is maar kwalitatief haar impact en autoriteit verliest door het verdwijnen van een vrije publieke sfeer

Wat is de etymologische betekenis van liminaliteit?

Het stamt af van het Latijnse limen wat drempel betekent en duidt op een overgangsfase tussen twee toestanden

Wat is een belangrijk kenmerk van traditionele liminale rituelen?

Ze zijn collectief en verplicht voor alle groepsleden en dienen om de bestaande sociale orde te bevestigen

Hoe verschillen liminoïde verschijnselen van liminale rituelen?

Liminoïde verschijnselen zoals theater of concerten zijn vrijblijvend en gebaseerd op individuele keuze of vrije tijd

Wat zijn de kenmerken van de Apollinische drift bij Nietzsche?

Orde en maat en logica en individuele identiteit (het principium individuationis) die de chaos maskeren

Wat typeert de Dionysische drift in de kunst?

Chaos en drift en extase en de-individuatie waarbij de mens opgaat in de groep of de natuur

Wat is volgens Nietzsche de Attische tragedie?

Het absolute hoogtepunt van kunst waarin de Dionysische roes (koor) en de Apollinische vorm (acteurs) samensmelten

Wat is het doel van de rituelen van Barbara Raes (Beyond the Spoken)?

Het geven van een stem aan subjectieve ervaringen en onzichtbaar leed die in de klinische zorg vaak ontbreken

Wat is de definitie van solastalgie?

Het gevoel van verlies van je thuis of omgeving terwijl je er fysiek nog bent (zoals bij klimaatverdriet of dementie)

Hoe werkt het ritueel in de voorstelling Funeral van Ontroerend Goed?

De grens tussen publiek en performer vervaagt volledig door de toeschouwer actief deel te laten nemen aan een collectieve begrafenis

Wat is de ethische paradox bij commerciële rituele kunst?

Het spanningsveld of je geld mag verdienen aan andermans leed waarbij de oprechtheid van de maker de graadmeter is

Wat is het doel van de uien-installatie in het GUM?

Het creëren van een exclusief ritueel voor confrontatie met en loutering van verdriet via een traag drieluik van ervaringen

Waarom is muziek een Dionysische kunstvorm?

Omdat muziek niet tot de rede spreekt maar direct tot de wil en de emotie en de grenzen van het individu doet vervagen

Wat is de paradox tussen het abstracte en het singuliere lichaam?

Het abstracte lichaam is de normatieve standaard (crash test dummy) terwijl het singuliere lichaam de unieke en eigenzinnige werkelijkheid van elk individu is

Wat houdt het dubbele tekensysteem van het lichaam in theater in?

Het lichaam is tegelijkertijd een semiotisch teken (het personage) en een fenomenologische aanwezigheid (het levende en zwetende lichaam)

Wat is de ontologische weddenschap volgens Vanhoutte?

De verschuiving waarbij de viscerale aanwezigheid van het lichaam (presentatie) belangrijker wordt dan het uitbeelden van een personage (representatie)

Waarom gebruikt Castellucci "malfunctionerende" lichamen in zijn werk?

Om via de viscerale waarheid (bijv. echte ziekte) de veilige afstand van fictie te doorbreken en de toeschouwer direct te confronteren met de dood

Wat is de etymologische betekenis van het woord monstrum?

Het komt van monstrare (tonen) en monere (waarschuwen) en duidt op iets afwijkends dat als een goddelijk teken wordt getoond

Waarom was het anatomisch theater een vorm van publiek spektakel?

Omdat de dissectie van een lijk werd gepresenteerd als een educatief entertainment waarbij men de geheimen van de natuur kon bewonderen

Wat symboliseert het kunstwerk Black Kites van Gabriel Orozco?

De versmelting van natuur (de menselijke schedel) en cultuur (het getekende schaakbordpatroon) als een hybride en monsterlijk object

Hoe verhoudt Artauds Theater van de Wreedheid zich tot het viscerale lichaam?

Artaud wilde de toeschouwer fysiek raken als een virus en de barrière tussen publiek en podium vernietigen door rauwe lichamelijkheid

Wat is het verband tussen het Apollinische en het discursieve lichaam?

Beiden focussen op orde en vorm en taal om de gruwelijke of chaotische werkelijkheid van het bestaan te maskeren

Hoe verbindt het begrip abjectie zich met het monsterlijke lichaam?

Het monsterlijke roept een mengeling van fascinatie en afschuw op omdat het ons herinnert aan onze eigen kwetsbare en sterfelijke materialiteit

Wat is de overeenkomst tussen de emancipatie van de acteur en de focus op 'presence'?

In beide gevallen wordt het lichaam van de performer niet langer ondergeschikt gemaakt aan de tekst (logos) maar wordt de fysieke aanwezigheid een autonoom teken

Hoe contrasteert het anatomisch theater met de 'koninklijke blik' uit de opera?

Terwijl de opera een geconstrueerd spektakel bood gericht op macht en harmonie toont de anatomie de ontluisterende en rauwe binnenkant van de mens

Wat is de drievoudige motivatie van Marina Abramović voor het project Seven Easy Pieces?

Persoonlijke herbeleving van iconische werken en strijd tegen onrechtmatige commerciële toe-eigening en het ontmaskeren van mythologisering via liveness

Wat houdt het model van de 'Music Score' in voor performancekunst?

Het voorstel om performances te behandelen als een partituur waarbij de uitvoering telkens anders is maar het auteurschap beschermd blijft