Inleiding (p11 - 13)

Gebaseerd op het handboek

Waarom begonnen mensen in de 14e en 15e eeuw hun eigen tijd als een "Nieuwe Tijd" te zien?

Ze zagen hun tijd als een vernieuwing of wedergeboorte (Renaissance) vergeleken met de "duistere" eeuwen (Middeleeuwen) die eraan voorafgingen.

Waarom maken historici na 1945 een onderscheid tussen de "Nieuwe Tijd" en de "Nieuwste Tijd" (of Contemporaine Geschiedenis)?

Omdat de veranderingen in de 19e en 20e eeuw zo fundamenteel waren dat ze niet meer onder dezelfde noemer pasten.

Welke twee jaartallen worden door historici vaak gekozen als startpunt voor de "Nieuwste Tijd"?

• 1789 (Franse Revolutie)

• 1815 (Congres van Wenen/doorstart democratie).

In welke opzichten verschilde de samenleving in de "Nieuwe Tijd" (Vroegmoderne Tijd) nog niet veel van de Middeleeuwen?

De samenleving bleef lange tijd agrarisch-ambachtelijk, ondemocratisch en sterk christelijk van karakter.

Welke drie grote vernieuwingsprocessen kenmerken de 16e eeuw? (cultureel, politiek, economisch)

• Cultureel: Renaissance, Humanisme en Reformatie.

• Politiek: Staatsvorming onder 'nationale' koningen.

• Economisch: Ontstaan van een kapitalistische wereldeconomie door de ontdekking van Amerika

Wat beeldt de prent "Nova Reperta" van Stradanus uit?

Een reeks nieuwe uitvindingen die de moderne tijd onderscheiden van de Oudheid.

Noem 4 uitvindingen die te zien zijn op de prent "Nova Reperta".

• De ontdekking van Amerika

• het kompas

• de boekdrukkunst

• het buskruit (kanon)

Wat is de symboliek van de slang die in zijn eigen staart bijt op de "Nova Reperta"?

Het is het symbool van de tijd (de oude Tijd loopt ten einde en de nieuwe Tijd komt eraan.)

Wie waren de vier machtigste vorsten in het Europa van de vroege 16e eeuw?

• Karel V (Habsburgse Rijk/Spanje/Nederlanden).

• Frans I (Frankrijk).

• Hendrik VIII (Engeland).

• Suleyman de Grote (Ottomaanse Rijk).

Hoe kwam Karel V aan zijn enorme rijk ("Habsburgse hegemonie")?

Door een politiek van uithuwelijking en erfenissen via zijn vier grootouders (Maximiliaan van Oostenrijk, Maria van Bourgondië, Ferdinand van Aragon en Isabella van Castilië).

Wat hield de Pragmatieke Sanctie (1549) in?

Karel V bepaalde hierin dat de Nederlanden (de Zeventien Provinciën) als één onverdeeld geheel moesten overerven.

Wat was het centrale conflict in het bestuur van de Nederlanden onder Karel V?

De strijd tussen centralisatie (de vorst wil macht naar zich toe trekken en eenheid creëren) en particularisme (gewesten en steden willen hun eigen privileges en zelfstandigheid behouden).

Welke drie Collaterale Raden richtte Karel V in 1531 op om het bestuur te centraliseren?

• Raad van State: Advies over algemeen beleid en buitenlandse zaken (voor de hoge adel).

• Geheime Raad: Wetgeving en rechtspraak (voor juristen).

• Raad van Financiën: Beheer van staatsinkomsten en domeinen.

Wat was de functie van de Staten-Generaal?

Dit was de vergadering van vertegenwoordigers van de verschillende standen uit de gewesten.

Waarvoor diende de Grote Raad van Mechelen?

Hoogste gerechtshof (beroepshof) van de Nederlanden → bedoeld om rechtspraak te centraliseren.

Wat gebeurde er tijdens de Gentse Opstand (1540) en wat laat dit zien over de macht van Karel V?

• Gent weigerde belastingen te betalen.

• Karel V strafte de stad hard (de leiders werden onthoofd, anderen moesten in boetekleed met een strop om de hals lopen).

• Het toont aan dat tegenstand tegen het centrale gezag niet werd geduld.