GS

Prehistorie

tot 3000 v.Chr.

oudheid

3000 v.Chr. - 500 n.Chr.

middeleeuwen

500 tot 1500

vroegmoderne tijd

1500 tot 1800

Moderne tijd

1800 - heden

Tijd vak 1; tijd van jagers en boeren

Tot 3.000 v.c

Tijdvak 2: Grieken en Romeinen

3.000v.c - 500 n.c

Tijdvak 3: monniken en ridders

500-1000

tijdvak 4: tijd van steden en staten

1000-1500

tijdvak 5: tijd van ontdekkers en hervormers

1500-1600

Tijdvak 6 regenten en vorsten

1600-1700

Tijdvak 7 pruiken en revoluties

1700-1800

Tijdvak 8: burgers en stoommachines

1800-1900

Tijdvak 9 wereldoorlogen

1900-1950

Tijdvak 10 televisie en computer

1950-nu

tijdvak 1 ka

1. De levenswijze van jagers-verzamelaars

2. Het ontstaan van de landbouw en landbouwsamenleving

3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen

Waar agrarische revolutie

Midden oosten (vruchtbare halve maan)

Oorzaken agrarische revolutie

1. Klimaatverandering
2. Dieren domesticeren
3. Technische vooruitgang

Tijdvak 2 ka

1. De ontwikkeling van het wetenschappelijk denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat

2. De klassieke vormentaal

3. Doe groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreide

4. Confrontatie tussen de Grieks-Romeinse en Germaanse cultuur

5. De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdienst

Bestuur Romeinse rijk

Eerst koningen, daarna senaat en consuls tot slot keizerrijk

Tijdvak 3 ka

1. Verspreiding van het christendom in geheel Europa

2. Ontstaan en verspreiding van de islam

3. Vervanging in west-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende cultuur

4. Ontstaan van feodale verhoudingen

Na het verval van het Romeinse rijk

1. Lokale oorlogen
2. Reizen moeilijk -\> minder handel
3. Steden in verval
4. Kleine dorpjes

Vrije boeren

Zelfstandige boeren, ze hadden eigen grond maar geen bescherming van een leenheer.

Horige boeren

Eigen stukje land, hoefden niet te vechten, mochten niet weggaan of trouwen zonder toestemming. Herendiensten

lijfeigene

Boer die gebonden was aan de landeigenaar, niet aan het land.

tweezwaardenleer

het idee dat de geestelijke en wereldlijke macht elk hun eigen gebied hebben waarover ze heersen

610

Verspreiding islam

632-661

Kalifaat verover vruchtbare halve maan

661

Nieuwe dynastie omayaden

soennieten

Moslims die geloven dat Mohammeds opvolger geen familie van hem hoeft te zijn

sjieten

Moslims die geloven dat alleen Ali en zijn nakomelingen Mohammed kunnen opvolgen.

Tijdvak 4 ka

1. Opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een argrarisch-urbane samenleving

2. Opkomst van stedelijke burgerij en toenemende zelfstandigheid van steden

3. Conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke of geestelijke macht het primaat behoorde te hebben

4. Expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, kruistochten

5. Begin van staatsvorming en centralisatie

Investituurstrijd

Het conflict tussen de keizer en de paus over de benoeming van bisschoppen

Wie gingen op kruistocht

Katholieke edelen (moslims barbaren)
Edelen (roem en avontuur)
Handelaren in Italiaanse steden (handelsprivileges en handelsposten)
Gewone mensen (vergeving)

Tijdvak 5 ka

1. Het begin van de Europese overzeese expansie

2. Veranderen mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van nieuwe wetenschappelijke belangstelling

3. Hernieuwde oriëntatie op klassieke oudheid

4. Protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had

5. Conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat

Empirisme

de overtuiging dat je de werkelijkheid het beste leert kennen door waarneming via de zintuigen en door experimenteren

Augustus 1566

Beeldenstorm

Reactie op beeldenstorm

- Alva naar NL
-\> hij arresteerde en bestrafte met de raad van beroerten
-\> verhoogde belasting

Plakkaat van Verlatinghe (1581)

Het officiële document waarin de gewesten van de unie van Utrecht hun tiran afzetten

Tijdvak 6 ka

1. Wereldwijde handelscontracten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie

2. Bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek

3. Streven van vorsten naar absolute macht

4. Wetenschappelijke revolutie

Oorzaken economische groei NL

- Moedernegotie (graanhandel met Oostzee)
-Technische uitvindingen (fluitschip)
- val van antwerpen

Wie had de macht in de republiek?

-Staten generaal; vertegenwoordigers van de verschillende gewesten (defensie, buitenlandbeleid)

-Provinciale Staten; raad per gewest

-Stadhouder, per gewest, aanvoerder leger

-Raadspensionaris, belangrijke ambtenaar, buitenlandse zaken

Tijdvak 7 ka

1. Rationeel optimisme en verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving

2. Voortbestaan van ancien regime met poging om het vorstelijke bestuur op verlichte wijze vorm te geven

3. Uitbouw van de Europese overheersing, plantagekolonien en trans-atlantische slavenhandel

4. De democratische revolutie in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, rechten en burgerschap

Tijdvak 8 ka

1. Industriële revolutie, die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving

2. Discussies over de sociale kwestie

3. Moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie

4. Opkomst van emancipatiebewegingen

5. Voortschrijdende democratie, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen

6. Opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen

Parlement groot Brittannië

House of Lords (edelen)
House of Commons (burgerij, gekozen via districtenstelsel)

Moderne-imperialisme

Streven van Europese landen naar een zo groot mogelijk koloniaal rijk

Bezetten en besturen

Waarom moderne-imperialisme

Aanzien (nationalisme)
Rol van racisme
Grondstoffen afzetmarkt
Plicht van blanken om volken op te voeden

Tijdvak 9 ka

1. Rol van moderne propaganda en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie

2. Ontstaan van totalitaire ideologieën

3. Het voeren van 2 wereldoorlogen

4. Racisme en discriminatie wat leidt tot genocide

5. Duitse bezetting van NL

6. Verwoesting op niet eerder vertoonde schaal dmv massavernietigingswapens en betrokkenheid van de burgerbevolking

7. Vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme

De Centralen

Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, (Italië)

Geallieerden

(Rusland), Frankrijk, Canada, Groot-Brittannië, VS en (Italië)

Oktober 1917

Communistische revolutie in Rusland

Oorzaken ontstaan verzet en nationalisme in Azië

Meer gevoel van volkseenheid
Inheemse ambtenaren kregen Europees onderwijs

Verdrag van Sykes-picot

Engeland en Frankrijk deelden het Midden-Oosten
- olie

Tijdvak 10 ka

1. Verdeling van de wereld in 2 ideologische blokken door de wapenwedlooo en dreiging van atoomoorlog

2. Dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld

3. Eenwording Europa

4. Ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenleving

oorzaken dekolonisatie

Europese landen verzwakt door WO2
2 supermachten beide tegenstander van imperialisme
Koude oorlog

1. Atrecht als handelscentrum

Landbouwproducticiteit hoog

Schapenhouderij was succesvol
Centrum lakennijverheid

Franse jaarmarkten
Contacten met Italiaanse stadstaten
Bisschopsstad

2. Brugge

Aansluiting Hanze
Handelscontacten in Spanje en Italië
Word centrum wil en lakenhandel
Kapitaalmarkt

Guldensporenslag

Slag bij Kortrijk in 1302. In die slag versloegen de Vlamingen het ridderleger van de Franse koning.

3. Antwerpen

Goede verbinding met Europese achterland
Grote schepen via de Schelde
Rol in handel Spaanse en Portugese koloniën

Profiteerde botsing Vlaamse steden en Bourgondische hertogen
Brugge verzandt

4. Amsterdam

Gespecialiseerde voorhaven (moedernegotie)
Val Antwerpen Spaanse leger
Rijke kooplieden naar adam

Luther

Aflaten slecht
Bijbelstudie en bidden belangrijk

Overeenkomsten Luther en Calvijn

Bijbel en preek centraal
Tegen aflaten en verering
Geen aparte leider van de kerk
Predikanten mogen trouwen

Verschil Luther en Calvijn

Luther, mens wel invloed op hemel
Calvijn, mens geen invloed

Luther, vorst mag geloof bepalen
Calvijn, gelovige mag in opstand komen

Aanleiding wetenschappelijke revolutie

Copernicus kwam met heliocentrisch wereldbeeld

Rationalisme

Descartes
Overtuiging dat rede enige bron van kennis is
Verstand belangrijker dan waarneming
Mens heeft aangeboren kennis

Empirisme

John locke
Overtuiging dat kennis voortkomt uit ervaring
Niemands kennis kan voorbij de ervaring
Als je geboren bent ingeschreven blad

Immanuel Kant

Middenweg empirisme en rationalisme
Interpretatie

John locke

Sociaal contract
Niemand boven de wet

Rousseau

Beschaving creeet ongelijkheid
Mens vrij en gelijk
Directe democratie anders sociaal contract
Volkssoevereiniteit
Algemene wil

Montesquieu (politiek)

Trias politica

Adam smith

Vrije markteconomie
Tegenover mercantilisme

Monarchisten

Hervormingen gaan te ver
Frankrijk monarchie
1e en 2e stand

gematigde revolutionairen

Revolutionairen die veranderingen wilden, maar die veranderingen geleidelijker wilden doorvoeren dan de radicale revolutionairen

radicale revolutionairen

Hervormingen niet ver genoeg
Volkssoevereiniteit
Jakobijnen, steeds meer macht

Gevolg Jakobijnen aan de macht

Robbespierre aan de macht 1792
Frankrijk republiek
Algemeen kiesrecht
Terreur

Conservatisme

het streven om bestaande toestanden te behouden

Liberalisme

politieke stroming die opkomt voor zoveel mogelijk vrijheid voor de burgers
John locke

Socialisme

politieke stroming die opkomt voor gelijkheid tussen arm en rijk in de samenleving
Rousseau
Arbeiders

oorzaken 1e wereldoorlog

Weltpolitiek van Duitsland
Wapenwedloop
Rivaliteit bij de koloniën
Nationalisme

Dawesplan

plan van de Verenigde Staten om de Duitse economie te ondersteunen met leningen (1924).

Marshallplan

financiële en economische steun van de VS aan Europa voor wederopbouw, tegenhouden communisme en afzetmarkt voor VS.

Hoe hitler aan de macht

Overtuiging
Militair
Propaganda
Verwerping Versailles
Steun van conservatieven
Economisch herstel autobaneb

1933

Hitler greep de macht

Joden behandeling

Registratie
Isolatie
Deportatie
Liquidatie

Trumandoctrine

Door de Amerikaanse president Truman verkondigde richtlijn dat het Westen ieder land (eventueel militair) mag steunen waar een communistische machtsovername dreigt.

contaimentpolitiek

Amerikaanse politiek in de koude oorlog om het communisme in te dammen door steun te geven aan vijanden van de su

BRD (Bondsrepubliek Duitsland)

Adenauer
Snelle integratie westen
EGKS
Aansluiting navo

Comecon

Reactie op marshalplan

Warschaupact

militair bondgenootschap van het Oostblok, reactie op navo

DDR (Duitse Democratische Republiek)

Oost-Duitsland
Ulbricht
Totaliair

Na adenauer

Brandt
Ostpolitik-\> toenadering naar oosten
Erkenning van elkaar
Verdragen

Na ulbricht

Honecker
Omarmt Ostpolitik
Deling wel definitief

RAF

Baader en Meinhof
Linkse terroristische organisatie
Wilde af van kapitalistische en imperialistische door de nazi besmette samenleving
Fascistische aard onthullen

Kreeg geld van Stasi

Gorbatsjov

Glasnost (openbaar maken informatie)
Perestrosjka (hervormen planeconomie)
Verwerpen Brezjnev-doctrine

Kohl

West-Duitse leider
Herenigd BRD en DDR

Binnenlandse problemen Duitsland

Integratie duur
Cultuurverschillen
Werkloosheid
Vluchtelingen

Guldensporenslag (1302) 

Waarom? 

* Koning Filips 4 van Frankrijk wil zijn greep op Vlaanderen vergroten 
* Graaf Gwijde van Vlaanderen wil zelfstandigheid voor Vlaanderen 
* Patriciërs steunen Franse Koning in hoop macht te behouden 
* Het gemeen steunt de Graaf 

Feodaal stelsel 6 tot 10e eeuw, werd lastig

Reizen was moeilijk 

Vazallen zelfstandiger 

Leen werd erfelijk, slechtere relaties 

Controle lastig 

Vanaf 11e eeuw vorsten wilden meer macht 

* Staatsvorming 
* Centralisatie 

(uniformering)

Verschil Luther en Calvijn

* Luther, Vorst mag het geloof van zijn onderdanen bepalen 
* Calvijn Gelovige bepaalt zelf zijn geloof, als de vorst dit niet toestaat mag de gelovige in opstand komen 
* Luther, Mens wel een invloed of je naar de hel of hemel gaat 
* Calvijn, Mens geen invloed hemel of hel, al van tevoren bepaald