M&M Begrippen periode 1

IJstijden

Perioden in het verleden waarin het klimaat veel kouder was dan nu.

Interglaciaal

Periode tussen ijstijden waarin de temperatuur op aarde stijgt.

Erosie

Het proces van slijtage van een vast oppervlak waarbij materiaal wordt verplaatst of geheel verdwijnt. Erosie gebeurt vooral door de werking van wind, water en ijs.

Stuwwallen

Een heuvel in het landschap die ontstaan is doordat een gletsjer de grond heeft opgeduwd.

Cultuurlandschappen

Landschap dat onder invloed van de mens is gevormd.

Natuurlandschappen

Landschap dat onder invloed van de natuur is gevormd.

Terp

Een ter bewoning aangelegde verhoging in het landschap.

Polders

Door dijken omringde gebieden waarbinnen de waterstand beheerst kon worden met sluizen en gemalen.

Opslibbing

Landaanwinning aan zee. Als een gebied hoog genoeg is opgeslibd, wordt het ingedijkt.

Droogmakerijen

Een watervlakte die is drooggelegd met behulp van een dijk, ringvaart en gemalen.

Waterprojecten

Grote projecten om bescherming tegen het water te bieden of om meer land aan te winnen, zoals de Zuiderzeewerken, het Deltaplan en Ruimte voor de Rivier.

Gewesten

Een gebied in Nederland (te vergelijken met een provincie) met eigen wetten en regels.

Privileges

Een voorrecht.

Centraliseren

Een manier waarbij een land of gebied bestuurd wordt vanuit één punt en waarbij overal dezelfde wetten en regels gelden.

Ketters

Mensen die een ander geloof aanhangen dan toegestaan. In de 16e en 17e eeuw was dat iedereen die niet katholiek was.

Hagenpreken

Een godsdienstige bijeenkomst van protestanten in de buitenlucht.

Beeldenstorm

Vernieling op grote schaal van heiligenbeelden en andere objecten van katholieke religieuze plaatsen door protestanten.

Raad van Beroerten

Een speciale rechtbank waarmee koning Filips II en zijn landvoogd Alva de opstandige edelen en de ketterij in de Spaanse Nederlanden bestreden.

Tiende Penning

Een extra belasting van 10%. Men moest deze betalen bij elke koop en verkoop van alle goederen. Hiermee wilde Alva de Nederlandse gewesten straffen voor de Beeldenstorm

Willem van Oranje

Edelman die eerst voor Spanje gewerkt had, maar uitgroeide tot de leider van de Nederlandse Opstand tegen het Spaanse beleid.

Nederlandse Opstand

Opstand van Nederlandse gewesten tegen het Spaanse beleid van koning Filips II. De strijd duurde ongeveer 80 jaar en heet ook wel de Tachtig Jarige Oorlog.

Plakkaat van Verlatinghe

Document waarin de opstandige Nederlandse gewesten aangeven Filips II niet langer als koning te beschouwen.

Staten-Generaal

Vertegenwoordiging van de verschillende gewesten. Bestaat tegenwoordig nog steeds als Eerste- en Tweede Kamer.

Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden

Verzameling van zeven min of meer zelfstandige gewesten met elk hun eigen wetten en regels. Alleen op het gebied van defensie en handel werd samengewerkt.

Tolerant/tolerantie

Het accepteren van mensen die anders denken of doen dan de meerderheid.

Gewetensvrijheid

De vrijheid om zelf je eigen geloof te kiezen.

Vrede van Münster

Vredesverdrag uit 1648 waarbij Spanje de Nederlandse Republiek eindelijk erkende als zelfstandig land. Hiermee kwam een einde aan de Opstand.

Bovenloop

Vanaf de bron gezien het eerste deel van een rivier. Het water stroomt hier meestal snel.

Benedenloop

vanaf de bron gezien het laatste gedeelte van een rivier. Het water stroomt hier meestal langzaam. Eindigt vaak in de zee.

Delta

Driehoekige vertakking van een rivier in een aantal rivierlopen, vlak voor de monding in zee.

Stapelmarkt

Een plaats waar producten van over de hele wereld naartoe vervoerd werden om te worden doorgevoerd of voor een bepaalde tijd te worden opgeslagen

VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie)

Een handelsonderneming die het monopolie had op de handel van de Republiek met Azië.

Monopolie

Een situatie waarbij een product of dienst door maar één partij aangeboden mag worden. In dit geval mochten plaatselijke Aziatische heersers alleen handelen met de VOC.

Moedernegotie

De moedernegotie (moeder van alle handel) was de handel met de landen rond de Oostzee die door kooplieden uit Amsterdam vanaf de Late Middeleeuwen werd gedreven. Door deze handel konden ook andere sectoren opbloeien, zoals zeilenmakers, timmerlieden, etc.

WIC (West-Indische Compagnie)

Een handelsonderneming die het monopolie had voor de handel met Midden- en Zuid-Amerika.

Trans-Atlantische slavenhandel

Handelsroute waarbij tot slaafgemaakten uit Afrika per schip vervoerd werden naar Zuid-Amerika om aldaar te werken op plantages.

Gouden Eeuw

Periode van grote welvaart en voorspoed. Volgens sommigen een eufemisme, omdat het een periode mooier, vriendelijker of minder onaangenaam voorstelt dan het in werkelijkheid was.

Cultuur

Aangeleerd gedrag wat men instaat stelt om samen te leven.

Cultuurelementen

De belangrijkste elementen van cultuur, zoals taal, geloof, wetten, omgangsvormen, kleding, kunst, etc.

Cultuurgebied

Gebieden met overeenkomsten in de cultuur.

Tolerant/tolerantie

Het accepteren van mensen die anders denken of doen dan de meerderheid.

Multiculturele samenleving

Een maatschappij waarin veel mensen uit verschillende culturen met elkaar samenleven. Ze hebben elk hun eigen gewoonten, taal en godsdiensten.

Parlementaire constitutionele monarchie

Bestuursvorm waarbij de koning (monarchie) gebonden is aan de grondwet (constitutie) die is vastgesteld door het parlement (Staten-Generaal).

Verstedelijking

Uitbreiding van een stedelijk gebied door de groei van het aantal stadsbewoners. Een ander woord voor verstedelijking is urbanisatie.

Bevolkingsdichtheid

Het gemiddeld aantal inwoners per vierkante kilometer. Je berekent dit door het aantal inwoners te delen door de oppervlakte van een gebied.

Mainports

Belangrijk internationaal knooppunt voor goederen- en/of personenvervoer. De haven van Rotterdam en Schiphol zijn mainports in Nederland.

Achterland

Het gebied dat achter een mainport ligt waar veel handel mee gedreven wordt.

Infrastructuur

Het geheel van auto-, spoor- en waterwegen, havens, vliegvelden, elektrische installaties, kabels enz.