Search for Jean

History Final The Railroad: Why were railroads so important for moving west? They fueled westward settlement, spurred the growth of towns, and created massive demand for mass-produced steel and coal, physically connecting rural farmlands to urban factories to build a powerhouse national economy How did they heIp the country change from farming to a factory-based economy? they brought heavy, manufactured factory goods West. The U.S. required unprecedented amounts of steel, iron, coal, and timber. To operate safely and efficiently, they developed professional management hierarchies, advanced accounting, and time zones. Indian Wars: What was the main reason for the fighting between the U.S. government and NativeAmericans in the late 1800s? (Hint: Think about white settlers moving onto their lands). Western expansion . As white settlers and gold prospectors flooded onto Native American lands, the U.S. government forced tribes onto reservations. Forced Change (Assimilation): What was the goal of the Dawes Act? Idea of making civilized land, took away tribe unity What did Indian Boarding Schools force Native American children to do to their culture, hair, and language? to abandon their heritage in a process known as forced assimilation. To become more americanized killing off their culture Big Business & The Gilded Age Rise of Factories: What did the government do (or not do) that allowed giant businesses to grow so fast in the late 1800s? allowed businesses to operate without strict labor, safety, or environmental regulations. The Gilded Age: Why did Mark Twain use the phrase "Gilded Age" to describe this time in history? To describe that while the US was growing and thriving there were many societal issues behind the scenes “Picture perfect front, not back.” What is the difference between a "Captain of Industry" and a "Robber Baron"? Captain of industry (GOOD) Creates jobs, Fair wages, Good working conditions Focus on innovations and new inventions Gives back money to charity, schools, hospitals Robber Baron (BAD) Unfair wages Slows other smaller companies and businesses Buys politicians bribery Famous Bosses&Inventions: Know who Andrew Carnegie(Steel)and John D. Rockefeller (Oil) were. ANDREW CARNEGIE- Scottish American industrialist, made a lot of money in the steel industry, known for giving away money JOHN D ROCKERFELLER- A wealthy American businessman, founded the Standard oil company, became the richest man, using oil. How did electricity change where people could build factories? Electricity liberated factories from needing to be built near bodies of water or coal mines. By utilizing power grids and individual electric motors Unions and Laws: What was the goal of the Interstate Commerce Act? was passed by Congress to regulate the railroad industry, specifically targeting monopolistic practices. Its goal was to ensure fair and reasonable shipping rates, prohibit price discrimination against small businesses and farmers, and establish the Interstate Commerce Commission (ICC) to oversee these operations How did workers use "collective bargaining" to get better rights? Workers utilized collective bargaining through labor unions to negotiate as a unified group with employers over wages, benefits, and working conditions, rather than negotiating individually They would not work until the wage or conditions were raised to be better Immigration: Why did many Americans(Nativists)push back against new immigrants? Many Americans pushed back in fear of losing jobs and getting it taken away from them, because immigrants were willing to do the jobs for less money while they would be doing it for more, hence kicking them out. What was the main goal of the Chinese Exclusion Act? To keep the chinese out because they were taking jobs Mainly stopped them from entering Imperialism (America Expands Overseas) Reasons to Expand: Why did the U.S.want to take over islands and colonies overseas in the late 1800s? The U.S. sought overseas colonies to secure raw materials and new markets for its growing industrial output. Policymakers also desired strategic naval bases Why did some Americans think it was wrong to rule over other people? it directly contradicted the nation's foundational ideals of liberty, democracy, and the "consent of the governed". They believed that subjugating foreign populations violated the core principles of the Declaration of Independence and the Constitution Spanish-American War: How did Yellow Journalism (exaggerated news)and the sinking of the U.S.S.Mainestart a war? Yellow journalism started the war because of exaggeration What lands did the U.S.get after winning? the United States acquired Puerto Rico, Guam, and the Philippines China and Latin America: What was the Open Door Policy,and who were the "Boxers" trying to kick out of China? The Open Door Policy (1899) was a U.S. foreign policy stating that all foreign nations should have equal and unhindered trading rights in China. The "Boxers" were members of a secret Chinese society (the Yihetuan) who violently rebelled to expel all Westerners, foreign imperialists, and Christian missionaries from China. Explain the different foreign policies of the presidents: Teddy Roosevelt's "Big Stick" (and theRoosevelt Corollary), William Howard Taft's "Dollar Diplomacy", and Woodrow Wilson's"Moral Diplomacy". TEDDY ROOSEVELT- Theodore Roosevelt operated on the West African proverb, "Speak softly and carry a big stick; you will go far.". His philosophy focused on peaceful negotiation backed by the explicit threat of a powerful military, particularly the U.S. Navy WILLIAM HOWARD TAFT- His policy aimed to "substitute dollars for bullets," using American economic investments to secure diplomatic stability and expand foreign trade WOODROW WILSON - Woodrow Wilson rejected the imperialism of the "Big Stick" and the materialism of "Dollar Diplomacy". His strategy, engineered alongside Secretary of State William Jennings Bryan, aimed to support nations that aligned with American moral values, democracy, and human rights. How did Teddy Roosevelt get the land to build the Panama Canal? After Colombia rejected a U.S. offer to lease the land, Roosevelt dispatched U.S. warships to block Colombian troops, allowing Panama to declare independence in November 1903 The Progressive Era The Goal: What did Progressives believe was threatening democracy and the rights of regular people?(Hint:Think about Big Business). Progressives believed that concentrated corporate power, unchecked monopolies, and corrupt political machines were threatening democracy. They feared this vast wealth allowed Big Business to bypass the democratic process, rig the economy, and exploit regular people Muckrakers: Who were the muckrakers? Muckrakers were investigative journalists of the early 1900’s who exposed misconduct by powerful organizations or people. How did Upton Sinclair's book The Jungle change the way our meat and food are inspected? The animals had to be inspected before slaughter Inspected after slaughter Had to have clean standards Meat had to have a stamp of approval Cannots adulter, no harmful chemicals No misbranding No narcotics Power to the People: How did new voting systems like the initiative,referendum,recall,and direct primary give regular citizens more power in government? Initiative Citizens are adding a proposed law to a ballot.. Citizens became law makers Refederrum State legislatures put a proposed law on the ballot, voters approve or repeal, voters get veto power Recall Voters can remove political officials before their term ends accountability Direct primary shifted the power to choose political candidates from party bosses directly to regular citizens. Presidents &Nature: Who broke or "busted" more trusts:Teddy Roosevelt or William Howard Taft? William Howard Taft did more to regulate monopolies than TR did. He continued a lot of what teddy started. Which president made protecting the environment a national issue? Teddy roosevelt Rights Movements: What was the primary goal of the NAACP? The NAACP stands for National Association for the advancement of colored people. to ensure the political, educational, social, and economic equality of all minority citizens, eliminate race-based discrimination, and ensure the health and well-being of all persons What finally caused women's suffrage(the right to vote) to pass in 1920? Women's suffrage passed in 1920 because decades of tireless grassroots activism and radical protests during the Progressive Era forced President Woodrow Wilson and Congress to act. World War I! Causes of the War: What were the main causes of WWI? (M-A-I-N) Militarism Empires were expensive to build and defend. Each nation wanted stronger armed forces than the enemy which leads to competition. Alliances Secret treaties, Europe was divided by a complex web of mutual defense pacts. The two primary blocks were the Triple Entente (Britain, France, and Russia) and the Triple Alliance (Germany, Austria-Hungary, and Italy). Imperialism European nations had been building empires and extending economic, and political control. Germany competed with France and Great Britain for colonies. Nationalism Extreme patriotism led to many nations believing that their culture and goals were superior. Why was this war so much more destructive than older wars? Industrialized Weaponry: The advent of the Industrial Revolution allowed for the mass production of highly lethal, mechanized weapons. Innovations like quick-firing artillery, heavy machine guns, poison gas, and tanks drastically increased the rate and scale of casualties Trench Warfare and Attrition: The combination of machine guns and defensive fortifications led to vast, stagnant stalemates. Instead of rapid maneuvers, generals resorted to relentless artillery barrages followed by infantry charges across fortified "no man's land", resulting in massive, grinding losses of life with very little territorial gain U.S.Joins the Fight:Why did the U.S.stop being neutral and join the war? (Hint:Look closely at the Zimmermann Note). Many Americans felt that the U.S. should fight alongside the U.K. and France, and the German submarine sent a Great Britain ship with many Americans on it. Then 2 years later after a worsening relationship we joined and made a secret attempt to turn Mexico against us. The Homefront: What did the Selective Service Act do? Required all men between 21-30 to register for the draft. How did regular Americans support the war effort at home (Liberty Bonds,saving food/energy,Daylight Savings Time)? directly purchasing war bonds, rationing staples like food and fuel, planting Victory Gardens, and observing Daylight Saving Time Free Speech: What did the Sedition Act do to people who spoke out or wrote bad things about the government during the war? Targeted U.S. citizens, including journalists who criticized the act of provoking rebellion. The Peace Treaty: What was Woodrow Wilson's plan for peace called? The fourteen points League of nations is part of the fourteen points Why did the U.S. does the Senate refuse to sign the Treaty of Versailles and refuse to join the League of Nations? constitutional concerns over surrendering Congress's war-making power, a strong desire to avoid permanent foreign entanglements, and bitter partisan clashes between President Woodrow Wilson The Amendments:13-19th Amendments! From the progressive era 16-19th 2 Questions 13th Amendment (1865): Abolished slavery and involuntary servitude nationwide, except as a punishment for a crime. 14th Amendment (1868): Defined national citizenship and guaranteed all citizens "equal protection of the laws". 15th Amendment (1870): Prohibited the government from denying a citizen the right to vote based on race, color, or previous condition of servitude. 16th Amendment (1913): Authorized the federal government to collect an income tax. 17th Amendment (1913): Established the direct election of U.S. senators by popular vote, replacing selection by state legislatures. 18th Amendment (1919): Prohibited the manufacture, sale, or transportation of intoxicating liquors, launching the era of Prohibition. 19th Amendment (1920): Granted women the right to vote in all local, state, and federal elections Geography: There will be a WORLD MAP on the exam.Think about our Imperialism and WWI units. Imperialism (Late 19th - Early 20th Century) The Scramble for Africa: Pay close attention to the continent of Africa as you will likely need to identify which European powers colonized which regions. Focus on the massive territorial claims of Great Britain and France, as well as Germany's attempts to expand its empire. Asia and the Pacific: Be prepared to locate territories like India, Indochina (French), and the Philippines. You should also identify the emerging imperial power of Japan in East Asia. ⚔️ World War I Europe (1914-1918) Allied Powers: Locate Great Britain, France, Russia, and later the United States and Italy. Central Powers: Identify the core nations of Germany, Austria-Hungary, the Ottoman Empire, and Bulgaria. The Western Front: Be ready to map the border between France and Germany where the most intense trench warfare took place. The Eastern Front: Locate the border regions between Germany, Austria-Hungary, and Russia. The Spark: Find the city of Sarajevo (in Bosnia) on the map, where Archduke Franz Ferdinand was assassinated, igniting the war

Roman Ingarden – (1893–1970) polski filozof fenomenologiczny, uczeń Edmunda Husserla, związany z Uniwersytetem Lwowskim. Pochodził z rodziny mieszczańskiej. Jego głównym obszarem badań była estetyka, teoria poznania oraz ontologia. Analizował, czym jest dzieło literackie i jak „istnieje” jako byt intencjonalny (czyli zależny od świadomości odbiorcy). Interesowała go też struktura rzeczywistości i problem odpowiedzialności człowieka. Najważniejsze prace to: O dziele literackim (1931), Studia z estetyki, U podstaw teorii poznania, O odpowiedzialności i podstawach ontycznych. Jest jednym z najważniejszych przedstawicieli polskiej fenomenologii. Karol Wojtyła (Jan Paweł II) – (1920–2005) polski filozof, etyk chrześcijański, arcybiskup Krakowa, kardynał, a od 1978 papież. Związany z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim, gdzie rozwijał personalizm etyczny. W centrum jego filozofii znajduje się człowiek jako osoba – istota wolna, świadoma i odpowiedzialna za swoje czyny moralne. Etyka według niego nie jest tylko teorią norm, ale opisem realnego doświadczenia działania osoby. Opiera się na normach moralnych, rozumie oraz objawieniu, a najwyższym wzorem moralnym jest realna osoba Chrystusa. Krytykował Kanta za formalizm (brak treści dobra) oraz Schelera za nadmierne skupienie na emocjach zamiast działania. Tadeusz Ślipko – (1918–2015) jezuita, etyk normatywny i bioetyk, związany ze środowiskiem akademickim Krakowa. Uważał, że etyka jest nauką filozoficzną badającą moralność i formułującą zasady działania człowieka. Jej podstawą jest doświadczenie moralne oraz rozum praktyczny. Kluczową zasadą jest: „dobro czyń, zła unikaj”. Bardzo ważną rolę odgrywa sumienie, które ocenia czyny człowieka. Może być prawdziwe lub błędne, pewne, wątpliwe lub zawikłane, a także szerokie (zbyt pobłażliwe) lub skrupulanckie (nadmiernie surowe). Tadeusz Styczeń – (1931–2010) jezuita, uczeń Karola Wojtyły, współtwórca Lubelskiej Szkoły Etycznej. W jego etyce punktem wyjścia jest doświadczenie osoby i jej konkretnego działania moralnego. Sumienie jest aktem osoby – ma charakter subiektywny, ale nie dowolny, co oznacza, że człowiek nie tworzy moralności, lecz ją odkrywa. Najważniejsze pojęcia jego etyki to wolność, odpowiedzialność i godność osoby. Etyka nie jest teorią abstrakcyjną, lecz analizą realnych decyzji moralnych. Mieczysław A. Krąpiec – (1921–2008) dominikanin, filozof tomistyczny, rektor KUL, współtwórca Lubelskiej Szkoły Filozoficznej. Rozwijał metafizykę i teorię prawa naturalnego. Według niego prawo naturalne pochodzi z prawa wiecznego Boga i jest wpisane w naturę człowieka. Nie jest ono stworzone przez człowieka, lecz odkrywane przez rozum. Natura ludzka obejmuje ciało, psychikę i wymiar duchowy, a także ukierunkowanie moralne. Podstawowe wartości wynikające z prawa naturalnego to: życie, prawda, rodzina, społeczeństwo i sprawiedliwość. 2. Definicje etyki normatywnej (Ślipko, Czeżowski, Kotarbiński) Ślipko – etyka normatywna to filozoficzna nauka o moralności, która nie tylko opisuje zachowania ludzi, ale przede wszystkim wskazuje, jak człowiek powinien postępować. Obejmuje analizę dobra i zła oraz formułowanie zasad działania. Ma charakter praktyczny, ponieważ odnosi się do realnych sytuacji życiowych i decyzji moralnych. Jej fundamentem jest doświadczenie moralne człowieka. Czeżowski – rozumie etykę normatywną jako system obejmujący dwa podstawowe elementy: wartości (aksjologia) oraz powinności (deontologia). Aksjologia odpowiada na pytanie, co jest dobre i dlaczego, natomiast deontologia określa, co należy zrobić. Etyka jest więc logicznie uporządkowanym systemem norm, który porządkuje ludzkie oceny i działania. Kotarbiński – twórca etyki niezależnej, która nie opiera się ani na religii, ani na metafizyce. Źródłem etyki jest doświadczenie społeczne i praktyczne. Zamiast pojęć dobra i zła używa kategorii „czyny czcigodne” (godne szacunku) oraz „haniebne” (godne potępienia). Ideałem moralnym jest „opiekun spolegliwy”, czyli człowiek uczciwy, odważny, odpowiedzialny i gotowy do pomocy innym. 3. Rodzaje źródeł etyki normatywnej Etyka normatywna opiera się na kilku źródłach, które wspólnie tworzą podstawę moralności. Najważniejsze jest doświadczenie moralne, czyli codzienne przeżywanie dobra, zła i poczucia obowiązku. Etyka nie tworzy moralności od zera, ale porządkuje to, co człowiek już przeżywa. Drugim źródłem jest rozum, który pozwala formułować ogólne zasady moralne i odczytywać podstawowe normy, takie jak: „dobro należy czynić, zła unikać”. Rozum porządkuje doświadczenie i nadaje mu strukturę. Trzecim źródłem jest natura człowieka, rozumiana jako prawo naturalne. Człowiek ma w sobie naturalne skłonności do życia, prawdy i życia społecznego, a rozum interpretuje je jako normy moralne. Kolejnym źródłem jest doświadczenie społeczne, czyli utrwalone w grupach oceny tego, co czcigodne lub haniebne. Dodatkowo Scheler wskazuje na intuicję emocjonalną wartości, czyli poznawanie wartości poprzez przeżycie emocjonalne, które pozwala uchwycić ich hierarchię, ale nie redukuje ich do samej emocji. 4. Różnice metodologii etycznych Etyka chrześcijańska tradycyjna opiera się na normach moralnych (np. Dekalog), rozumie i objawieniu. Zakłada istnienie obiektywnego dobra. Człowiek jest odpowiedzialny za swoje czyny, a wzorem moralnym jest Chrystus jako realna osoba. Etyka ma charakter normatywny i realistyczny. Etyka tomistyczno-egzystencjalna (Styczeń) zaczyna od doświadczenia osoby i jej konkretnych decyzji moralnych. Nie wychodzi od abstrakcyjnych zasad, lecz od realnego działania i przeżycia odpowiedzialności. Kluczowe jest doświadczenie sumienia i wolności. Czeżowski stosuje podejście analityczne – bada logiczną strukturę norm i ocen moralnych. Wyróżnia aksjologię (wartości) i deontologię (powinności). Etyka jest tu systemem uporządkowanych pojęć i relacji logicznych. 5. Oceny etyczne i rola uczuć moralnych (Czeżowski) Czeżowski analizuje, jak człowiek wypowiada się o dobru i złu oraz jak to się różni od norm moralnych. Wyróżnia trzy podstawowe typy ocen. Ocena jednostkowa dotyczy konkretnego czynu, np. „ten czyn jest dobry”. Odnosi się zawsze do pojedynczej sytuacji i ma charakter bezpośredni. Ocena rodzaju rzeczy dotyczy ogólnych kategorii, np. „zdrowie jest dobre” lub „uczciwość jest dobra”. Nie odnosi się do jednego przypadku, ale do całej klasy zjawisk. Ocena stanu rzeczy dotyczy sytuacji lub faktów, np. „dobrze, że ktoś ma talent” lub „źle, że ktoś cierpi”. Odnosi się do realnych okoliczności, a nie tylko czynów. Czeżowski bardzo wyraźnie rozróżnia oceny od norm: • ocena mówi: „coś jest dobre lub złe” • norma mówi: „należy coś zrobić lub czegoś unikać” Oceny mają więc charakter opisowo-wartościujący, natomiast normy mają charakter praktyczny i nakazowy. Ważnym elementem jest także rola uczuć moralnych. Czeżowski podkreśla, że uczucia takie jak poczucie winy, wstyd, satysfakcja czy zadowolenie są naturalną reakcją emocjonalną człowieka, ale nie stanowią podstawy etyki. Oznacza to, że emocje mogą towarzyszyć ocenie moralnej, ale jej nie tworzą ani nie uzasadniają. Dlatego pełne doświadczenie moralne składa się z dwóch elementów: • uczuć moralnych (warstwa emocjonalna) • sądów moralnych (warstwa poznawcza) Jednak to sąd moralny, a nie emocja, decyduje o tym, czy coś jest dobre czy złe. 6. Rodzaje norm moralnych (Czeżowski) Czeżowski dzieli normy moralne na dwa podstawowe typy: aksjologiczne i deontyczne, które pełnią różne funkcje w systemie etycznym. Normy aksjologiczne odnoszą się do wartości. Odpowiadają na pytanie: „co jest dobre i dlaczego?”. Ich funkcją jest uzasadnianie ocen moralnych. Mówią np. że uczciwość jest dobra, ponieważ buduje zaufanie społeczne. Mają więc charakter wyjaśniający i motywujący. Normy deontyczne odnoszą się do obowiązku. Odpowiadają na pytanie: „co należy zrobić?”. Mają charakter nakazowy, np. „należy mówić prawdę” lub „nie należy krzywdzić innych”. Nie tłumaczą, dlaczego coś jest dobre, tylko wskazują działanie. Kluczową tezą Czeżowskiego jest to, że powinność jest podstawowym motywem działania moralnego. Oznacza to, że człowiek nie działa tylko dlatego, że coś jest dobre, ale dlatego, że czuje obowiązek moralny. W jego ujęciu etyka to system, który łączy: • wartości (dlaczego coś jest dobre) • obowiązki (co należy zrobić) 7. Aksjologiczny system wartości K. Wojtyły Punktem wyjścia dla Wojtyły jest koncepcja wartości u Schelera. Scheler twierdził, że wartości są obiektywne i istnieją niezależnie od człowieka. Człowiek nie tworzy wartości, lecz je „odkrywa” poprzez emocjonalną intuicję. Według Schelera wartości tworzą hierarchię: • wartości materialne (najniższe) • wartości estetyczne • wartości moralne • wartości poznawcze • wartości religijne (najwyższe – sacrum) Każdy poziom wartości wpływa na rozwój człowieka: wartości wyższe go wyzwalają, a niższe mogą go uzależniać. Wojtyła zgadza się z obiektywnym istnieniem wartości, ale krytykuje Schelera za jednostronność. Główny zarzut dotyczy tego, że Scheler koncentruje się na przeżywaniu wartości, a pomija czyn moralny. Dla Wojtyły kluczowe jest to, że człowiek: • nie tylko „doświadcza” wartości • ale przede wszystkim działa • i ponosi odpowiedzialność za swoje czyny Dlatego etyka musi uwzględniać nie tylko wartości, ale także sprawczość osoby. 8. Normy moralne, ideał etyczny i naśladowanie Chrystusa (Wojtyła) Normy moralne w ujęciu Wojtyły wynikają z rozumu i prowadzą człowieka do pełni człowieczeństwa. Ich funkcją jest nie tylko regulacja zachowania, ale także rozwój osoby. Człowiek poprzez działanie moralne realizuje siebie – jego życie moralne nie jest dodatkiem, ale podstawowym wymiarem istnienia. W tym systemie ważne jest pojęcie ideału etycznego, który nie jest abstrakcyjną teorią, ale realnym wzorem życia. Tym wzorem jest osoba Chrystusa. Naśladowanie Chrystusa nie oznacza jedynie kopiowania zachowań, ale wewnętrzną przemianę człowieka. Obejmuje: • odrzucenie egoizmu • wolność od przywiązania do dóbr materialnych • pokorę • miłość i gotowość do poświęcenia Ważnym elementem jest też rozwój cnót moralnych. Cnoty nie powstają przez samą wiedzę, ale przez praktykę i powtarzanie dobrych czynów. 9. Normy moralne w systemie (Ossowska – ogólnie) Normy moralne pełnią funkcję regulowania zachowań człowieka w społeczeństwie. Określają, co jest uznawane za dobre lub złe oraz jakie postawy są akceptowane. W ujęciu ogólnym (na podstawie notatek) normy są częścią większego systemu etycznego, który obejmuje: • oceny moralne • normy moralne • wzorce osobowe Normy mają charakter praktyczny – wpływają na codzienne decyzje i zachowania ludzi. Ich główną funkcją jest utrzymywanie ładu społecznego i wskazywanie właściwych postaw wobec innych ludzi. 10. Normy moralne wg R. Ingardena Ingarden rozumie normy bardzo szeroko – mogą one przyjmować różne formy znaczeniowe. Norma może być: • wzorcem (ideałem postępowania) • schematem działania • wypowiedzią o charakterze nakazu • normą społeczną (nieformalną) Ważne jest rozróżnienie rodzajów sądów: • sądy opisowe (asertywne) – opisują rzeczywistość (prawda/fałsz) • sądy powinnościowe – mówią, co należy zrobić (nie są prawdziwe ani fałszywe) • sądy postulatywne – wyrażają życzenie lub apel (np. „powinno być lepiej”) Normy moralne nie opisują świata, lecz wskazują, jak powinien on wyglądać. Ingarden wyróżnia też normy: • poznawcze (związane z rozumem i wiedzą) • społeczne (niepisane, funkcjonujące w grupach) Normy moralne mają związek z rozwojem osoby i jej doskonaleniem. 11. Sprawiedliwość (Ossowska – ogólnie) Sprawiedliwość dotyczy przede wszystkim podziału dóbr i relacji między ludźmi. Problemem centralnym jest to, czy wszyscy powinni być traktowani jednakowo, czy też różnice między ludźmi powinny mieć znaczenie. Wyróżnia się dwa podejścia: • równość jako identyczne traktowanie wszystkich • równość jako wyrównywanie szans i proporcjonalność Arystoteles wskazuje, że sprawiedliwość nie polega na identycznym traktowaniu wszystkich, ale na równości proporcjonalnej – czyli równe traktowanie dotyczy osób równych w danej sytuacji. Oznacza to, że sprawiedliwość zawsze wymaga uwzględnienia kontekstu i różnic między ludźmi. 12. Tomistyczna koncepcja prawa naturalnego (Krąpiec) Krąpiec opiera swoją koncepcję na tomizmie św. Tomasza z Akwinu. W jego ujęciu istnieje prawo wieczne (Bóg), które jest źródłem porządku moralnego. Z prawa wiecznego wynika prawo naturalne, które jest wpisane w naturę człowieka. Nie jest ono ustanowione przez ludzi, ale przez samą strukturę bytu. Człowiek poznaje prawo naturalne dzięki rozumowi. Natura człowieka nie ogranicza się do biologii – obejmuje także wymiar duchowy i moralny. Prawo naturalne wyraża się w podstawowych zasadach: • ochrona życia • dążenie do prawdy • życie społeczne • sprawiedliwość • zachowanie gatunku • działanie zgodne z rozumem Najbardziej podstawowa zasada brzmi: dobro należy czynić, zła unikać. 13. Sumienie wg T. Ślipki Sumienie to zdolność człowieka do oceniania moralnego swoich czynów. Działa zarówno przed podjęciem decyzji (ostrzega), jak i po czynie (ocenia). Sumienie może mieć różne formy: • prawdziwe (zgodne z obiektywną moralnością) • błędne (wynikające z niewiedzy) • pewne (wewnętrzna pewność) • wątpliwe (brak jasności moralnej) • zawikłane (konflikt norm) Może być też: • szerokie (zbyt łatwo usprawiedliwia błędy) • skrupulanckie (widzi winę tam, gdzie jej nie ma) Sumienie nie jest tylko uczuciem, ale strukturą rozumowo-moralną, która wiąże się z odpowiedzialnością człowieka za czyny. 14. Etyka niezależna T. Kotarbińskiego Etyka niezależna zakłada, że moralność nie wymaga religii ani metafizyki. Jej podstawą jest doświadczenie życia społecznego oraz obserwacja ludzkich działań. Zamiast pojęć dobra i zła Kotarbiński wprowadza rozróżnienie na: • czyny czcigodne (godne szacunku) • czyny haniebne (godne potępienia) Wzorem moralnym jest „opiekun spolegliwy” – osoba, która jest: • uczciwa • odpowiedzialna • odważna • pomocna • rzetelna Sumienie nie jest tu absolutnym głosem moralnym, ale raczej odzwierciedleniem norm społecznych. Etyka ma charakter praktyczny – dotyczy codziennego życia i konkretnych zachowań, a nie teorii metafizycznych